Έντυπη Έκδοση

Ρομαντική περιδιάβαση στην τραγωδία

«Θρόνος Ατρειδών» Φεστιβάλ Αθηνών - Ηρώδειο

Για πολλούς, ένα διακαές αίτημα έγινε πραγματικότητα. Ο Αρης Ρέτσος, μετά από χρόνια μοναστικής προσήλωσης και περιδιάβασης σε ιδιότυπα σκηνικά μονοπάτια, επιτέλους, φέτος απλώθηκε με τη βοήθεια του Φεστιβάλ σε ένα μεγάλο θέατρο και στο ευρύ κοινό.

Ο Ρέτσος θέλησε να αποφύγει την εννοιολογική κατ' αναλογίαν «μετάφραση» του αρχαίου κειμένου Ο Ρέτσος θέλησε να αποφύγει την εννοιολογική κατ' αναλογίαν «μετάφραση» του αρχαίου κειμένου Οι φίλοι του, θαυμαστές τής μέχρι τώρα ανιδιοτελούς πορείας του, πανηγύρισαν την κατάκτηση. Και περίμεναν από το θίασο στο Ηρώδειο -θίασο πλήρη ταλέντου αλλά και αφομοιωτικής επιμονής- μια εικονοκλαστική απόδοση του αρχαίου λόγου.

Τι αποκομίσαμε τελικά από το «Θρόνο των Ατρειδών»; Η πρώτη σύλληψη μοιάζει να οδηγεί στη Μνούσκιν και στους δικούς της «Ατρείδες», χρόνια πριν. Μια επική σύνθεση του μύθου από την Αυλίδα μέχρι την Αθήνα, με προσωπεία και ύφος τελετουργικό, όπου κατασταλάζουν ανατολικές τεχνοτροπίες.

Από την άλλη, ο τίτλος φέρνει στο νου τον βαθύσκιωτο «Θρόνο του αίματος» του Κουροσάβα, με τη χορογραφημένη κινηματογραφική του λιτότητα. Γι' αυτό όταν στην αρχή η ατμόσφαιρα θυμίζει κάτι από την τελεστική εικόνα ανατολικού θεάτρου, πολλοί έσπευσαν να επισημοποιήσουν την όποια σύνδεση. Επιπόλαια βεβαίως. Ο Ρέτσος ακολουθεί για τη διδασκαλία του τους δρόμους του σωματικού θεάτρου. Ο στόχος του είναι να αποκαλύψει το λόγο όχι σαν γλώσσα ή ομιλία αλλά σαν έκφραση αυθόρμητη, αυθεντική, γεμάτη ενέργεια, γεμάτη σωματική μνήμη.

Σε αυτό το πλαίσιο βρήκα την παράσταση των «Ατρειδών» μια άκρως «ρομαντική» περιδιάβαση στην τραγωδία: θέλω να πω ρομαντικά αποσπασματική, ρομαντικά προσωποκεντρική (ο Ρέτσος αναλαμβάνει σχεδόν τα πάντα: σκηνοθεσία, μουσική, φωτισμό και ότι άλλο πλην των ρόλων), αλλά και ρομαντικά άνιση. Δεν είμαι σίγουρος ότι αυτό το τελευταίο θα ενοχλούσε ιδιαίτερα.

Ούτως ή άλλως, ο ίδιος ζει σε ένα ρομαντικό κόσμο που έχει νικήσει την αίσθηση της μετριότητας αλλά και του λάθους. Από την «Ορέστεια» του Αισχύλου, λοιπόν, στον Σοφοκλή, με μέρη προβληματικά δίπλα σε σκηνές γνήσιας υποβολής. Μια ολόκληρη σκηνή βρίσκεται στη διάθεση του σκηνοθέτη και όμως αυτός επιμένει να συμπιέσει την παράσταση στο ένα τρίτο της. Υπάρχουν πρόσωπα που μένουν βουβά για μιάμιση ώρα... Και για τέλος έχουμε αντί για κλείσιμο μια απότομη παύση, σαν σελίδα που λείπει ή μάλλον σαν παραδοχή τού μοιραία ανολοκλήρωτου της προσπάθειας.

Το μέγα ζήτημα όμως της παράστασης αποτελεί το ζήτημα της προσωδίας. Είναι γεγονός αυτή η υπερβολική επικέντρωση στο πώς βαραίνει υπερβολικά πάνω στο τι. Και μοιραία ξενίζει. Παραξενευόμαστε να ακούμε στο θέατρο την ομιλία αναδομημένη και αναφωνημένη. Και αυτό γιατί, παρά τις όποιες έμμετρες αναγνώσεις του παρελθόντος, φαίνεται πως έχουμε συνηθίσει τη ρεαλιστική απόδοση του αρχαίου λόγου, τον εναγκαλισμό του με τη φυσική ομιλία, και παραπέρα, μοιραία, τη σχέση του με τον σύγχρονο ψυχισμό και την ψυχολογία.

Εδώ κρύβεται πιστεύω το πρώτο πρόβλημα της προσπάθειας. Οι προτάσεις του Ρέτσου είναι ενδιαφέρουσες, δεν είναι όμως απολύτως ακόμα πειστικές, γιατί τους λείπουν η συνοχή και η συνέχεια. Λείπει κυρίως ο σταθερός κύκλος προβληματισμού γύρω από το σκηνοθέτη, η αφοσιωμένη ομάδα που θα ασχοληθεί με την έρευνά του και θα την επεκτείνει παραπέρα. Η παράσταση των «Ατρειδών» ήταν για τους ηθοποιούς μια ευκαιρία να συναντηθούν με τις απόψεις του σκηνοθέτη. Είναι αμφίβολο όμως το κατά πόσον θα επιμείνουν σε αυτές στη συνέχεια.

Ισχυρή θέση για το δράμα

Υπάρχει και ένα ακόμα πρόβλημα. Ο Ρέτσος έχει μια ισχυρή θέση για το αρχαίο δράμα, ανελαστική όμως και υπερβολικά ευθύγραμμη. Αφορά την εκφώνηση, τη ρυθμική αγωγή, τη μουσική ένταση του προσώπου. Φτάνει αυτό; Για μια παράσταση κλειστού τύπου, όπου ένα περιορισμένο κοινό ενδιαφέρεται για τα επιμέρους, φτάνει και περισσεύει. Για μια όμως ολοκληρωμένη πρόταση και μάλιστα διακειμενική, όπως οι «Ατρείδες», χρειάζονται και άλλες προτάσεις, μερικές από τις οποίες δεν μπορούν στα στηρίζονται πια μόνο στη ρυθμολογία. Ο Ρέτσος θέλει να αποφύγει την εννοιολογική κατ' αναλογίαν «μετάφραση» του αρχαίου κειμένου. Χωρίς αυτό όμως, χωρίς μια γερή σκέψη για το Χορό, χωρίς μια άποψη για τη θέση και το στόχο των προσώπων, το πράγμα γέρνει προς τη φορμαλιστική τεχνική. Ακόμα χειρότερα: φέρνει στο νου προσπάθειες της ad hoc αναβίωσης του αρχαίου λόγου, με γνώμονα τη δήθεν αυτόματη και «συνειρμική» (τη λέξη αυτή χρησιμοποιεί εξάλλου και ο ίδιος ο Ρέτσος) επαφή τού σήμερα με το χθες και το πάντα. Κάποια στιγμή το επιχείρημα φτάνει να θυμίζει στους κακόπιστους την πρόταση του Λίνου Καρζή, έστω και σε γιαπωνέζικη μεταγλώττιση.

Οι ερμηνείες ακολούθησαν ευσυνείδητα τη δυσκολοχώνευτη μέθοδο του σκηνοθέτη, ενώ δεν έλειψαν και στιγμές όπου ακούστηκαν να στονάρουν άσχημα, στο ύφος μιας ξεπερασμένης «υψηλής υποκριτικής». Διακρίθηκαν οι γυναικείες ερμηνείες της Κασσάνδρας από τη Στεφανία Γουλιώτη, της Κλυταιμνήστρας από την Κόρα Καρβούνη και της Ηλέκτρας από την Αλεξία Καλτσίκη. Οι ερμηνεύτριες έγιναν σίγουρα πλουσιότερες από τη διδασκαλία του Ρέτσου. Κατώτερες οι ανδρικές φωνές: ο Αγαμέμνων του Κωνσταντίνου Αβαρικιώτη και ο Ορέστης του Αντώνη Μυριαγκού έμειναν και οι δύο στο περιθώριο. Οι Χοροί, παρά το γενικό ενθουσιασμό που έσπειραν στο κοινό του Ηρωδείου, μου φάνηκαν απροετοίμαστοι και ανιαροί. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική θεάτρου
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Λογοτεχνία
Ενα best-seller για το καλοκαίρι
Συνέντευξη:Στίβεν Αντωνάκος
«Δεν μπλέκω τις πολιτικές πεποιθήσεις με την τέχνη»
Μουσική
Το MTV 30άρισε
Μπλουζ ροκ μέθεξη
Οπλισμένος με σόουλ
Γνωρίζονταν πριν γνωριστούν
Αρχαίο Θέατρο Μαρώνειας
Ιλιάδα στη Μαρώνεια
Κριτική Θεάτρου
Ρομαντική περιδιάβαση στην τραγωδία
Συνέντευξη:Τσαρλς Λόιντ
«Σαν την κατσαρή ουρά ενός σκύλου»
Εικαστικά
Από τη Λακωνία στη Ν. Υόρκη
Γαλλική καθαρότητα και αμερικανικός γρίφος
Συνέντευξη:Νιλ Λαμπιούτ
«Η ζωή είναι σκληρότερη απ' το θέατρο»
Κομικ(ς)οδρόμιο
Το Μολυσματικό Σύνδρομο του Shintaro Kago
Σοβιετικοί ήρωες στα υπερηρωικά αμερικανικά κόμικς
Άλλες ειδήσεις
Νέες κυκλοφορίες