Έντυπη Έκδοση

ALAIN DE ΒΟΤΤΟΝ (Αλαίν ντε Μποττόν)

Φιλοσοφώντας στα καθημερινά προβλήματα του ανθρώπου

Τον αποκαλούν μάγο της δοκιμιακής σκέψης. Πράγματι, είναι εκπληκτικός ο τρόπος που ο Αλαίν ντε Μποττόν μπολιάζει τις μεγάλες ιδέες και τον, συχνά ακατανόητο, κόσμο της φιλοσοφικής σκέψης με την καθημερινότητά μας. Ο χαρισματικός αυτός διανοητής προσφέρει τη φιλοσοφία σαν ευανάγνωστο εργαλείο για την τέχνη του βίου. Ο λόγος του, ευφυέστατος, ευρηματικός και γενναιόδωρος, αποφεύγει κάθε ίχνος διδακτισμού και υπεροψίας και εκπλήσσει με την καθαρότητα και τη φρεσκάδα του.

Ο Αλαίν ντε Μποττόν θα βρίσκεται στις 12 Νοεμβρίου στην Αθήνα, προσκεκλημένος των εκδόσεων Πατάκη και της Ελληνοαμερικανικής Ενωσης, και θα δώσει μια διάλεξη στο ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρεταννία» (ώρα 20.00), με την αφορμή της κυκλοφορίας του καινούριου βιβλίου του Οι χαρές και τα δεινά της εργασίας. Το βιβλίο αναμένεται εντός των ημερών, σε μετάφραση του Αντώνη Καλοκύρη.

Ο συγγραφέας, που γεννήθηκε το 1969 στη Ζυρίχη, ζει σήμερα στο Λονδίνο, όπου και διδάσκει Φιλοσοφία στο London University. Το πρώτο του βιβλίο Μικρή φιλοσοφία του έρωτα (εκδόσεις Πατάκη, 2003) εκδόθηκε το 1993, σαν μυθιστόρημα, υπηρετώντας εντούτοις περισσότερο τον δοκιμιακό στοχασμό. Ακολούθησαν τα The Romantic Movement (1994) και Kiss and Tell (1995), για να έρθει η μεγάλη έκρηξη στη συνέχεια με το Πώς ο Προυστ μπορεί να αλλάξει τη ζωή σου (1997, ελληνική έκδοση 2002), που έχει μεταφραστεί μέχρι στιγμής σε περισσότερες από 25 γλώσσες κι έχει πουλήσει εκατομμύρια αντίτυπα. Στα επόμενα βιβλία του συνεχίζει τη λυτρωτική συνομιλία των ιδεών με τα καθημερινά ερωτηματικά της ζωής μας, όπως στα Τέχνη του ταξιδιού (2002), Περί του κοινωνικού status (2004), Η αρχιτεκτονική της ευτυχίας (2006, σε μετάφραση Αντώνη Καλοκύρη), μέχρι το τελευταίο του Οι χαρές και τα δεινά της εργασίας, που αναμένεται σύντομα. Ολα του τα βιβλία κυκλοφορούν στη χώρα μας από τις εκδόσεις Πατάκη.

Στην κουβέντα που είχαμε μαζί του, με την αφορμή της άφιξής του στην Αθήνα και του νέου του βιβλίου, ο συγγραφέας ήταν το ίδιο ζεστός και σπινθηροβόλος όπως τα βιβλία του.

Πώς γεννήθηκε η ανάγκη ν' ανιχνεύσετε την επίδραση της εργασίας στη ζωή μας; Νιώσατε να σας λείπουν λίγο πιο πρακτικά, πιο «γήινα» θέματα, σε σχέση με ό,τι είχατε καταπιαστεί μέχρι τώρα;

Ο στόχος μου γράφοντας το Οι χαρές και τα δεινά της εργασίας ήταν να ρίξω φως στην καθαρή γκάμα δραστηριοτήτων που υπάρχει στον εργασιακό κόσμο και αφορμή ήταν η αίσθηση ότι δεν τις αναγνωρίζουμε πραγματικά όσο θα 'πρεπε. Ενα μέρος της ευθύνης γι' αυτό έγκειται και σε μας τους συγγραφείς. Αν ερχόταν ένας Αρειανός σήμερα στη Γη και προσπαθούσε να καταλάβει τι κάνουν οι άνθρωποι μόνο διαβάζοντας τη σημερινή λογοτεχνία, θα 'φευγε με την εξωφρενική εντύπωση ότι το μόνο που κάνουν είναι να ερωτεύονται, να καβγαδίζουν με τις οικογένειές τους και καμιά φορά να σκοτώνουν ο ένας τον άλλον. Αλλά, φυσικά, αυτό που κάνουμε είναι να πηγαίνουμε στη δουλειά... Κι όμως, αυτή η δουλειά σπάνια απεικονίζεται στην τέχνη. Εμφανίζεται στις επιχειρηματικές σελίδες των εφημερίδων, αλλά κι εκεί πρωτίστως ως οικονομικό φαινόμενο παρά στην πλατύτερη ανθρώπινή της διάσταση. Επομένως, για να συνοψίσω, ήθελα να γράψω ένα βιβλίο που να μας κάνει να αντιληφθούμε την ομορφιά, την πολυπλοκότητα αλλά και την κοινοτοπία ή ακόμη και τον τρόμο του εργασιακού πεδίου - και το έκανα εστιάζοντας σε δέκα διαφορετικές εργασίες, μια ειδικά επιλεγμένη γκάμα που περιλαμβάνει από τη λογιστική μέχρι τη μηχανική και από την παρασκευή μπισκότων μέχρι την επιμελητεία. Με είχε εμπνεύσει ιδιαίτερα ο αμερικανός συγγραφέας παιδικών βιβλίων Richard Scarry, και το βιβλίο του What do people do all day? (Τι κάνουν οι άνθρωποι όλη μέρα;). Ενιωσα έντονη την πρόκληση να γράψω την ενήλικη εκδοχή του.

Με τι κριτήρια επιλέξατε αυτούς τους δέκα συγκεκριμένους εργασιακούς τομείς;

Ηθελα να επιλέξω επαγγέλματα που ενώ βρίσκονται στην καρδιά του σύγχρονου κόσμου, εντούτοις οι περισσότεροι αναγνώστες δεν είναι αρκετά εξοικειωμένοι μαζί τους - ούτε κι εγώ. Στην τηλεόραση, για παράδειγμα, υπάρχουν συχνά σειρές για τη ζωή στα νοσοκομεία ή για τον δικηγορικό κόσμο, επομένως δεν ήθελα γιατρούς ή δικηγόρους. Αλλά δεν βλέπεις σχεδόν ποτέ σειρές για λογιστές, οπότε σκέφτηκα ότι θα είχε ενδιαφέρον να δούμε από πιο κοντά τον κλάδο τους. Την ίδια στιγμή, κάθε επάγγελμα από τα δέκα βρίσκεται στην κορυφή μιας σειράς μεγάλων ερωτήσεων: Πότε μια δουλειά είναι γεμάτη νόημα (αυτό είναι το ερώτημα στο κεφάλαιο για τον παρασκευαστή μπισκότων, για παράδειγμα) ή Ποιες είναι οι χαρές της ζωής του γραφείου ( το ερώτημα στο κεφάλαιο με τους λογιστές) κ.λπ.

Συναντήσατε καταστάσεις ή νοοτροπίες που πιθανόν σας ξάφνιασαν όσο κάνατε την έρευνα για το βιβλίο;

Κατά τη διάρκεια συγγραφής του βιβλίου ανακάλυψα το πόσο σπάνια και απλά ιστορικά φιλόδοξη είναι η πεποίθηση ότι η εργασία μας πρέπει να μας κάνει ευτυχισμένους σε καθημερινή βάση. Το πιο περίεργο πράγμα σχετικά με τον εργασιακό κόσμο δεν είναι οι πολλές ώρες που επενδύουμε στη δουλειά μας, ούτε οι υπερμοντέρνες μηχανές που χρησιμοποιούμε - η πιο απίστευτη και ενδιαφέρουσα πλευρά είναι το ψυχολογικό αποτέλεσμα μάλλον, παρά το οικονομικό ή το παραγωγικό. Εχει να κάνει με τη στάση μας απέναντι στη δουλειά, και πιο συγκεκριμένα με την ευρεία πεποίθηση ότι η δουλειά μας οφείλει να μας κάνει χαρούμενους, ότι αποτελεί το επίκεντρο της ζωής μας και των προσδοκιών μας για ολοκλήρωση. Η πρώτη ερώτηση, για παράδειγμα, που έχουμε την τάση να κάνουμε σ' όσους πρωτογνωρίζουμε δεν είναι από πού κατάγονται ή ποιοι είναι οι γονείς τους αλλά με τι ασχολούνται - πιστεύοντας ότι έτσι ανακαλύπτουμε την καρδιά της ταυτότητάς τους.

Οταν η δουλειά μας δεν πάει καλά, καλό είναι να θυμόμαστε ότι η ταυτότητά μας είναι κάτι πολύ περισσότερο απ' αυτό που γράφει η επαγγελματική μας κάρτα. Παρότι δεν έχω καμία σχέση με θρησκείες, μ' έχει αγγίξει βαθιά η ρήση του Αγίου Αυγουστίνου, πως είναι αμαρτία να κρίνεις έναν άνθρωπο από την κοινωνική του θέση.

Φτάσατε σε κάποια συμπεράσματα για τους λόγους που κάνουν την εργασία έναν απογοητευτικό, τις περισσότερες φορές, παράγοντα της ανθρώπινης ολοκλήρωσης;

Μία από τις κύριες πηγές ικανοποίησης στη δουλειά είναι η αίσθηση ότι κάνουμε κάποια διαφορά στις ζωές των ανθρώπων γύρω μας, ότι, στο τέλος μιας εργαζόμενης μέρας, έχουμε αφήσει τον κόσμο λίγο πιο υγιή, τακτοποιημένο, ήρεμο, απ' ό,τι ήταν στο ξεκίνημά της. Και δεν μιλάω αναγκαστικά για μεγάλες αλλαγές - η διαφορά μπορεί να αφορά απλώς το γυάλισμα μιας σκάλας, το να φτιάξει το τρίξιμο μιας πόρτας ή να δώσει πίσω σε κάποιον τις χαμένες του αποσκευές. Η βιομηχανοποίηση έχει κάνει να χαθεί αρκετό απ' αυτό το αίσθημα προσφοράς, λόγω των διαβαθμίσεων της παραγωγής. Πάρτε, για παράδειγμα, μια βιομηχανία μπισκότων: Πέρασα πολύ χρόνο παρατηρώντας τη μεγαλύτερη βιομηχανία μπισκότων της Αγγλίας, που απασχολεί 15.000 ανθρώπους. Η παρασκευή μπισκότων ήταν παλαιότερα η δουλειά ενός τεχνίτη, γινόταν σ' ένα μικρό εργαστήριο κι αυτοί που έφτιαχναν τα μπισκότα έβλεπαν και πιθανόν γνώριζαν και προσωπικά αυτούς που τα αγόραζαν. Κάτι τέτοιο βέβαια δεν συμβαίνει σε μια μεγάλη βιομηχανία μπισκότων κι είναι ένας από τους παράγοντες που εξηγούν εν μέρει το αίσθημα ψυχικής κόπωσης και καμιά φορά απελπισίας που συνάντησα εκεί, ειδικά στα τμήματα που είχαν να κάνουν με τα λογιστικά ή τις μεταφορές, όπου ο εργαζόμενος είναι πραγματικά πολύ μακριά απ' το να νιώσει το «τελικό» νόημα των ενεργειών του.

Απ' την άλλη, αρκετό ποσοστό της ικανοποίησης που αντλούμε από τη δουλειά μας έχει να κάνει με τις δικές μας προσδοκίες. Δύο είναι οι επικρατέστερες φιλοσοφίες αυτή τη στιγμή: Η μία, που μπορείς να την πεις άποψη της εργατικής τάξης, είναι αυτή που βλέπει το θέμα της δουλειάς κυρίως οικονομικά - δουλεύω για να θρέψω τον εαυτό μου κι αυτούς που αγαπώ. Η άλλη οπτική, της μεσαίας τάξης, είναι τελείως διαφορετική και βλέπει τη δουλειά σαν θεμελιώδη παράγοντα της ολοκλήρωσης και της δημιουργίας της εσωτερικής ταυτότητας του ατόμου. Αν και οι δύο φιλοσοφίες πάντα συνυπάρχουν, σε μια κατάσταση οικονομικής ύφεσης αυτή της εργατικής τάξης φαίνεται να κερδίζει έδαφος: Ολο και συχνότερα ακούει κανείς το ρεφρέν: «Δεν είναι τέλεια, αλλά τουλάχιστον είναι μια δουλειά».

Τι θα λέγατε ειδικά για τη δουλειά ενός συγγραφέα; Είναι για σας μια «εργασία» σαν όλες τις άλλες; Ποιες στιγμές σάς γεμίζουν και ποιες σας ταλαιπωρούν;

Το να γράφεις είναι μια δουλειά ακριβώς όπως και το να ψήνεις ψωμί, με την έννοια ότι και οι δύο ασχολίες καλύπτουν μιαν ανάγκη: του φούρναρη για διατροφή και του συγγραφέα για πνευματική και ψυχική θρέψη. Από την αρχή της Ιστορίας ακόμη οι άνθρωποι είχαν την ανάγκη για ιστορίες και για ιδέες, κι αυτή είναι η δουλειά που κάνω. Οι στιγμές που με γεμίζουν είναι όταν νιώθω πως έχω συλλάβει μια ιδέα που όλοι νιώθουμε, αλλά δεν μπορούμε να δούμε ή να προσδιορίσουμε ξεκάθαρα χωρίς το βιβλίο ενός άλλου ανθρώπου. Μ' αρέσει να κάνω διαυγές αυτό που πρώτα ήταν θολό μέσα μας, ώστε να μπορούμε να ζούμε με περισσότερη αυτογνωσία και ν' αντιλαμβανόμαστε ό,τι μας συμβαίνει. Οσο για το τι είναι πραγματικά επώδυνο στο γράψιμο, είναι το φρικτό συναίσθημα πως δεν μπορείς να συλλάβεις ακριβώς το σημείο που θες, όταν ξέρεις ότι υπάρχει κάτι εκεί κι έχεις ανάγκη να το πεις, αλλά δεν μπορείς να φτάσεις στον πυρήνα του και να το εκφράσεις. Είναι βαθιά απογοητευτικό και η μόνη λύση είναι να πας στο κρεβάτι κι όταν ξυπνάς, τις περισσότερες φορές, η απάντηση είναι εκεί.

Μπορείτε να μας πείτε λίγα λόγια για το «Σχολείο της Ζωής» («The School of Life»), την εκπαιδευτική προσπάθεια που έχετε ξεκινήσει;

Στο τέλος της περασμένης χρονιάς, κάποιοι συνάδελφοι κι εγώ μαζευτήκαμε και ξεκινήσαμε ένα εκπαιδευτικό ίδρυμα στο Λονδίνο, που το ονομάσαμε «The School of Life» (www.theschooloflife.com). Η σκέψη ήταν να προσφέρουμε καθοδήγηση για τα μεγάλα θέματα της ζωής, αλλά μ' έναν τρόπο σπιρτόζικο, γεμάτο φαντασία, επαναστατικό και παιγνιδιάρικο. Μπορεί κανείς να εγγραφεί σε σειρές για την πολιτική, τη δουλειά, την οικογένεια, την αγάπη - ή, πράγματι, για το πώς να μιλήσει σ' έναν ψυχολόγο, πώς να φτιάξει έναν κήπο στην πόλη ή πώς να πάει σ' ένα γεύμα με αγνώστους. Το πνεύμα του χώρου είναι αναρχικό μεν, αλλά εκπληκτικά σοβαρό ως προς την ουσία του. Πετάμε το γάντι στην παραδοσιακή εκπαίδευση και προσπαθούμε να επανεφεύρουμε το πώς πρέπει να είναι η διαδικασία της μάθησης. Υπάρχουν αρκετές ομοιότητες μ' αυτό που προσπαθώ να κάνω σε αρκετά από τα βιβλία μου, μόνο που εδώ καλούμαστε να αποδείξουμε περισσότερο παρά να περιγράψουμε τα πλεονεκτήματα του πεδίου που μελετάμε.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Φιλοσοφία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Προδημοσίευση
Φωτιές και στάχτες
Εγώ, η αδελφή μου και η μαμά, ένα
Κριτική βιβλίου
Μεταξύ παρόντος και παρελθόντος
Για τους φιλαναγνώστες ιστορικών βιβλίων
Στα ερμητικά μονοπάτια
Οβίδιος: Ενας ποιητής του ...καιρού μας
Οι ιάπωνες καμικάζι
Ενα κορίτσι και ο κόσμος
Λεπτομέρειες και τάσεις του διαγωνισμού θεάτρου
Βιβλία για τον κινηματογράφο
Συνέντευξη: Αλαίν ντε Μποττόν
Φιλοσοφώντας στα καθημερινά προβλήματα του ανθρώπου
Βερολίνο
9 Νοεμβρίου 1989-2009 - 20 χρόνια από την πτώση του Τείχους
Από τις 4:00 στις 6:00
Τραγούδια για υπαρκτά πρόσωπα
Ο Jimi Hendrix της ακουστικής κιθάρας
Θέατρο
Μαγειρικοί μονόλογοι
Άλλες ειδήσεις
Κι αυτό θα περάσει
Η ύπαρξη μόνη...