Έντυπη Έκδοση

Τρεις τρόποι για το κοπιαστικό κυνήγι της αλήθειας

Αφηγηματικά στιγμιότυπα

Νικήτας Παρίσης

Θα 'ναι νύχτα και Αύγουστος

διηγήματα, εκδόσεις Δόμος, σ. 142, ευρώ 12,66

Τα 14 διηγήματα του Νικήτα Παρίση, που συστεγάζονται στον καλαίσθητο τόμο των εκδόσεων Δόμος, δανείζονται τον τίτλο τους από τον στίχο του Ελύτη (Τα ελεγεία της Οξώπετρας). Διακεκριμένος φιλόλογος ο συγγραφέας τους και προσεκτικός παρατηρητής των φιλολογικών μας πραγμάτων, με τη δεύτερη αυτή συλλογή διηγημάτων του (η πρώτη είναι Τα κόκκινα στραγάλια, από τις εκδόσεις Μεταίχμιο) αναδεικνύει τη σύνδεση ανάμεσα στα κοινωνικά φαινόμενα και στο ιστορικό πλαίσιο, μέσα στο οποίο τοποθετούνται. Τα θέματά του αντλούνται από τη σκληρή εν πολλοίς πραγματικότητα: το ύπουλο λιγόστεμα της ζωής και τη βεβαιότητα της αμετάκλητης φθοράς, τα ματαιωμένα όνειρα, τις παλιές μνήμες, την ίδια την περιπέτεια της γραφής.

Με ήρεμη νηφαλιότητα, που συνδυάζεται με βαθιά και στέρεη γνώση, ο δάσκαλος μετατρέπεται σε γοητευτικό αφηγητή, που γνωρίζει καλά τόσο τους νόμους της εκφραστικής όσο και τους τρόπους που στοιχειοθετούν σε, μορφολογικό κυρίως επίπεδο, τη γραφή του. Γραφή ωριμασμένη, «ευανάγνωστη», ικανή να προβάλει το ατομικό μέσα στο πλαίσιο των καταστάσεων που καθορίζουν την κοινωνική και συλλογική ζωή. Μια διαδρομή εγρήγορσης και αυτογνωσίας που δεν έχει τέλος, καθώς «η περιπέτεια της ζωής περνάει συνέχεια από το ένα στο άλλο: από το φως στο σκοτάδι, από το σκοτάδι στο φως» (όπως έγραφε ο ίδιος στο μελέτημά του για τον Γιώργο Σεφέρη). Με υπέροχα ελληνικά ο Παρίσης στα διηγήματά του προβάλλει τον τρόπο και το ήθος της γραφής που αντιστέκεται συνειδητά στον έκτροπο λόγο, ακριβώς για να μην καταστούν «σύγχρονα» ή εμπορικά. Είναι κι αυτός ένας τρόπος άμυνας στον λογοτεχνικό συρμό. Εγκαταλείποντας τους όποιους ενδοιασμούς του δασκάλου, ο Παρίσης κοιτάζει τη λευκή σελίδα μπροστά του. Αποφασίζει να γράψει για τη γενιά του με τις εκδορές και τα τόσα σημάδια στο πρόσωπο. Δεν θα γράψει ιστορική μελέτη («αυτή η γραφή είναι ψυχρή, τα γεγονότα αποφλοιώνονται, στεγνώνουν, χάνουν για πάντα τη θερμοκρασία τους»). Αυτή τη φορά θα δοκιμάσει την «άλλη γραφή», θα περπατήσει στον «ύπουλο πυρετό» των γεγονότων, θα χορτάσει τη «μεγάλη αφήγηση» (η λέξη «μυθιστόρημα» δεν του αρέσει, την αποφεύγει, όπως αναφέρεται στο διήγημα Εγώ με ξένα τούβλα δεν χτίζω). Οι αναγνώστες ωστόσο των 14 αφηγηματικών γραφών του Νικήτα Παρίση μαντεύουν στο βάθος την επιθυμία, την προσδοκία που έρχεται σαν «άγγιγμα ηλεκτρισμού», σαν ξάφνιασμα ή σαν «όνειρο που μπορεί να σε κρατάει στη ζωή» (στο «Ενιωθα να με αγγίζει ένας ηλεκτρισμός»). Η βαθιά επιθυμία μοιάζει με την ομορφιά που ενοικεί άγρυπνη στην ψυχή και αναδύεται την κατάλληλη στιγμή. Δεν έχουμε παρά να περιμένουμε τη «μεγάλη αφήγηση».

Το νόμιμο και το παράνομο

Μπέσση Λιβανού

Με είπαν γάτα

εκδόσεις Καστανιώτη, σ. 518, ευρώ 18,99

Με το τελευταίο της μυθιστόρημα Με είπαν γάτα (εκδόσεις Καστανιώτη, 2010), η Μπέσση Λιβανού επιδίδεται στο κοπιαστικό κυνήγι της αλήθειας, η οποία εμφανίζεται πάντα αινιγματική στις εκδοχές της. Μπορεί μια ανάρμοστη για τους πολλούς ζωή να κάνει κάποιον περήφανο; Τι ακριβώς μπορεί να σημαίνει «ζωή αμφιβόλου ηθικής» και πού επιτέλους βρίσκονται τα όρια ανάμεσα στο νόμιμο και το παράνομο, το ηθικό και το ανήθικο;

Η Λιβανού στο νέο της μυθιστόρημα κινείται μέσα στο προδιαγεγραμμένο πλαίσιο μιας σύγχρονης τεχνικής, της οποίας οι ρυθμοί, χωρίς να στερούνται τις δραματικές κορυφώσεις, επιβάλλουν, θα έλεγε κανείς, το απρόβλεπτο. Αν όλα έμεναν ανοιχτά σε κάθε πιθανό ενδεχόμενο, εύκολα θα κατατάσσαμε αυτού του είδους τη γραφή στο μοντέρνο είδος. Στη γραφή όμως της Λιβανού όλα συμπληρώνουν τον κύκλο τους και ενώ περιμένει κανείς την ανατροπή της εύρυθμης λειτουργίας τους, η ίδια η περιγραφή των γεγονότων από τον ίδιο τον αφηγητή, σε διαφορετικές χρονικές στιγμές και ηλικίες, χρωματίζει τα πράγματα απεικονίζοντας βιωματικές ανθρώπινες εμπειρίες. Η ηρωίδα της γίνεται υποκατάστατο της αιώνιας γυναίκας, που «διαβάζει» τον έρωτα «μέσα σε δυο καρδιές που χτυπάνε και μέσα σε δυο σώματα σφιχταγκαλιασμένα σ' ένα παλιό κρεβάτι». Η γυναίκα, που καταφέρνει να νιώσει την αίσθηση ότι αποτελεί «κομμάτι» της ζωής κάποιου άλλου, μπορεί να λειτούργησε ως «κεραμιδόγατα» και να μη σεβάστηκε ποτέ τους κανόνες, ένιωσε ωστόσο τη μυστηριώδη δύναμη του έρωτα και της αλήθειας του, που κάνει τα πάντα να αστράφτουν στο φως.

Φρουρός της μοναξιάς

Ζέτα Κουντούρη

Ρωγμές στη σιωπή

μυθιστόρημα, εκδόσεις Κέδρος, σ. 246, ευρώ 14,77

Στο δεύτερο μυθιστόρημά της με τίτλο Ρωγμές στη σιωπή, που μόλις κυκλοφόρησε στη φροντισμένη έκδοση του Κέδρου (το πρώτο ήταν Η λεγάμενη από τις ίδιες εκδόσεις το 2005, 2η έκδοση 2006), η Ζέτα Κουντούρη συνεχίζει να αποτυπώνει την ελλειπτικότητα και το μυστήριο της αστικής καθημερινότητας, πλησιάζοντας τη δομή και το ύφος του αστυνομικού μυθιστορήματος. Με εμφανώς αναπτυγμένο τον προβληματισμό της γύρω από τη δομή της αφηγηματικής σύνθεσης, αποφεύγει από την πρώτη στιγμή τη χρονική ακολουθία της πλοκής χρησιμοποιώντας εν πολλοίς τη δευτεροπρόσωπη αφήγηση. Με τον τρόπο αυτό ο λόγος γίνεται εξομολογητικός, αποκτώντας τη μεγαλύτερη δυνατή δραματικότητα. Κι ενώ στο πρώτο της μυθιστόρημα η αφηγηματική σκυτάλη εναλλάσσεται μεταξύ ενός πρωτοπρόσωπου αφηγητή κι ενός εσωτερικού ομιλητή-ακροατή (του οποίου η ταυτότητα γίνεται γνωστή στο τελευταίο μέρος του βιβλίου), στις Ρωγμές στη σιωπή η αφηγήτρια, διπλά ηττημένη από τον θάνατο (πρόσφατη η μέχρι τις τελευταίες σελίδες ανεξιχνίαστη δολοφονία του αδελφού της), απευθύνεται σε μια «ξεχαρβαλωμένη» κούκλα, σιωπηλή και απροσπέλαστη, αδύναμη έστω και να απαντήσει, παραδομένη στην εγκατάλειψη του πάλαι ποτέ δυναμικού εαυτού της, σε μια μητέρα που βιώνει τον ζωντανό θάνατο της ασθένειας και δεν διστάζει να δείχνει σε όλους ότι «δεν θέλει να ξυπνήσει». Η αφηγήτρια, ωστόσο, επιμένει να της μιλά, εκεί, στο ησυχαστήριο, όπου έχει μεταφερθεί, έστω κι αν γνωρίζει ότι απευθύνεται αποκλειστικά στον εαυτό της (και φυσικά στον αναγνώστη της).

Το δεύτερο αυτό μυθιστόρημα της Κουντούρη είναι το χρονικό μιας εσωτερικής περιπλάνησης σ' έναν κόσμο που με όλη την παγωνιά και την καταστροφική του ορμή δεν κατορθώνει να λειτουργήσει καταλυτικά για τους ήρωες, οι οποίοι εμφανίζονται ως ηττημένοι της αγάπης, της υπέροχης εκείνης δύναμης που φτιάχτηκε ουσιαστικά για να μας εκπλήσσει, αντιμετωπίζοντας με τον δικό της τρόπο το τυχαίο και καθόλου επιδιωκόμενο. Οι πρωταγωνιστές του μυθιστορήματος, καταδικασμένοι άλλος περισσότερο και άλλος λιγότερο σε μια μόνιμη εκκρεμότητα, οδηγούνται από το έμπειρο χέρι της συγγραφέως, ασκημένης στην τέχνη της απόκρυψης, στην ανακάλυψη κάποιου ζωτικού αντίβαρου για την παράνοια της ζωής και τελικά στην κάθαρση. Το βιβλίο αυτό, γραμμένο σε σωστά ελληνικά, χωρίς λεκτικούς εντυπωσιασμούς, με σωστά μοιρασμένα τα μέρη της δράσης και λειτουργικά εφαρμοσμένη την τεχνική της, πιστεύουμε ότι αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα έργα της Ζέτας Κουντούρη.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Υπό κοινό πρίσμα
Αγάπης πάλη
Η γραφή του ποιητή Τσαρλς Σίμικ
Το πεδίο της ανωμαλίας
Το εξωπραγματικό στη γραφή του Μαργαρίτη Σαμαρά
Βιβλιοθήκη μυστηρίου
Καρποφορία και όρια της καντιανής ηθικής
Από την ιστορική παθολογία της ελληνικής κοινωνίας στη βία του καπιταλισμού
Η συνεχής αποκάλυψη του Κώστα Μουρσελά
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Υπό κοινό πρίσμα
Αγάπης πάλη
Η γραφή του ποιητή Τσαρλς Σίμικ
Το πεδίο της ανωμαλίας
Το εξωπραγματικό στη γραφή του Μαργαρίτη Σαμαρά
Βιβλιοθήκη μυστηρίου
Τρεις τρόποι για το κοπιαστικό κυνήγι της αλήθειας
Καρποφορία και όρια της καντιανής ηθικής
Από την ιστορική παθολογία της ελληνικής κοινωνίας στη βία του καπιταλισμού
Η συνεχής αποκάλυψη του Κώστα Μουρσελά
Η τρίτη ανάγνωση
Καπνοτόπια
Γιώργος Δαρδανός
Θαυμαστά βιβλία και οι πρώτοι Κύκλοι επιμόρφωσης (εκδόσεις Gutenberg, Τυπωθήτω)
Διήγημα
Το σπίτι της κυρίας Προυστ
Μουσική
Εν τη ρίμα του λόγου / Ρεμπέτικο
Από τις 4:00 στις 6:00
Τραγούδια με ψυχή...
Από τις γυναίκες που ξεχώρισαν στο ροκ
Άλλες ειδήσεις
Πολεμώντας με τα φαντάσματα της δικτατορίας
Με την ψευδαίσθηση της πολλαπλής χρήσης
«ΠΑΡΑ ΠΡΟΣΤΑΤΑΣ ΝΑ 'ΧΩΜΕΝ»