Έντυπη Έκδοση

Ενα βιβλίο για την Μάτση Χατζηλαζάρου

...Ιούς, Μανιούς, ίσως και Aqua Marina

Κυκλοφορεί πριν από το Πάσχα, από τις Εκδόσεις Τόπος, το βιβλίο του Χρήστου Δανιήλ... Ιούς, Μανιούς, ίσως και Aqua Marina, Μάτση Χατζηλαζάρου, Η πρώτη Ελληνίδα υπερρεαλίστρια το οποίο πραγματεύεται την πολυτάραχη ζωή και το ποιητικό έργο της Μάτσης Χατζηλαζάρου, της πρώτης Ελληνίδας που συνέθεσε ποιήματα ακολουθώντας το κίνημα του υπερρεαλισμού.

Το βιβλίο δίνει τη δυνατότητα στους αναγνώστες να γνωρίσουν την έντονη αυτή προσωπικότητα, να έρθουν σε επαφή με το έργο της, το κλίμα στο οποίο έδρασε η ποιήτρια στην Αθήνα και το Παρίσι, αλλά και τους ανθρώπους με τους οποίους σχετίστηκε (Εμπειρίκος, Καμπάς, Πικασό, Βιλατό, Καστοριάδης). Στο βιβλίο περιέχεται ανέκδοτο υλικό από την έρευνα του συγγραφέα στο αρχείο της ποιήτριας (επιστολές και χειρόγραφα), αθησαύριστο υλικό από τα περιοδικά της εποχής και ανθολόγηση του ποιητικού της έργου και των κριτικών που δημοσιεύθηκαν γι' αυτό. Το πλούσιο φωτογραφικό υλικό προσδίδει στο βιβλίο τη μορφή λευκώματος.

Παραθέτουμε απόσπασμα από την εισαγωγή του συγγραφέα:

Για τη ζωή και το έργο της Μάτσης Χατζηλαζάρου

Αναμφίβολα, η Μάτση Χατζηλαζάρου υπήρξε η πρώτη Ελληνίδα ποιήτρια που συνέθεσε ποιήματα ακολουθώντας το νεωτερικό ποιητικό κλίμα που εισήγαγε στη χώρα μας η γενιά του '30. Εχοντας μια οικογενειακή ιστορία που εντυπωσιάζει, έχοντας μια προσωπική ζωή εντονότατη από τα πρώτα χρόνια της εφηβείας της, καταφεύγει στην ψυχανάλυση και συναντιέται με τον Ανδρέα Εμπειρίκο. Πρώτη σύζυγος του Εμπειρίκου, μαθητεύει στον υπερρεαλισμό και αποτελεί δυναμικό κομμάτι της ομάδας των πρωτοπόρων καλλιτεχνών που συσπειρώθηκαν γύρω από αυτόν την περίοδο της Κατοχής. Κάνοντας πράξη την ελευθερία έκφρασης που ευαγγελίζεται ο υπερρεαλισμός και υιοθετώντας τη συνειρμική γραφή, καταθέτει το δικό της, έντονα προσωπικό, ιδιότυπο ποιητικό λόγο· μεταϋπερρεαλιστικό, όπως η ίδια τον χαρακτηρίζει.

Η πρώτη της ποιητική κατάθεση είναι και η πρώτη ποίηση γραμμένη από γυναίκα στη νεοελληνική γλώσσα, που με τόση ελευθερία, αμεσότητα και βιωματικότητα συζητά τα του έρωτα και της ζωής, χωρίς ενοχές, χωρίς αναστολές, χωρίς περιστροφές, αλλά και χωρίς εκχυδαϊσμούς και περιττές προκλήσεις. Μια λυρική, εν τέλει, ποίηση που, απευθυνόμενη με τρόπο ολοκληρωτικό και απόλυτο σε δεύτερο πρόσωπο, σ' αυτό με το οποίο πραγματώνεται ο έρωτας, απευθύνεται με τρόπο καθολικό στον καθένα μας. Μια ποίηση καθολική των αισθήσεων, που απαιτεί την ενεργή συμμετοχή των αναγνωστών της, κινητοποιεί και τις δικές τους αισθήσεις και ανακαλεί ανάλογες μνήμες.

Ζώντας δίπλα στην ισχυρή προσωπικότητα του Εμπειρίκου, ο οποίος τη μύησε στον ποιητικό κόσμο και απελευθέρωσε δυνάμεις που η ίδια διέθετε, δεν παρέμεινε «υπό τη βαριά σκιά του», όπως πιθανόν θα ανέμενε κανείς. Διαφοροποιήθηκε ατομικά και ποιητικά. Αναζήτησε νέους δρόμους, τόσο στη ζωή της όσο και στην ποιητική της έκφραση. Συμμετέχει ενεργά, τα πρώτα μετακατοχικά χρόνια, στην έκδοση του σημαντικού περιοδικού Τετράδιο, καλλιτεχνική έκφραση των πρωτοπόρων δημιουργών μιας γενιάς νεότερης από αυτήν του Εμπειρίκου, και ευθύς αμέσως, εκμεταλλευόμενη μια υποτροφία του Γαλλικού Ινστιτούτου, αναζητά το νέο στο τότε κέντρο του πολιτισμού, το Παρίσι. Δεν αρκείται στα όσα της προσφέρει η ζωή της Αθήνας, δεν αρκείται στο reproduction, αναζητά το αυθεντικό.

Και εκεί, εντάσσεται αμέσως στο κλίμα της καλλιτεχνικής πρωτοπορίας· ζει για χρόνια με τον ζωγράφο Χαβιέρ Βιλατό, ανιψιό του Πικασό, εκδίδει στον εκδοτικό οίκο που υποστηρίζει τον υπερρεαλισμό, τον Guy Levis Mano, συνδέεται με τον Κορνήλιο Καστοριάδη. Και μετά οι περιπέτειες της ζωής: επιστροφή στην Αθήνα, δεύτερη διαμονή στο Παρίσι, οριστική εγκατάσταση στην Αθήνα. Και προς το τέλος του βίου της παρουσιάζει και πάλι στα ελληνικά γράμματα ποιητικές δημιουργίες εκπληκτικής ευθύτητας, ειλικρίνειας και εκφραστικής δεινότητας. Ο έρωτας κυριαρχεί και πάλι -είτε ως παρουσία είτε, κυρίως, ως επώδυνη απουσία ή μνήμη-, η σύνταξη και η έκφραση φτάνει στα όρια: ξεμαλλιάζεται...

Από τα βασικά ζητούμενα για τον υπερρεαλισμό, την αφετηρία της δημιουργικής της πορείας, ήταν η απελευθέρωση του ανθρώπου σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο, η σύζευξη της καλλιτεχνικής δημιουργίας με την ίδια τη ζωή. Για τη Μάτση Χατζηλαζάρου, όσο για ελάχιστους δημιουργούς της νεοελληνικής λογοτεχνίας, η ποίηση και η γραφή είναι άμεσα συνδεδεμένες με την ίδια της τη ζωή, τα πάθη της, τον έρωτα. Για τη Μάτση Χατζηλαζάρου, ποίηση και ζωή λογίζεται ένα: ποιητικός τρόπος να ζεις, σωματοποιημένος ποιητικός λόγος. Σταχυολογώ στίχους της:

η ποίησή μας είναι η ζωή/

ένας βίος ποίησης/

τα ποιήματα που/ αγαπώ θέλω να τα ζήσω μαζί σου/

και θα σκαλίσεις με το σουγιά πάνω στην κοιλιά μου/ με τα όμοια γράμματα που έχουν οι μπάγκοι του Ζαππείου το αληθινό/ ποίημα που σαλεύει τα κρόσσια του για να σβήσει το ουράνιο τόξο

Ο λόγος (ο ποιητικός) είναι η αφετηρία και το τέρμα του βίου της, της δημιουργίας της στη ζωή:

εγώ καταγωγή μου τα λόγια/

το παν είναι ομιλία ως το αίμα/

εγώ όταν φύγω στο θάνατο/ το κάλυμμα που θα 'χω εκκρίνει/ δε θα 'ναι παρά λόγια λογιών

Η ποίηση/έρωτας στο έργο της Μάτσης ταυτίζεται με τη ζωή. Λειτουργεί αποτρεπτικά για το θάνατο:

λέξεις γανώνω/ μήπως και αποκάνω/ για μας τη θανή

Η απουσία του έρωτα αποτελεί συνώνυμο του θανάτου:

στάζανε οι χάντρες του κομπολογιού έρως θα πεθάνω έρως θα πεθάνω/

********

Αύριο θα σμίξω τα δυο σου σκέλη, μήπως γεννηθεί ένα μικρό/ λυπητερό παιδάκι, θα το λένε Ιούς, Μανιούς, ίσως και

Aqua Marina.

Φέρτε μου να γεννήσω όλα τα μωρά της πλάσης,/ δώστε μου να/ πεθάνω όλους τους θανάτους.

Μάτση Χατζηλαζάρου

Θεωρώ τη Μάτση Ανδρέου (Χατζηλαζάρου) τη μεγαλύτερη Ελληνίδα ποιήτρια.

Τα ποιήματά της μπορούν να θεωρηθούν μια κορύφωση της γυναικείας ευαισθησίας, η οποία εκφράζεται με τρόπο εντελώς προσωπικό, απολύτως πρωτότυπο και παράφορο.

Ανδρέας Εμπειρίκος

(ανέκδοτη επιστολή)

Αγαπητή Μάτση Χατζηλαζάρου, ποτέ Ανδρέου

Διαβάζοντας τώρα μαζί το 7Χ3 και Το δίχως άλλο βεβαιώθηκα πως παραμένετε η πολυτιμότερη ερωτική ποιήτρια που διαθέτει η γλώσσα μας.

Γ. Π. Σαββίδης

Γεννήθηκε δεν ξέρω πού. Εζησε, όπως κι εγώ, στην Κατοχή. Κι έφυγε από την Ελλάδα, λίγο μετά το τέλος του πολέμου. Χάθηκε μες στην κατεστραμμένη Ευρώπη -τότες που η Ελλάδα ήταν Ελλάδα και η Ευρώπη, Ευρώπη. Χάθηκε... που λέει ο λόγος. Γιατί τα αληθινά κορίτσια, δεν χάνονται ποτέ. Δεν τ' αρπάζει ο καιρός. Ξανάρχονται με τη μορφή βιβλίων, προσευχών και τραγουδιών [...]

Γυναίκα αθάνατη και Μάτση των ονείρων. Σ' αναγνωρίζω ολόκληρη μες απ' αυτό το απελπισμένο κέφι σου που μ' εξοντώνει. Και τραγουδώντας τα οράματά σου, σ' ακολουθώ. Μήπως και ξαναγεννηθεί ο χρόνος που μας γέννησε, που θα τον λεν Ιούς, Μανιούς, ίσως και Ακουα Μαρίνα.

Μάνος Χατζιδάκις

(«Ο Μελαχρινός Ερως, το εκκρεμές και η Μάτση των Ονείρων», Τα σχόλια του Τρίτου) *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Σχετικά θέματα: Προδημοσίευση
Νερό
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Λογοτεχνία
Αλύτρωτες ψυχές
Πάλι για το θαύμα τής Λούλας Αναγνωστάκη
Από τις 4:00 στις 6:00
Θυμώνω εύκολα και τραγουδώ...
Αξίζει μεγαλύτερη προσοχή
Αφανής Αναγνώστης
Δυο-τρία πράγματα που έμαθα γι' αυτή
Κριτική βιβλίου
Η βελόνα και το πηγάδι
Το κλεμμένο παιδί
Μία Καρυάτις στο Δεκέμβρη του '44
Δεσποινίς ετών 60 με τα... τυχερά της
Η Αφρική του Μοράβια
Αποφεύγοντας την ομοιογενοποίηση του κειμένου
Με θέα το Σύμπαν
Ποιος μπορεί να πει με βεβαιότητα τι είναι σωστό και τι λάθος;
Λαογραφίες, λαϊκοί πολιτισμοί, ταυτότητες
Προδημοσίευση
...Ιούς, Μανιούς, ίσως και Aqua Marina
Νερό
Άλλες ειδήσεις
Θεατρικό δρώμενο
22η έκθεση βιβλίου
Πολωνός ελαιοχρωματιστής
Περιοδικά
Ποντάρω μονάχα στο ακατόρθωτο