Έντυπη Έκδοση

Το μεθυσμένο πέρασμα του Μπέντζαμιν από την Μασσαλία

Walter Benjamin

Για το χασίς

μτφρ.: Θεόδωρος Λουπασάκης

εκδόσεις Πλέθρον, σειρά Μαρτυρίες

Ενα βιβλίο για το χασίς, που φωτίζει περισσότερο τις θετικές του επιδράσεις και όχι τη μακροχρόνια επιβάρυνση της υγείας μας από κάτι που ξεφεύγει απ' το πλαίσιο του πειραματικού και μπαίνει σ' εκείνο της έξης. Η επιλεκτική αναφορά στις θετικότερες συνειδησιακές και αισθητηριακές ταλαντώσεις των επιδράσεων μέσω της ναρκωτικής μέθης γίνεται ακριβώς γιατί, όπως ορίζεται από τους συγγραφείς, τα κείμενα είναι πειραματικές καταγραφές και όχι οι εξομολογήσεις μερικών συστηματικών χρηστών της συγκεκριμένης ουσίας. Το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου είναι γραμμένο από τον Βάλτερ Μπέντζαμιν και μερικά μικρότερα κείμενα από φίλους ή γνωστούς του. Ετσι έχουμε μια κατ' αρχήν πολυπρισματική αναγνωστική βίωση και θεώρηση της συνειδησιακής μετατόπισης του πειραματικού υποκειμένου Μπέντζαμιν. Καταγεγραμμένη από τον ίδιο και τους συντρόφους του. Εχουμε και κάποιες λίγες μαρτυρίες των φίλων του για προσωπικές τους αναβιώσεις της πολυδιάστατης μέθης.

Ο Βάλτερ Μπέντζαμιν διηγείται ένα μεθυσμένο πέρασμά του από περιοχές της Μασσαλίας. Ενα πέρασμα που το υποκείμενο θαρρείς στη μία από τις διηγήσεις έχει την αυτεπίγνωση της διττής του φύσης. Της ύπαρξής του ως αντικειμένου για κάποιον παρατηρητή. Υποκείμενο και παρατηρητής συνταυτίζονται σε μια ύπαρξη με τις υποστάσεις της κοιταζόμενες μεταξύ τους. Ετσι προκύπτουν οι πολλές διηγήσεις απ' αυτή την περιπέτεια στον χρόνο και τον χώρο. Μία πολυδαίδαλη αφήγηση όσο και οι πολυσχιδείς συνειδησιακές εξαλλάξεις του πειραματιζόμενου με το χασίς Μπέντζαμιν. Για να προσανατολιστεί ο χασισοπότης Μπέντζαμιν, κοίταζε να εντοπίσει τα περίχωρα της πόλης. Στο διάβα του τον συνόδευαν φανταστικοί ναύτες. Η αυτοσχέδια πυξίδα του στον προσανατολισμό του στο πέρασμά του από το μεγάλο λιμάνι πιστοποιεί σαν επίδραση του ναρκωτικού μια οξυδέρκεια των ενστίκτων της χωροταξικής αυτοσυνειδησίας. Αυτοσυνειδησία σφυρηλατημένη με τα τελειότερα εργαλεία όξυνσης της αισθητηριακής ευαισθησίας.

Ο χώρος όμως δεν έχει και τόση σημασία. Ο συγγραφέας, κυρίως όταν ακινητεί, βιώνει τη θέση του στον χώρο ως μία διαδοχική μεταπήδηση σε προβολές του υποσυνείδητου ή ασυνειδήτου του. Σε τόπους άγνωστους σ' αυτόν. Τόπους που προέρχονται κατά κάποιον τρόπο από σκέψεις και ιδέες δυσεξιχνίαστης προέλευσης (ex nihilo) ή τόπους που προκύπτουν από εικόνες απωθημένες στο υποσυνείδητο. Η ταχύτητα της εναλλαγής των χώρων όπου διαβιεί το υποκείμενο είναι τόσο γρήγορη, ώστε μόνο μερικές έντονες περιπτώσεις να συγκρατούνται στη μνήμη και στη συνέχεια, ανακλητές, ο Μπέντζαμιν τις περιγράφει διαυγής στο βιβλίο αυτό.

«Από αιώνα σε αιώνα τα πράγματα γίνονται όλο και πιο ξένα» αναφέρει ο συγγραφέας για να τονίσει την εμπειρία στιγμών που τα πράγματα ξεμακραίνουν απ' αυτόν. Γίνονται αγνώριστα και στην οπτική τους σύγχυση εμφωλεύει έντονο απειλητικό συναίσθημα. Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι για να προσεγγίσει τις στιγμές της ευτυχίας που χαρίζει η μέθη από χασίς, θα πρέπει να κατέχει ένα συνειδησιακό μίτο της Αριάδνης. Εναν μίτο που θα τον οδηγεί στις λαμπερές και σκοτεινές εξόδους του μυαλού του. Ενας τέτοιος μίτος θα είναι ικανός να του προσφέρει ηδονή και θλίψη μέσα και μόνο απ' το ξετύλιγμά του. Τη στιγμή του ξετυλίγματος ακριβώς εκπτυχώνονται όλες οι παράξενες επιδράσεις του χασίς πριν να δοθούν ολοκληρωτικά στον χασισοπότη. Οι θετικές επιδράσεις του χασίς, εκείνες της τοξικής «ευεξίας», δεν είναι μοναδικές. Το φαντασιακό και όμορο με τα βιώματα της ζωής κουβάρι των εμπειριών, οδηγεί τον χρήστη στην κατάθλιψη. Ο χρήστης που διακόπτει την πειραματική σχέση του με το χασίς κερδίζει τα πάντα. Λόγω της εκκοπής της επανάληψης του καπνίσματος, η παράξενη εκείνη ευωχία που ήταν η χρήση, αναστέλλεται απότομα και η πτώση απ' τη μέθη των αισθήσεων στη μίζερη καθημερινότητα -πάντα σε σύγκριση με ό,τι βιώθηκε ως επενέργεια του χασίς- μετατοπίζει το υποκείμενο του πειράματος προς τη θλίψη ή και την κατάθλιψη. Εχει κρατήσει ακέραιο το νου του. Ενα τέτοιο γεγονός πλήρους απεξάρτησης απομακρύνει οποιονδήποτε πειραματιστή από την καταστροφική έξη.

Ο Μπέντζαμιν σ' αυτό το χρονικό των παραισθήσεων αναφέρεται σε μια παραδοξότητα που βίωσε έντονα, και γι' αυτό την καταγράφει. Σε μια επίσκεψη του σ' ένα μπαρ, σε μια πλατεία που κανείς δεν δυσκολευόταν να προμηθευτεί το παραισθησιογόνο. Είδε τους ανθρώπους να τον κυκλώνουν και να μειώνουν διαρκώς την εγγύτητά τους προς αυτόν. Ταυτόχρονα, τους έβλεπε με κάποια μύχια όρασή του όλο και πιο απόμακρους. Στο τέλος, ο Μπέντζαμιν πνιγόταν μέσα στη μοναξιά. Ενα αναπάντητο ερωτηματικό για τον συγγραφέα πειραματιστή του χασίς, που απλώνει τις λεκτικές του σχεδίες να γεφυρώσουν το χάσμα που απλωνόταν κατά την επαφή των ανθρώπων. Ισως να μην ήξερε πως οι λεπτομέρειες που εμφανίζονται ανάμεσα στους ανθρώπους στους μεταξύ τους συγχρωτισμούς κουβαλάνε τα σημάδια της πανώριας πτώσης μας.

Με τη χρήση του χασίς και σύμφωνα προς τις καταγραφές του συγγραφέα, η αυτεπίγνωση της συνείδησης διευρύνεται σαν να μερίζεται και απλώνεται μεταξύ των κομματιών του χώρου και του χρόνου. Ενός χρόνου που δεν κινείται γραμμικά αλλά με πρωθύστερες, χιαστές και ασύνδετες κινήσεις. Στον χώρο, ο συγγραφέας έχει την αίσθηση ενός ιλιγγιώδους καλειδοσκόπιου που εναλλάσσει ταχύτατα διαστάσεις και περιεχόμενο. Με τη χρήση του χασίς, ο νους ξεδιπλώνεται σε μια μεγάλη επιφάνεια. Αδυνατεί ή τουλάχιστον συναντά εμπόδια στη σύναξη των δυνάμεών του στο «συγκεκριμένο», στο σημείο. Τίμημα τελικά πολύ σημαντικό για την αποφυγή της χρήσης του χασίς. Η ασκητική της εργασίας απαιτεί απερίσπαστο και άοκνο νου. Μια μέθοδος αγιασμού στη φρενιτιώδη λαίλαπα του παραλογισμού της εποχής μας. Υπάρχουν πολλοί άλλοι δρόμοι με τους οποίους μπορούμε να βιώσουμε πολύ υψηλές συγκινήσεις και ουσιαστικά ταξίδια. Η μέθεξη στις τέχνες, η μυητική παρακολούθηση του κάθε έργου τους απάγει τον θεατή, ακροατή ή αναγνώστη σε μια ανεπανάληπτη και πάντοτε ατιμώρητη ηδονή μιας διαφορετικής αντίληψης. Η ικανότητά μας στην πρόσληψη των πραγμάτων είναι άπειρη και πάντα πεπερασμένη. Αυτή η αντίφαση συγκλονίζει εκείνον που την βιώνει. Ο συγγραφέας τελικά προχωράει το ευφυές του γράψιμο μέσα σε αντιφάσεις. Κατανοεί ότι η χρήση του χασίς δεν έχει μόνο θετικές επιδράσεις. Οι επιρροές του τοξικού καπνού χρησιμοποιούν σαν εκμαγείο τους την πρότερη νηφάλια ψυχολογική κατάσταση του πειραματιστή. Μια πιθανή αμφιθυμία παράγει εναλλασσόμενα κυκλοθυμικά αποτελέσματα. Από την ευθυμία και τα χάχανα στη θλίψη και το άγχος.

Ο Μπέντζαμιν θα μας μιλήσει και για τον κρόκο ή ζαφορά. Είναι για τη χρήση του κρόκου που γράφει πως «από μόνη της η εμπειρία αυτή παραπέμπει σε μία από τις βαθύτατες ιδιοτροπίες του κόσμου: στην ακαταπόνητη ετοιμότητά του να προσδώσει σε ένα και το αυτό πράγμα -για παράδειγμα, σ' ένα ντεκόρ ή τοπίο- ένα μεγάλο πλήθος όψεων, περιεχομένων, σημασιών». Ο Μπέντζαμιν συνεχίζει καταγράφοντας στο ημερολόγιο των μεθυσμένων ημερών του πως η επίδραση του κρόκου σε κάνει να νομίζεις ότι μπορείς να δώσεις όνομα στα πιο (υπό φυσιολογικές συνθήκες νηφαλιότητας) άρρητα και κλειδωμένα χαρακτηριστικά του κόσμου. Ο κρόκος σού παρέχει την ψευδαίσθηση, π.χ., να αντιληφθείς τις βαθύτερες σημασίες ενός χρώματος. Εκείνες ακριβώς που είναι πολύ πιο πέρα από τις χρωματικές του ιδιότητες.

Τελικά, στο βιβλίο θα διαβάσουμε για τη μεσκαλίνη, τη χρήση και τις επιδράσεις της, σε μικρότερη έκταση. Σε έκταση αντιστρόφως ανάλογη της ισχύος της να προκαλεί φωτεινά ψυχεδελικά «ταξίδια» έως εντελώς σκοτεινά και επιβλαβή. «Τα νεκρά αντικείμενα, που όμως παρόντα μπορούν να σου ξυπνήσουν λαχτάρα ίδια μ' αυτή που νιώθεις στη θέα ενός προσώπου που αγαπάς», γράφει ο Μπέντζαμιν για μια ήπια μορφή της επιρροής του συγκεκριμένου ναρκωτικού. Ο ευαίσθητος, ο ευσυγκίνητος και ο ένθεος μπορούν να ζήσουν μια παρόμοια γεύση των πραγμάτων. Είναι σε θέση, νηφάλιοι, χωρίς την τοξίνωση του οργανισμού τους με μεσκαλίνη, να ζήσουν παρόμοιες συγκινήσεις. Ο άνθρωπος έχει τη δύναμη ν' αποτολμήσει τέτοιες χαοτικές και όμορφες ακροβασίες στο μεταίχμιο του αντιληπτού κόσμου χωρίς τη χρήση των όποιων ουσιών. Το μυστικό είναι να ξεκινήσει σταδιακά ν' ακούει εκείνο το τσιτσίρισμα που τον κατακλύζει σαν τη βροχή μιας άγνωρης αγάπης.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Η κυρία Μερτζάνη
Οδηγός επιβίωσης μετά τον χωρισμό
...ποτέ χωρίς πόνο
Η Ευρώπη, οι διεθνείς σχέσεις, το δημογραφικό, η προσφυγιά και το λαϊκό σινεμά
Με το διαρκές εργαλείο της φυγής
Το έτερον ίχνος του Λόγου
Αναφορά στην ποίηση
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Η κυρία Μερτζάνη
Οδηγός επιβίωσης μετά τον χωρισμό
...ποτέ χωρίς πόνο
Η Ευρώπη, οι διεθνείς σχέσεις, το δημογραφικό, η προσφυγιά και το λαϊκό σινεμά
Με το διαρκές εργαλείο της φυγής
Το έτερον ίχνος του Λόγου
Αναφορά στην ποίηση
Το μεθυσμένο πέρασμα του Μπέντζαμιν από την Μασσαλία
Συνέντευξη
Ραντεβού με τον «Ελευθερουδάκη» στο 11 της Πανεπιστημίου
Αίγυπτος
Αίγυπτος - Ενας ωραίος λαός
Αντί προλόγοι στο θέμα
Ανοιχτή επιστολή* στο φίλο μου τον Γκότφριντ Βίλχελμ
Λογοτεχνία
150 χρόνια από τη γέννησή της
Η τρίτη ανάγνωση
Ο εξάδελφος Πονς
Από τις 4:00 στις 6:00
Η επιστροφή του Οδυσσέα
Το «κακό παιδί» των Rolling Stones
Άλλες ειδήσεις
Η επισκέπτρια