Έντυπη Έκδοση

Λου Αντρέας - Σαλομέ (1861-1937)

150 χρόνια από τη γέννησή της

Στις 12 Φεβρουαρίου συμπληρώθηκαν 150 χρόνια από τη γέννηση της Λου Αντρέας-Σαλομέ (Lou Antreas-Salome), μιας από τις ευφυέστερες γυναίκες στην ιστορία του γερμανικού πνεύματος.

Γνωστή έγινε εν τούτοις τα τελευταία χρόνια στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό, κυρίως ως κεντρική μορφή σύγχρονου αμερικανικού μυθιστορήματος εικονικής ψυχανάλυσης του Νίτσε, ενώ ξεχνιέται, ή μάλλον αγνοείται, ότι η ίδια ανήκε στους σημαντικότερους στοχαστές του καιρού της. Αλλά και γενικά, όταν γίνεται λόγος γι' αυτήν, προβάλλεται μεν ως ένα ευφυές πρόσωπο, περισσότερο όμως ως ένα εξωτερικό, προκλητικά διακοσμητικό στοιχείο της εποχής της, και ωχριά ουσιαστικά η πραγματική ακτινοβολία του πνεύματός της, το οποίο είχαν την ευκαιρία να εκτιμήσουν προσωπικότητες που τη συναναστρέφονταν και συνεργάζονταν μαζί της. Την εγκυρότερη πιστοποίηση της γοητείας που ασκούσε το πνεύμα της στους συνομιλητές της την παρέχουν οι διαπιστώσεις του Φρίντριχ Νίτσε από τις φιλοσοφικές συζητήσεις μαζί της κατά τη διάρκεια της προσωπικής τους επικοινωνίας το καλοκαίρι του 1882, μιας επικοινωνίας από μέρους του Νίτσε συναισθηματικά φορτισμένης - λίγο πριν απογοητευθεί μετά την απόρριψη εκ μέρους τής Σαλομέ των προτάσεών του για γάμο. Τις εντυπώσεις που απεκόμισε από τη συνομιλήτριά του ο φιλόσοφος τις εκφράζει σε επιστολές του προς τον φίλο του καθηγητή της Θεολογίας στο Πανεπιστήμιο της Βασιλείας Φραντς Οβερμπεκ: «Δεν έχω γνωρίσει ακόμη κανέναν, ο οποίος θα ήξερε να αντλεί τόσο πολλά από όλα τα μεμαθημένα», «Η Λου είναι ο πέραν του μέτρου ευφυέστερος άνθρωπος που έχω γνωρίσει» (βλ. Friedrich Nietzsche, Werke in drei Banden, εκ. υπό Karl Schelchta, Darmstadt 1997, 3ος τ., σ. 1.191 και 1.203).

Το πολυσχιδές λογοτεχνικό και θεωρητικό έργο της

Η Λου Αντρέας-Σαλομέ, γεννημένη στη Ρωσία, στην Αγία Πετρούπολη, ως Λουίζε φον Σαλομέ, έζησε από το 18ο έτος της ηλικίας της, σπουδάζοντας, μελετώντας και γράφοντας στα μεγάλα πολιτισμικά κέντρα της εποχής: Ζυρίχη, Ρώμη, Βερολίνο, Παρίσι, για να καταλήξει ως σύζυγος του καθηγητή Ανατολικών Γλωσσών και Πολιτισμών Φρίντριχ Καρλ Αντρέας στη Γοτίγγη (Gottingen), όπου έζησε τα 35 πέντε χρόνια της ζωής της.

Από τη νεότητά της ώς το τέλος του βίου της με τη διαρκή έγνοια να μη δεσμευτεί από συμβιβασμούς και συμβατικότητες, η Σαλομέ βρισκόταν σε μιαν ασίγαστη πνευματικά γόνιμη αναζήτηση, με αποτέλεσμα να δημιουργήσει ένα εκτενές και πολύμορφο συγγραφικό έργο: λογοτεχνία (μυθιστόρημα, διήγημα, ποίηση), θεωρητικές μελέτες (δοκίμια και πραγματείες) και κριτική.

Η λογοτέχνις Σαλομέ δεν διαχωρίζει ουσιατικά τη θέση της από την επιστήμονα. Στις φιλοσοφικές και θρησκειολογικές συζητήσεις των προσώπων του πρώτου της μυθιστορήματος Στον αγώνα για τον θεό (1885, δημοσιευμένο με το ψευδώνυμο Χένρι Λου), θίγονται θέματα που, ως προσωπικές της απόψεις, απασχολούν τη συγγραφέα σε όλη της τη ζωή και επανέρχονται αργότερα τόσο στις καθαρά θρησκειολογικές εργασίες της όσο και στις φιλοσοφικές και ψυχαναλυτικές. Στις επόμενες δεκαετίες ακολούθησαν και πολλά άλλα μυθιστορήματα και διηγήματα, τα οποία έχουν γενικώς μιαν αυτοβιογραφική χροιά και το περιεχόμενο εκάστου μπορεί να αναχθεί έμμεσα σε κάποια φάση της προσωπικής ζωής της συγγραφέως. Στις μυθιστορηματικές μορφές της αναγνωρίζει κανείς συχνά την ίδια καθώς και πρόσωπα του κύκλου της. Στο μυθιστόρημά της λ.χ. Το σπίτι (1904) η μορφή του νεαρού υιού τής μυθιστορηματικής οικογένειας ενσαρκώνει τον νεαρό ποιητή Ράινερ Μαρία Ρίλκε.

Εκεί όμως όπου το πνεύμα της Σαλομέ εκφράζεται σε όλη του τη λάμψη είναι τα θεωρητικά της έργα. Οι τομείς στους οποίους εντάσσονται είναι η Φιλοσοφία, η Θρησκειολογία, η Επιστήμη της Λογοτεχνίας και, φυσικά, η Ψυχανάλυση, στην οποία στράφηκε το 1911, ήδη αναγνωρισμένη συγγραφέας λογοτεχνικών και θεωρητικών έργων και, αφού μαθήτευσε κοντά στον Φρόυντ, άσκησε και στην πράξη ως επάγγελμα μέχρι το θάνατό της στη Γοτίγγη.

Μερικοί, ελάχιστοι, κατ' εκλογήν τίτλοι θεωρητικών βιβλίων και άρθρων της είναι ενδεικτικοί της ευρύτητας των θεμάτων: Ο Φρίντριχ Νίτσε στα έργα του (1894), καρπός της βαθιάς γνώσης του έργου και της προσωπικότητας του Νίτσε από τις μελέτες των έργων του, αλλά και τις επανειλημμένες συνομιλίες της μαζί του το καλοκαίρι του 1882 -αφ' ενός, μια εμβριθής εισαγωγή στο έργο του φιλοσόφου και, αφ' ετέρου, μια λεπτή ψυχανάλυση της προσωπικότητάς του, όπως καθρεφτίζεται σ' αυτό. Στα δοκίμια Δημιουργία του Θεού (1892), Το πρόβλημα του Ισλαμισμού (1894), Ιησούς ο Ιουδαίος (1895), Περί του θρησκευτικού συναισθήματος (1898), Θρησκεία και πολιτισμός (1898), Ο εγωισμός στη θρησκεία (1899), που εντάσσονται στη φιλοσοφία της θρησκείας, η συγγραφέας εκθέτει κατά τέτοιον τρόπο τους στοχασμούς της, ώστε ο αναγνώστης αποκομίζει την εντύπωση ότι η Σαλομέ -είτε το ομολογεί είτε δεν το ομολογεί- παραμένει μια θρησκευτική φύση. Στον πυρήνα των έργων της Ο άνθρωπος ως γυναίκα (1899), Σκέψεις για το πρόβλημα του έρωτα (1900), Η ερωτικότητα (1900) -καθαρή φιλοσοφία του έρωτα- αντιπαρατίθενται η ιδιαιτερότητα της ψυχής της γυναίκας και της ψυχής του ανδρός. Η Ψυχοσεξουαλικότητα (1917), καρπός της ψυχαναλυτικής της πράξης πλέον, είναι μια ανάλυση και ερμηνεία του ψυχικού παράγοντα στη σεξουαλική ζωή. Το βιβλίο Ράινερ Μαρία Ρίλκε (1928), μια ευλαβής προσφορά στη μνήμη του αγαπημένου της Ράινερ, αμέσως μετά τον θάνατό του, αφ' ενός, καρπός μιας με βαθύ σεβασμό ερμηνευτικής ανάλυσης της ποίησης του Ρίλκε, και αφ' ετέρου, συνειδητής και ασυνείδητης ψυχολογικής ερμηνείας της προσωπικότητας του μεγάλου, στην ψυχή όμως αδύναμου ποιητή, για τον οποίο η Σαλομέ υπήρξε ερωμένη, αλλά και ύστερα, μέχρι τον θάνατό του, μούσα, έμπιστη φίλη και περίφροντις μητέρα. Το τελευταίο έργο της, Το Ευχαριστώ μου στον Φρόιντ (1931), παρέχει σε επιστολιμαία μορφή μια πλήρη ευγνωμοσύνης ανασκόπηση των γνώσεων που προσέφερε στη συγγραφέα η ψυχανάλυση διά του προσώπου του Φρόιντ και η υπεράσπιση της ορθότητάς τους.

Το έργο και η προσωπικότητα της Λου Αντρέας-Σαλομέ, 70 και πλέον χρόνια μετά το θάνατό της, δεν έχει ξεχαστεί. Πολλοί είναι οι μελετητές του έργου της και πολλοί οι βιογράφοι της - πρόσφατα, τούτον τον χρόνο, κυκλοφόρησε νέα, η πολλοστή, βιογραφία της· τα έργα της επανεκδίδονται και μεταφράζονται σε διάφορες γλώσσες· το Ινστιτούτο Ψυχανάλυσης στη Γοτίγγη φέρει το όνομά της: Lou Andreas-Salome. Και ο ουρανός, τον οποίο σε νεανικό της ποίημα η Σαλομέ ικετεύει, «σε χαρά και σε λύπη, μη μου στερήσεις το ανάβλεμμα», της έμεινε πιστός επάνω από την αναμνηστική πέτρα στον κήπο του σπιτιού της, άθικτη από τα χρόνια, με χαραγμένο το όνομά της: Λου. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Η κυρία Μερτζάνη
Οδηγός επιβίωσης μετά τον χωρισμό
...ποτέ χωρίς πόνο
Η Ευρώπη, οι διεθνείς σχέσεις, το δημογραφικό, η προσφυγιά και το λαϊκό σινεμά
Με το διαρκές εργαλείο της φυγής
Το έτερον ίχνος του Λόγου
Αναφορά στην ποίηση
Το μεθυσμένο πέρασμα του Μπέντζαμιν από την Μασσαλία
Συνέντευξη
Ραντεβού με τον «Ελευθερουδάκη» στο 11 της Πανεπιστημίου
Αίγυπτος
Αίγυπτος - Ενας ωραίος λαός
Αντί προλόγοι στο θέμα
Ανοιχτή επιστολή* στο φίλο μου τον Γκότφριντ Βίλχελμ
Λογοτεχνία
150 χρόνια από τη γέννησή της
Η τρίτη ανάγνωση
Ο εξάδελφος Πονς
Από τις 4:00 στις 6:00
Η επιστροφή του Οδυσσέα
Το «κακό παιδί» των Rolling Stones
Άλλες ειδήσεις
Η επισκέπτρια