Έντυπη Έκδοση

Οταν οι μετανάστες τραγουδούν Μότσαρτ

Η πλατεία Βιτόριο στη συνοικία Εσκουιλίνο της Ρώμης με την πολυεθνική της αγορά είναι σημείο αναφοράς για τους μετανάστες στην ιταλική πρωτεύουσα.

Εκεί βρίσκεται και ο ιστορικός κινηματογράφος «Απόλλων», που κινδύνεψε να γίνει, όχι σουπερμάρκετ, όπως συνηθίζεται στην Ελλάδα, αλλά αίθουσα... μπίνγκο. Ηταν, οπωσδήποτε, μια πρόκληση για τους κατοίκους του Εσκουιλίνο, πρόκληση που δεν άφησαν αναπάντητη. Ο ντοκιμαντερίστας Αγκοστίνο Φερέντε πρότεινε τη δημιουργία ενός συλλόγου, του Απόλλωνα 11, που έδωσε τη μάχη του για τη σωτηρία του σινεμά και εν τέλει την κέρδισε.

Στην πορεία, ανάμεσα στα παρατράγουδα, δημιουργήθηκαν και τραγούδια: ο Φερέντε πρότεινε στον μουσικό Μάριο Τρόνκο, κάτοικο επίσης του Εσκουιλίνο, να μπει στο παιχνίδι, κι εκείνος δέχθηκε. Ο τελευταίος σκέφτηκε να δημιουργήσει μια ορχήστρα από μετανάστες, την «Ορχήστρα της πλατείας Βιτόριο», που όχι μόνο στέριωσε αλλά και θα εμφανιστεί στις 16 του μηνός στο Ηρώδειο, ερμηνεύοντας πρωτότυπα τον «Μαγικό αυλό» του Μότσαρτ.

Η σύζυγος και η «ερωμένη»

«Ολα ξεκίνησαν το 2002, σε απόσταση ανάσας από την 11η Σεπτεμβρίου του προηγούμενου χρόνου. Ηταν η εποχή που αρκούσε να είσαι Αραβας για να θεωρείσαι εχθρός του πολιτισμένου κόσμου, ή μάλλον αρκούσε το να είσαι ξένος», μας λέει σήμερα ο Τρόνκο, που επί εικοσαετία συμμετείχε στους Αβιον Τράβελ, δημοφιλέστατο συγκρότημα στην εκείθεν της Αδριατικής χώρα.

«Το αποτέλεσμα», συνεχίζει γελώντας, «ήταν να εγκαταλείψω τη σύζυγο για την ερωμένη». Οπου η «ερωμένη» ήταν, η στο μυαλό του ακόμα, «Ορχήστρα της πλατείας Βιτόριο». «Η ιδέα μου ήταν κατ' εξοχήν πολιτική. Μας κυβερνούσε ήδη ο Μπερλουσκόνι και ο νόμος για τους μετανάστες ήταν κάτι παραπάνω από ξενοφοβικός» θυμίζει, για να προσθέσει: «Οχι πως έχει αλλάξει κάτι μέχρι σήμερα».

Πράγματι, μίλησε στον Φερέντε για την ιδέα του, του άρεσε και του ζήτησε να κινηματογραφήσει τη δημιουργία της ορχήστρας, εν ολίγοις όλη του την προσπάθεια να βρει τους μουσικούς και να τους συντονίσει. «Οπως ξέρετε, η κάμερα μπορεί να προσελκύσει αλλά και να διώξει κόσμο» επισημαίνει ο Τρόνκο.

«Κάποιοι από αυτούς που εν τέλει έγιναν μέλη της ορχήστρας μόλις είχαν έρθει στην Ιταλία. Τα χαρτιά τους δεν ήταν εντάξει, δεν είχαν άδειες παραμονής, έπαιζαν τα βράδια από εστιατόριο σε εστιατόριο ή στους δρόμους της πόλης. Ηρθαμε σ' επαφή με πολλούς, αλλά τα πράγματα ήταν δύσκολα γιατί δεν είχαμε χρήματα και αναφερόμαστε σε κάτι που δεν εκπροσωπούσε ακόμα παρά μόνο τις προθέσεις μας. Στη συνέχεια κληθήκαμε σ' ένα φεστιβάλ, βρέθηκαν τα χρήματα για τις πρόβες και άρχισε από στόμα σε στόμα να διαδίδεται η ύπαρξη της ορχήστρας και να έρχονται ακόμα περισσότεροι μουσικοί».

- Και παίζετε στο θέατρο «Απόλλων»;

«Οχι, αφού ναι μεν σώθηκε, αφού το αγόρασε ο δήμος, ακόμα όμως δεν έχει αποκατασταθεί. Οταν ξεκίνησαν οι εργασίες για τη μετατροπή του, κυριολεκτικά το διέλυσαν. Μένει ακόμα να βρεθεί ο άνθρωπος που θα το αναλάβει και να αποφασιστεί η χρήση του».

Επανερχόμενος στο θέμα της ορχήστρας, ο Τρόνκο θα πει πως ο αρχικός του προβληματισμός ήταν αν θα μπορούσαν να λειτουργήσουν μαζί οι διαφορετικές κουλτούρες των μελών της:

«Βλέπετε, δεν έψαξα απλώς ανάμεσα στα μήκη και τα πλάτη των ηπείρων αλλά και στις διαφορετικές μουσικές φόρμες. Είχα κατά νου μια ορχήστρα έθνικ, όμως με κλασικές επιρροές. Ετσι αναζήτησα μουσικούς από τον κόσμο της τζαζ, της κλασικής, της φολκ, της ροκ. Φοβόμουν αρχικά πως το αποτέλεσμα θα έμοιαζε με ρώσικη σαλάτα, αλλά ευτυχώς τα καταφέραμε. Αποκαλύφθηκαν εξαιρετικοί μουσικοί, σημαντικά ταλέντα που μπορούν να παντρεύουν τις διαφορετικές μουσικές καταγωγές τους. Κι ύστερα, τα πάντα είναι μέρος μιας συμπαντικής ενότητας. Τα μουσικά ρεύματα επηρεάζουν το ένα το άλλο. Η ελληνική μουσική άλλωστε δεν έχει επηρεαστεί από την Ανατολή; Πάνω απ' όλα αναζητούσα τη δημιουργία ενός νέου ήχου, που θα τον συνέθεταν διαφορετικές πολιτισμικές καταβολές. Θυμίζω πως με αυτή την αντίληψη έγιναν θαύματα στην αρχή του 1900. Φτάνει μόνο να σκεφτούμε την τζαζ».

- Φαντάζομαι ότι πολλοί από τους μετανάστες θα βρήκαν την τύχη τους χάρη στην ορχήστρα.

«Εγώ βρήκα την τύχη μου! Στα 47 μου χρόνια μπόρεσα να διδάξω διδασκόμενος, από αυτούς τους θεότρελους».

Και για να φτάσουμε στον «Μαγικό αυλό», η ιδέα ήταν του Ντανιέλε Αμπάντο, που ήθελε να «βγάλει» την όπερα στους δρόμους και στις πλατείες του Ρέτζο Εμίλια, της πόλης όπου γεννήθηκε, όχι με μία αλλά με διαφορετικές ορχήστρες.

Μου ζήτησε να αναλάβω την εισαγωγή και του είπα «Ντανιέλε, είσαι τρελός, η ψυχή της ορχήστρας μου είναι φολκ, πώς θέλεις να κάνω Μότσαρτ; Ομως, μετά πήρα στα χέρια μου τις παρτιτούρες κι άρχισα να καθρεφτίζω τους ήρωες της όπερας στα πρόσωπα των μελών της ορχήστρας. Φαντάστηκα τον "Μαγικό Αυλό" όπως θα τον διάβαζαν στις χώρες των μουσικών, στην Ινδία, στη Σενεγάλη, στο Εκουαδόρ, στην Αργεντινή, στην Τυνησία, ένα έργο που θα μπορούσε να έχει μεταφερθεί με την προφορική παράδοση. Οπωσδήποτε όχι με τη γραπτή. Διότι με την προφορική το έργο μεταλλάσσεται από στόμα σε στόμα. Κι έτσι προέκυψε ο "Αυλός" σε οκτώ γλώσσες. Οι μουσικοί επί σκηνής έχουν δύο ρόλους: των ερμηνευτών και των ηρώων της όπερας. Βεβαίως, διευκρινίζω, υπάρχει απόλυτος σεβασμός στην παρτιτούρα», τονίζει.

Το διαφορετικό γεννάει το νέο

Ο Τρόνκο μιλάει με ενθουσιασμό. Πιστεύει, άλλωστε, πως «αυτός μπορεί να είναι ένας νέος δρόμος για τη μουσική. Και όχι μόνο. Αρκεί να δείτε τα παιδιά των μουσικών, παιδιά από μεικτούς γάμους: είναι πανέμορφα· το ένα πιο όμορφο από το άλλο. Πιστεύω στ' αλήθεια πως η νέα μουσική γλώσσα θα γεννηθεί από την αποδοχή πως όλες οι μητροπόλεις, όλος ο κόσμος, είναι πια μείξη από διαφορετικές ράτσες. Κι από αυτό μπορεί να βγει κάτι νέο στην τέχνη».

Αλλωστε και η πατρίδα του είναι ένα καλό παράδειγμα: Να τί μας λέει:

«Προέρχομαι από την Καμπανία, η γενέθλια πόλη μου είναι η Καζέρτα, είκοσι χιλιόμετρα από τη Νάπολη, που άνοιξε τις πύλες της σε διαφορετικούς κατακτητές, τους Ισπανούς, τους Γάλλους και τους Αραβες. Τα ναπολιτάνικα αποτελούν μείξη των γλωσσών εκείνων που κατέκτησαν την πόλη και των ιταλικών. Ο ίδιος ο πολιτισμός της πόλης είναι μια μείξη, που πάνω απ' όλα φαίνεται στη τεράστια μουσική παράδοσή της. Υπήρχε στη Νάπολη η ικανότητα της αφομοίωσης με τους άλλους πολιτισμούς. Και, τι ειρωνεία: φτάσαμε πια στο σημείο σήμερα να έχουμε έναν πρωθυπουργό που λέει πως δεν θέλει πολυεθνική την Ιταλία! Προφανώς δεν έχει πληροφορηθεί πως η χώρα είναι ήδη πολυεθνική». *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Μουσική
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
2η Μπιενάλε της Αθήνας
Ι am in heaven
Βιβλίο
«Η αρχιτεκτονική θέλει καρδιά»
Σατανικοί γρίφοι
Εκθεση γλυπτικής
Ενας μουσικός εικαστικός
Ευρωπαϊκή Γιορτή της Μουσικής
Η μουσική γιορτάζει
Θέατρο
Ενα «κανόνι» με πολλά θύματα
Κινηματογράφος
Με διπλή ταυτότητα
Λορίνα Μακένιτ
Η κυρία σφυρίζει κέλτικα
Μουσική
Εναλλακτικά, στο Gagarin
Ο συνθέτης των αντιθέσεων
Νέο Μουσείο της Ακρόπολης
Η Ιστορία σε καινούριο σπίτι
Σταρ που αντέχουν στο χρόνο
Ενα μουσείο, πολλά οφέλη
Τι άλλο απομένει να γίνει
Στης Ακρόπολης τα μέρη
Συνέντευξη Αλέξ Ολέ
Ομήρων Οδύσσεια
Συνέντευξη Βασ. Παπαβασιλείου
«Ξορκίστε τον εισαγγελέα μέσα σας»
Συνέντευξη Σοφί Ντελιλά
Soul woman
Συνέντευξη με την «Ορχήστρα της πλατείας Βιτόριο»
Οταν οι μετανάστες τραγουδούν Μότσαρτ
Φεστιβάλ Synch
Τρεις μέρες με νέες τάσεις