Έντυπη Έκδοση

Η κρίση δεν είναι μόνο πυρηνική

Η απειλή των Βόρειων δεν σώζει τη Σεούλ

Μετά και την τελευταία πυρηνική δοκιμή, η Βόρεια Κορέα προχώρησε σε μια διπλωματική πράξη που θέτει την κορεατική χερσόνησο στο κέντρο του παγκόσμιου ενδιαφέροντος: Διέκοψε οριστικά την ανακωχή του 1953, με την οποία ο αιματηρός πόλεμος ανάμεσα στο Βορρά και το Νότο έπαιρνε και τυπικά τέλος.

Ολα τα ενδεχόμενα είναι πλέον ανοιχτά, ανάμεσα σε μια διεθνή κοινότητα που ετοιμάζεται να πάρει αποφάσεις, ένα καθεστώς που κατά γενική ομολογία καταρρέει κι έναν Νότο ταλαιπωρημένο από την οικονομική κρίση που πλήττει την ήδη εύθραυστη κοινωνία και την αφερέγγυα δεξιά κυβέρνηση.

Ο κεντροδεξιός Λι Μιουνγκ-Μπακ, μόλις ανέλαβε τα καθήκοντά του, το Φεβρουάριο του 2008, υποσχέθηκε μια «παγκοσμιοποιημένη Νότια Κορέα» με 40.000 δολάρια ετήσιο εισόδημα ανά κάτοικο.

Δεν υπολόγιζε όμως ότι, δώδεκα μήνες αργότερα, η χώρα του θα ήταν μία από εκείνες που θα πλήττονταν βαθύτατα από την κρίση του νεοφιλελευθερισμού -τον οποίο μνημόνευε και ως αρχή του- ούτε και ότι η ανυποχώρητη στάση του απέναντι στη Βόρεια Κορέα θα προκαλούσε τις ισχυρότερες εντάσεις των τελευταίων δέκα χρόνων μεταξύ των δύο κρατών.

Ο Λι, στην προσπάθειά του να διαχωρίσει τη θέση του από τους προκατόχους του της κεντροαριστεράς, οι οποίοι κατά τη γνώμη του παραήταν συμφιλιωτικοί, εγκαινίασε την προεδρία του παύοντας τη βοήθεια στην Πιονγκγιάνγκ, καθώς το καθεστώς εκεί δεν είχε κάνει καμία υποχώρηση.

Στα τέλη του 2008 η Βόρεια Κορέα ανακοίνωσε ότι οι συμφωνίες μη επίθεσης μεταξύ των δύο χωρών θα είναι στο εξής νεκρό γράμμα, ενώ πριν από λίγες μέρες έκρινε «μη ισχύουσα» την ανακωχή του 1936.

Το βορειοκορεατικό ζήτημα δεν είναι, ωστόσο, η μεγαλύτερη ανησυχία των Κορεατών. Η επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης τούς ανησυχεί περισσότερο. Ο κίνδυνος μήπως οικονομική και κοινωνική κρίση συνδυαστούν είναι άμεσος, αφού τα δύο τρίτα του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος εξαρτώνται από τις διεθνείς αγορές. Η κυβέρνηση έχει επίγνωση του ζητήματος και τον περασμένο Μάρτιο πρόσθεσε ειδικό κονδύλι στον προϋπολογισμό, ύψους 29.000 δισ. γουόν (16,5 δισ. ευρώ), για δημιουργία θέσεων εργασίας και ενίσχυση των φτωχότερων.

Η κοινωνική κρίση θα μπορούσε να είναι ακόμη σοβαρότερη από εκείνη που προκάλεσε η ασιατική χρηματοοικονομική κρίση του 1997-1998, η οποία, τουλάχιστον, ήταν γεωγραφικά περιορισμένη.

Η Νότια Κορέα μπορούσε τότε να στηρίζεται στις αμερικανικές και τις ευρωπαϊκές αγορές προκειμένου να ανακάμψει, όπως κι έγινε, παρ' όλο που χρειάστηκε κάποιο χρόνο. Σήμερα, απέναντι στην παγκόσμια κρίση, και ανεξάρτητα από τις όποιες εθνικές προσπάθειες, η ανάκαμψη εξαρτάται από την κατάσταση στο εξωτερικό.

Εξάλλου, ενώ η νοτιοκορεάτικη κοινωνία ήταν πιο ομοιογενής πριν από έντεκα χρόνια, το χάσμα διευρύνθηκε ανάμεσα σε αυτούς που «τα βγάζουν πέρα» και τους υπόλοιπους, υπογραμμίζει ο κοινωνιολόγος Κιμ Γιονγκ-Χακ. Τα ερευνητικά ινστιτούτα αναφέρουν ότι υπάρχει κίνδυνος να αυξηθεί η ανεργία σε σημείο να πληγούν πεντακόσιες χιλιάδες άτομα στα τέλη του πρώτου εξαμήνου του 2009.

Διαιρεμένη κοινωνία, Βουλή που αναλώνεται σε χαοτικές συζητήσεις των πολιτικών κομμάτων, οι οποίες καταλήγουν στο κενό, ελάχιστα δημοφιλής αρχηγός κράτους... Η κατάσταση είναι ρευστή.

Παρά τη μείωση των μισθών και των υπερωριών, για τη διατήρηση των θέσεων εργασίας, και παρά τα διάφορα μέτρα ανακούφισης, όπως η μείωση της εισόδου των πτυχιούχων στην αγορά εργασίας - εξάλλου, μετά και τη μείωση του πρώτου μισθού 10% μέχρι και 20%, οι ίδιοι οι φοιτητές προτιμούν να παρατείνουν τις σπουδές τους- η χώρα βυθίζεται σ' έναν οδυνηρό φαύλο κύκλο: Η εξουσία δεν έχει πια την εμπιστοσύνη του λαού. Οι διαχωρισμοί βαθαίνουν και οποιοσδήποτε ασκεί κριτική στην κυβέρνηση αντιμετωπίζεται συχνά ως «κόκκινος», κι αυτό αποτελεί δείγμα δυσφορίας.

Ο Λι θα μείνει στη νεότερη ιστορία της νοτιοκορεάτικης δημοκρατίας ως ο αρχηγός κράτους με το συντομότερο «μήνα του μέλιτος» με την κοινή γνώμη. Η δημοτικότητά του, αφού μειώθηκε κατά 20% τρεις μήνες μετά την εκλογή του, κινείται σήμερα κοντά στο 30%.

Η πολιτική του είναι ανεδαφική: Διακήρυττε ανυποχώρητη στάση απέναντι στη Βόρεια Κορέα, τη στιγμή που η κυβέρνηση Μπους περνούσε από την ακαμψία στο διάλογο, καθώς κι έναν καθαρό και σκληρό νεοφιλελευθερισμό, του οποίου την υπερβολή έμελλε να καταδείξει η κατάρρευση της Γουόλ Στριτ. Στο εξής πρέπει να καταφύγει σε κεϊνσιανές συνταγές προκειμένου να θέσει υπό κάποιον έλεγχο την κρίση.

Η κρίση δεν έχει ακόμη τα δραματικά αποτελέσματα εκείνης του 1998 (πανικός, πώληση χρυσού, αυτοκτονίες). Ωστόσο, η φετινή χρονιά θα είναι σκληρή για τους φτωχούς (εργαζόμενοι με συμβάσεις εργασίας ορισμένου χρόνου -οι μισοί από τους μισθωτούς- μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις). «Η κυβέρνηση επωφελείται από την κατάσταση για να θίξει τα δικαιώματα των εργαζομένων, αυξάνοντας από δύο σε τρία χρόνια το διάστημα μετά το οποίο ο εργοδότης υποχρεούται να τους προσλάβει», εξανίσταται η Γιουνγκ-Οκ, πρώην αντιπρόεδρος της Συνομοσπονδίας Κορεάτικων Συνδικάτων (KCTU), της πιο μαχητικής οργάνωσης συνδικαλιστών.

Η αναβίωση της «δημοκρατίας των πολιτών» δεν αποκλείεται. Κανένας από τους πολιτικούς σχηματισμούς δεν δείχνει ικανός να ικανοποιήσει τα αιτήματα της κοινωνίας. Μετά από δεκαετίες στρατιωτικών δικτατοριών, τις οποίες υποστήριξαν οι ΗΠΑ, η Ν. Κορέα εγκαινίασε, τον Ιούνιο του 1987, υπό την πίεση των διαδηλώσεων, μια δημοκρατία που σταθεροποιήθηκε δέκα χρόνια αργότερα, με την άφιξη στην εξουσία της μεγάλης μορφής «της ανυπακοής», του Κιμ Ντάε-Γιουνγκ.

Η στροφή προς τα δεξιά με την εκλογή του Λι, το Δεκέμβριο του 2007, δεν απειλεί τα δημοκρατικά κεκτημένα. Ο νέος πρόεδρος ήρθε στην εξουσία χάρη σε ένα διευρυμένο κέντρο, που συγκεντρώνει μετριοπαθείς και απογοητευμένους της κεντροαριστεράς, μεταξύ των οποίων κι ένα κομμάτι των εργατών που κινητοποιήθηκαν από την ελπίδα ότι η επιτάχυνση της μεγέθυνσης θα τους ωφελούσε περισσότερο από την πολιτική αβεβαιότητα της αναδιανομής του πλούτου.

Η σοβαρή ήττα της κεντροαριστεράς στις προεδρικές εκλογές αντανακλούσε ήδη τις ανησυχίες της κοινής γνώμης: επισφαλής εργασία, δυσκολία ένταξης των νέων, έκρηξη της κτηματαγοράς. Προερχόταν επίσης από μια υπέρμετρη απαισιοδοξία απέναντι στους οικονομικούς δείκτες, που τότε εμφάνιζαν θετικό πρόσημο συνολικά. Η ανάπτυξη της Κίνας, με διψήφιο ποσοστό μεγέθυνσης, έδινε την εντύπωση στους Κορεάτες (οι οποίοι είχαν γνωρίσει σχετική άνθηση στο παρελθόν), ότι στη χώρα τους όλα πήγαιναν στραβά.

Η αντίστροφη μέτρηση

Απογοητευμένοι από τη σοσιαλδημοκρατία, που δεν τήρησε τις υποσχέσεις της, πολλοί αφέθηκαν στη γοητεία του νεοφιλελεύθερου και ακμαίου κυρίου Λι, του επιχειρηματία που έγινε άρχων της Σεούλ. Ψήφισαν, χωρίς αναστολές, έναν πολιτικό που συντηρούσε τις προσδοκίες των συντηρητικών, αλλά κι εκείνες των νέων, διακηρύσσοντας ότι αυτό που ήταν καλό για τις μεγάλες βιομηχανίες ήταν και για τη χώρα.

Ομως, η νέα ηγέτιδα ομάδα πιέστηκε να σφυρηλατήσει στόχους τόσο ανεδαφικούς όσο και ασαφείς αναφορικά με τις προθεσμίες του «προγράμματος 747» του προέδρου (7% ετήσια μεγέθυνση, 40.000 δολάρια ετήσιο εισόδημα ανά κάτοικο -έναντι 24.000 σήμερα- και 7η θέση στην παγκόσμια οικονομία, αντί της 13ης), που τελικά προκάλεσε τον ξεσηκωμό της κοινής γνώμης σε ολόκληρη τη Νότια Κορέα.

Η κρίση που άρχισε στα τέλη Απριλίου του 2008 με την επανεισαγωγή βοδινού από τις ΗΠΑ -γεγονός που οδήγησε, για πολλές εβδομάδες, σε διαδηλώσεις που συγκέντρωναν στη Σεούλ μέχρι και εκατό χιλιάδες άτομα την ημέρα- μετέτρεψε την ενόχληση σε αντίδραση(1). Η «εξέγερση» της κοινής γνώμης αιφνιδίασε την κυβέρνηση και μπέρδεψε τους ξένους αναλυτές, οι οποίοι την αντιλήφθηκαν ως ξενοφοβική.

Στην πραγματικότητα η εισαγωγή αμερικανικού βοδινού, η οποία σκοπό είχε να διευκολύνει την επικύρωση από πλευράς των ΗΠΑ της συμφωνίας ελεύθερης συναλλαγής με τη Νότια Κορέα, αποκρυστάλλωσε πολλαπλώς τη δυσαρέσκεια. Σε εκείνους που ανησυχούσαν για τη διατροφική ασφάλεια προστέθηκαν μαθητές λυκείου που αντιδρούσαν στην εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, βουδιστές που εκτιμούσαν ότι γίνονταν θύματα διακρίσεων από έναν πρόεδρο που ανήκε σε μια μαχητική προτεσταντική αίρεση, και, τέλος, τα συνδικάτα.

Πίσω από την κατ' αρχήν ειρηνική συμμαχία κρυβόταν ένας αντιαμερικανισμός, αντίτιμο της στρατηγικής εξάρτησης.

Οσο εξαπλωνόταν το κίνημα γινόταν πιο σκληρό και οδήγησε σε συγκρούσεις με την αστυνομία. Ομως, σε αντίθεση με τους αμφισβητίες των περασμένων γενεών, οι οποίοι εξοπλίζονταν με βόμβες μολότοφ, οι διαδηλωτές τώρα περπατούσαν με κεριά στα χέρια...

Η αστυνομική καταστολή, η κούραση των πολιτών και οι δικαιολογίες του προέδρου, ο οποίος ταπεινά δεσμεύτηκε να σέβεται περισσότερο την κοινή γνώμη, έκαναν το κίνημα να χαλαρώσει. Ο «Μπουλντόζας» (το παρατσούκλι που υπογραμμίζει τη «δυναμική» πλευρά του Λι) δεν ήταν λιγότερο αποτυχημένος. «Ειρωνικά, η αξία του Λι Μιουνγκ-Μπακ ήταν ότι ξανάδωσε ζωή στην αμφισβήτηση», εκτιμά ο Γκάβαν Μακ Κόρμακ, ιστορικός με ειδίκευση στην ιστορία της Ανατολικής Ασίας, στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Αυστραλίας.

Η αντίδραση της άμεσης δημοκρατίας, τα κινήματα της οποίας σχηματίζονται και διαλύονται μέσω του Ιντερνετ, είναι τα χαρακτηριστικά της νοτιοκορεάτικης πολιτικής ζωής. Οι «netizens» (οι πολίτες του Ιντερνετ) παρακολουθούν το οικονομικό σύστημα και καταγγέλλουν τις παρεκκλίσεις του.

Οι νέες, λοιπόν, μορφές έκφρασης της συμμετοχής του πολίτη(2), λιγότερο ιδεολογικές, πιο συναισθηματικές από εκείνες της «δημοκρατικής γενιάς» των δεκαετιών 1960-1980, γεννούν ανησυχία και προβληματισμό στην κυβέρνηση.

Δεν είναι βίαιες και είναι πολύ πιο δύσκολο να τις καταστείλουν στο όνομα της διατήρησης της τάξης. Γι' αυτό η εξουσία σκοπεύει να θέσει το Διαδίκτυο υπό τον έλεγχό της, με νόμο για τη συκοφάντηση μέσω Ιντερνετ - ένα σχέδιο που το OhmyNews(3), μία από τις μεγαλύτερες ειδησεογραφικές πύλες, καταγγέλλει ως παραβίαση της ελευθερίας της έκφρασης. Ενώ τα μεγάλα μέσα ενημέρωσης είναι φιλοκυβερνητικά, οι διαδικτυακές πύλες, αντίθετα, θεωρούνται από πολλά media αντεξουσιαστικός χώρος.

Ο εκδημοκρατισμός της νοτιοκορεάτικης κοινωνίας ήταν ταχύτερος από την εξέλιξη της πολιτικής της τάξης, η οποία υιοθετεί θέσεις με βάση περισσότερο τοπικά κριτήρια παρά σύμφωνα με το διαχωρισμό δεξιάς και αριστεράς.

Ευθυγραμμίσεις που απορρέουν από έναν καιροσκοπισμό, που κατέληξε να κουράσει την κοινή γνώμη, όπως υποδηλώνει το 46% της συμμετοχής -το χαμηλότερο στην κορεάτικη ιστορία- στις εκλογές του Απριλίου του 2008. Η ψηφοφορία επιβεβαίωσε από τη μία τη στροφή προς τα δεξιά της χώρας (το Μεγάλο Εθνικό Κόμμα, ΜΕΚ, κέρδισε 153 από τις 299 έδρες, ενώ η Δημοκρατική Ενωση υποχώρησε από τις 136 στις 81) και από την άλλη το χάσμα πολιτικών και κοινωνίας.

Με εξαίρεση μια πολιτικοποιημένη μειοψηφία, η νέα γενιά δεν αμφισβητεί το καπιταλιστικό σύστημα, ούτε την εξουσία του χρήματος. Απέναντι στη δεξιά «δεν υπάρχει καμία αξιόπιστη εναλλακτική δύναμη», συνεχίζει ο Σόχο. «Οι νέοι είναι πιο ατομιστές, λιγότερο αλληλέγγυοι. Είναι απογοητευμένοι από την πολιτική έτσι όπως αυτή ασκείται, δεν πιστεύω όμως ότι απο-πολιτικοποιήθηκαν γι' αυτό».

Η συμμετοχή τους στην πολιτική ζωή συχνά αφορά πολύ στοχευμένα ζητήματα, αλλά μπορεί να πάρει τη μορφή μεγάλης κινητοποίησης. Ενώ η στροφή προς τα δεξιά του Λι Μιουνγκ-Μπακ οδηγήθηκε σε αδιέξοδο, η άμεση δημοκρατία μπορεί ακόμα να επιφυλάσσει εκπλήξεις.

(1) ΣτΕ: Βλ. http://www.asianews.it/index.php?l=en&art=12261

(2) Βλ. Τα πορτρέτα-συνεντεύξεις του Benjamin Joinau στο «Σεούλ. Η εφεύρεση μιας πόλης», Autrement, Παρίσι, 2006.

(3) ΣτΕ: Βλ. http://english.ohmynews.com/

* Δημοσιογράφος, συγγραφέας κυρίως των «Μιζέρια και έγκλημα στην Ιαπωνία, από τον 17ο αιώνα έως τις μέρες μας», 1999, και «Από το Εντο στο Τόκιο», 1988, και τα δύο από τις εκδόσεις Gallimard, Παρίσι.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Διεθνή
Με λέξεις-κλειδιά
Βόρεια Κορέα
Σχετικά θέματα: Le Monde diplomatique
Το περίεργο φλερτ του στρατηγού Αούν
Ο ρόλος των ψηφοφόρων στις ευρωεκλογές των 27
Άλλα θέματα στην κατηγορία Διεθνή της έντυπης έκδοσης
Μπαράκ Ομπάμα
Κήρυκας της συνύπαρξης
Λίβανος
«Εμείς θα κάνουμε κυβέρνηση»
Τους έβαλε και πάλι τα γυαλιά
Ιράν
Παιχνίδι με μαντίλα
Κούβα
Παράθυρο με θέα την Αβάνα
Γουατεμάλα
Καταγγελίες για πρόεδρο μετά θάνατον
Μεξικό
Ενα αντάρτικο τρίτης γενιάς
Le Monde diplomatique
Η απειλή των Βόρειων δεν σώζει τη Σεούλ
Το περίεργο φλερτ του στρατηγού Αούν
Ο ρόλος των ψηφοφόρων στις ευρωεκλογές των 27
Γράφει ο Ignacio Ramonet
Ολοκληρωτικός κοινωνικός έλεγχος
Ισπανία
Ο επίμονος εισαγγελέας
Άλλες ειδήσεις
Steve Bell
Ειδήσεις σε 1 λεπτό