Έντυπη Έκδοση

Επιστήμη & Τεχνολογία

Ιδεογραφήματα

  • ΜΑΡΤΙΝ ΓΚΙΛΕΝΣ (καθηγητής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον)

    «Η ανισότητα υποσκάπτει τη δημοκρατία»

    Ο Αμερικανός καθηγητής μιλάει για την άνευ όρων παράδοση της πολιτικής στις «δυνάμεις της αγοράς», με αποτέλεσμα την επικίνδυνη συρρίκνωση του κράτους των πολιτών Τις τελευταίες δεκαετίες, η οικονομική ανισότητα έχει λάβει εκρηκτικές διαστάσεις στις περισσότερες καπιταλιστικές κοινωνίες, σε βαθμό που μπορεί εύλογα να αναρωτιέται κανείς κατά πόσο μπορούμε να μιλάμε ακόμα για δημοκρατική διακυβέρνηση, όταν η πολιτική συχνά καθοδηγείται από τις προτιμήσεις των πλουσίων και των ισχυρών.

    «Η οικονομική ανισότητα υποσκάπτει την αίσθηση της εθνικής κοινότητας και της κοινής θυσίας» (φωτ. Ass. Press) «Η οικονομική ανισότητα υποσκάπτει την αίσθηση της εθνικής κοινότητας και της κοινής θυσίας» (φωτ. Ass. Press) Οποιος είναι ακόμα αφελής να αμφισβητεί αυτή την άποψη της πολιτικής πραγματικότητας, δεν έχει παρά να διαβάσει το πρόσφατα δημοσιευμένο και πολυσυζητημένο βιβλίο του καθηγητή Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον, Martin Gilens, που φέρει τον τίτλο «Affluence and Influence: Economic Inequality and Political Power in America».

    Αν και η μελέτη του αφορά τις Ηνωμένες Πολιτείες, είναι σχεδόν βέβαιο ότι η αναπαραγωγή τής μεθοδολογίας του και η εφαρμογή της σε άλλες αναπτυγμένες καπιταλιστικές κοινωνίες θα εμφάνιζε παρόμοια αποτελέσματα. Για χώρες βέβαια όπως η Ελλάδα, μάλλον δεν χρειάζονται καν επιστημονικές έρευνες για τέτοιου είδους ζητήματα: η πολιτική της χώρας έχει παραδοθεί εξ ολοκλήρου στην υπηρεσία της διεθνούς και εγχώριας πλουτοκρατίας πολύ πριν από την εποχή των Μνημονίων και τη μετατροπή του έθνους σε οριστική μπανανία.

    * Ο πλούτος στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά επίσης σε πολλές άλλες καπιταλιστικές χώρες, είναι συγκεντρωμένος σε ελάχιστα χέρια περισσότερο από κάθε άλλη φορά από τη δεκαετία του 1920, τη λεγόμενη «χρυσή εποχή» της πλουτοκρατίας. Ποιες οικονομικές τάσεις ευθύνονται κυρίως για την αυξανόμενη οικονομική και κοινωνική ανισότητα στις σημερινές κοινωνίες;

    - Εχετε δίκιο ότι η οικονομική ανισότητα έχει αυξηθεί δραματικά στις περισσότερες καπιταλιστικές χώρες κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών. Είναι προφανές ότι το παγκόσμιο εμπόριο, η μετανάστευση και οι τεχνολογικές εξελίξεις παίζουν σημαντικό ρόλο. Παραδοσιακά, η δημόσια πολιτική σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες (αυτό πλέον δεν ισχύει!) συνεισέφερε στον περιορισμό των επιπτώσεων των «δυνάμεων της αγοράς» και μείωνε τις επιπτώσεις της ανισότητας. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, από την άλλη μεριά, η δημόσια πολιτική από τη δεκαετία του 1980 και μετά μεγέθυνε συστηματικά την ανισότητα με τη μείωση της φορολογίας για τους πλούσιους, με το πετσόκομμα πολλών μορφών κρατικής βοήθειας προς τους φτωχούς, με την απορρύθμιση του χρηματοοικονομικού τομέα.

    Κυβέρνηση ευπόρων

    * Πόσο επικίνδυνη είναι η οικονομική ανισότητα για τη δημοκρατία;

    - Η οικονομική ανισότητα υποσκάπτει τη δημοκρατία με δύο τρόπους. Πρώτον, με τη συγκέντρωση της πολιτικής επιρροής στα χέρια ολίγων πολιτών, η ανισότητα μετατοπίζει την κυβερνητική πολιτική μακριά από τις προτιμήσεις της πλειονότητας. Δεύτερον, η οικονομική ανισότητα υποσκάπτει την αίσθηση της εθνικής κοινότητας και της κοινής θυσίας και οδηγεί τους περισσότερους πολίτες στο να καταλήγουν στο συμπέρασμα (δικαίως!) ότι η κυβέρνηση ελέγχεται από τους εύπορους και λειτουργεί προς όφελός τους.

    * Ο πλούτος μεταφράζεται αναμφίβολα σε πολιτική επιρροή, αλλά τι γνωρίζουμε σχετικά με τις πολιτικές προτιμήσεις των υπερπλουσίων έναντι των υπόλοιπων πολιτών;

    - Στις ΗΠΑ, οι εύποροι Αμερικανοί εκφράζουν ανεπιφύλακτα πολιτικές προτιμήσεις προσανατολισμένες στη λογική της αγοράς. Τείνουν να είναι αντίθετοι στην κρατική ρύθμιση των επιχειρήσεων, υπέρ του ελεύθερου εμπορίου και υπέρ των αγοραίων μεταρρυθμίσεων στην εκπαίδευση, στο σύστημα υγείας και στα ασφαλιστικά προγράμματα. Τείνουν επίσης να είναι περισσότερο φιλελεύθεροι στις πολιτικές γύρω από κοινωνικά και ηθικά ζητήματα, όπως οι εκτρώσεις, η προσευχή στα σχολεία και τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων. Και, φυσικά, οι πλούσιοι προτιμούν μια λιγότερο προοδευτική δομή φορολογίας, πράγμα που φαντάζομαι δεν εκπλήσσει κανέναν!

    Η χάραξη πολιτικής

    * Πόσο αγνοούνται οι πολιτικές προτιμήσεις των φτωχών και της μεσαίας τάξης, ειδικά όταν ένα σεβαστό ποσοστό των μη προνομιούχων πολιτών τείνει να δίνει την ψήφο του και σε συντηρητικά πολιτικά κόμματα;

    - Εξέτασα χιλιάδες αλλαγές στην ομοσπονδιακή πολιτική των ΗΠΑ κατά τη διάρκεια των τελευταίων τεσσάρων δεκαετιών. Εάν η κυβέρνηση ανταποκρίνεται στις προτιμήσεις του γενικού κοινού, τότε, ως κανόνα, οι πολιτικές θα έπρεπε να έχουν την υποστήριξη των περισσότερων Αμερικανών όταν υιοθετούνται και οι πολύ μη δημοφιλείς πολιτικές θα πρέπει να σπανίζουν.

    Ανακάλυψα ότι οι αλλαγές στη χάραξη πολιτικής, που προέκυψαν, είχαν μεγάλη στήριξη από τους πλουσίους, ενώ προτεινόμενες αλλαγές στη χάραξη πολιτικής που είχαν σθεναρή αντίσταση από τους πλουσίους δεν πραγματοποιούνταν σχεδόν ποτέ. Αλλά το μοτίβο διαφέρει για τους λιγότερο ευνοημένους. Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση αγνοεί σε πολύ μεγάλο βαθμό τη μεσαία τάξη και τους φτωχούς, όταν οι κοινωνικές αυτές τάξεις επιθυμούν διαφορετικές πολιτικές από αυτές που επιθυμούν οι πλούσιοι. Για να πάρουν αυτό που θέλουν, οι λιγότερο ευνοημένοι πολίτες θα πρέπει να συμφωνούν με τις ίδιες πολιτικές που επιθυμούν οι πλούσιοι.

    Ανακάλυψα επίσης ότι η ανταπόκριση της αμερικανικής κυβέρνησης προς τους πολίτες σε διαφορετικά εισοδηματικά επίπεδα έχει γίνει περισσότερο άνιση τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες. Αλλά η πολιτική ανισότητα εξαρτάται επίσης, σε κάποιο βαθμό, από τις περιστάσεις. Οι πολιτικοί αξιωματούχοι μεριμνούν περισσότερο γι' αυτό που θέλουν οι περισσότεροι Αμερικανοί όταν υπάρχει σχετική ισορροπία δυνάμεων μεταξύ των δύο μεγάλων πολιτικών κομμάτων και όταν πλησιάζει περίοδος των εκλογών. Αλλά ακόμη και όταν η ανταπόκριση είναι μεγαλύτερη, οι πλούσιοι συνεχίζουν να ασκούν περισσότερη επιρροή από τους λιγότερο ευνοημένους πολίτες.

    Η κυριαρχία του χρήματος

    * Παραμένουν οι ΗΠΑ μια δημοκρατική χώρα ή έχουν μετατραπεί εξ ολοκλήρου σε μια πλουτοκρατία;

    - Εν συγκρίσει με πολλές άλλες χώρες στον κόσμο, οι ΗΠΑ είναι μια δημοκρατική χώρα. Εχουμε ελευθεροτυπία, δίκαιες εκλογές, ελευθερία τού συνέρχεσθαι και μια μεγάλη ποικιλία ομάδων πίεσης που αντιπροσωπεύουν ένα ευρύ πεδίο κοινωνικών ομάδων και συμφερόντων (βέβαια, δεν αντιπροσωπεύονται με ίσο τρόπο όλες οι ομάδες και όλα τα συμφέροντας από αυτές τις οργανώσεις). Ωστόσο, η κυριαρχία του χρήματος στο πολιτικό σύστημα διαστρεβλώνει σε πολύ σοβαρό επίπεδο την κυβερνητική ανταπόκριση προς τους πολίτες, που έχει αποτέλεσμα τη διαμόρφωση πολιτικών επιλογών που αντανακλούν δυσανάλογα τις επιθυμίες των πλουσίων. Από αυτή την άποψη, οι ΗΠΑ είναι μια αρκετά αντιδημοκρατική χώρα.

    * Πώς θα μπορούσε ενδεχομένως να ενδυναμωθεί η δημοκρατία στα σημερινές κοινωνίες;

    - Κάθε κοινωνία και κάθε πολιτικό σύστημα έχει ιδιαιτερότητες. Οι πλούσιοι μπορεί να έχουν δυσανάλογη επιρροή σε όλες τις δημοκρατίες (ουσιαστικά σε όλες τις κοινωνίες), αλλά οι λύσεις στο πρόβλημα της πολιτικής ανισότητας θα διαφέρει από χώρα σε χώρα. Στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, οι πιο σημαντικές μεταρρυθμίσεις που μπορεί να γίνουν αφορούν τους κανόνες των προεκλογικών εκστρατειών -αλλαγές που θα περιορίζουν το ρόλο του χρήματος στην πολιτική. Και εφ' όσον οι πολιτικοί έχουν ανάγκη από ψήφους καθώς και από δολάρια, οι μεταρρυθμίσεις που θα αυξήσουν τον πολιτικό ανταγωνισμό μπορεί να προτρέψουν τους πολιτικούς να μεριμνήσουν περισσότερο για τα πράγματα που θέλουν οι πολίτες από τις κυβερνήσεις τους.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Επιστήμη & Τεχνολογία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Επιστήμη & Τεχνολογία της έντυπης έκδοσης
Αρχιτεκτονική
Ενας άσος στο μανίκι για μόνιμη αντισεισμική προστασία των μνημείων
Γεωργία
Μάστιγα για τη γεωργία ο νηματώδης σκώληκας
Περιβάλλον
Το δέντρο που... σβήνει το δάσος
Περιβάλλον & οικολογία
Οικοκαινοτομία για υγιή οικονομία
Συνεντεύξεις/Γνώμες
«Η απαισιοδοξία αναιρεί κάθε πρωτοβουλία»
Υγεία
Ταχύτατη αποκατάσταση με ελληνική υπογραφή
Ανενημέρωτες οι Ελληνίδες και για τον επικίνδυνο HPV