Έντυπη Έκδοση

Από τον παλιό στον νέο κόσμο

Nicholas Shrady

Ο μεγάλος σεισμός

μτφρ.: Ξενοφών Γιαταγάνας

εκδόσεις Κριτική, σ. 336, ευρώ 17,08

Η Πορτογαλία του 17ου αιώνα ήταν μια πλούσια αποικιακή αυτοκρατορία, με κτήσεις από τη Βραζιλία μέχρι το Μακάο, και η Λισαβόνα, το κέντρο αυτής της αχανούς αυτοκρατορίας. Μια πρωτεύουσα που ζούσε όμως ακόμη υπό μεσαιωνικές συνθήκες. Ο βασιλιάς Joao V, κατασπαταλούσε όλο τον πορτογαλικό πλούτο σε προσφορές του στην Εκκλησία. Μια πανίσχυρη, Καθολική Εκκλησία που οργίαζε στους δρόμους της Λισαβόνας με θρησκευτικές πομπές και περιφορές ιερών λειψάνων. Ενα θεοκρατικό καθεστώς που έστηνε στους δρόμους αυτές τις σκηνές των καταδίκων της Ιεράς Εξέτασης, εκεί «όπου η οσμή της σαγήνης» και αυτή μαζί «η μυρωδιά της καμένης σάρκας» υπνώτιζαν το ποίμνιο. Ολα αυτά όμως μέχρι εκείνο το μεσημέρι του Νοεμβρίου του 1755, πρωτομηνιά και εορτή των Αγίων Πάντων, με τον κόσμο της πόλης να κατακλύζει τους ναούς, και ιδιαίτερα τη βασιλική της πόλης, τον ναό του Αγίου Βικέντιου, όταν ο Εγκέλαδος θα ισοπεδώσει, ολοκληρωτικά σχεδόν, τη Λισαβόνα, ισοπεδώνοντας μία από τις λαμπρότερες τότε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Τεράστια παλιρροϊκά κύματα θα αποτελειώσουν την καταστροφή, παρασέρνοντας ζωντανούς και νεκρούς. Η φωτιά που προκάλεσε ο σεισμός, θα κατέκαιγε τα πάντα, για πέντε ολόκληρες μέρες. Γη, νερό και φωτιά, όλα μαζί τα στοιχεία της Φύσης θα συνωμοτήσουν για να προκληθεί μία από τις χειρότερες καταστροφές στην Ιστορία. Η Λισαβόνα είχε σχεδόν σβήσει απ' τον χάρτη. Ενα σκηνικό κατάρρευσης, όχι μόνο μιας πόλης, αλλά και ενός ολόκληρου κόσμου μαζί. Μπροστά σ' αυτά τα συντρίμμια ο βασιλιάς θα αναφωνήσει πανικόβλητος: «Τι πρέπει να γίνει για να ανταποκριθούμε σ' αυτή την επιβολή της θείας δικαιοσύνης;». Η απάντηση από έναν υπουργό του, τον μαρκήσιο de Pombal, ήταν αναπάντεχη: «Να θάψουμε τους νεκρούς και να ταΐσουμε τους ζωντανούς». Μια απάντηση που, αν και ευαίσθητη, είχε και κάτι απ' αυτή την αυστηρότητα της Λογικής, που για χρόνια έμενε αποκλεισμένη εκτός των συνόρων της αυτοκρατορίας. Ο μαρκήσιος έτσι De Pombal θα αναλάβει τώρα όχι μόνο την ανοικοδόμηση μιας πόλης, της κατεστραμμένης Λισαβόνας, αλλά και αυτή τη μετεξέλιξη μιας ολόκληρης κοινωνίας. Νομικός ο ίδιος, μέλος μιας παράνομης ομάδας διανοουμένων του Διαφωτισμού, θα επιχειρήσει να ανασυστήσει ένα καταρρακωμένο κοινωνικό σώμα που είχε καταρρεύσει πολύ πριν από τον σεισμό, σ' αυτό το σκότος του ανορθολογισμού του. Η αναγέννηση τώρα της νέας πόλης, θα ήταν η γέννηση μιας νέας πολιτικής, η ριζική αλλαγή των οικονομικών και κοινωνικών δεδομένων της. Το νέο πνεύμα του Διαφωτισμού, που μεσουρανούσε στην Ευρώπη, με τις υποσχέσεις του για κοινωνική πρόοδο, θα γινόταν τώρα αυτός ο πολιορκητικός κριός του μαρκήσιου De Pombal, που θα κατέρριπτε όσα ερείπια της προηγούμενης ζωής δεν είχε γκρεμίσει ο σεισμός. Οι νέοι λεωφόροι που σχεδιάζονταν τώρα για τη νέα Λισαβόνα, θα ήταν αυτοί οι λεωφόροι του Διαφωτισμού. Ο σεισμός έτσι της Λισαβόνας θα αποδειχθεί το ορόσημο για τη διάδοση του ορθολογισμού που θα εκριζώσει το τάγμα του ιησουιτισμού, και όσων αυτό αντιπροσώπευε. Ενα εμβληματικό συμβάν του δυτικού κόσμου, που συγκλόνισε όχι μόνο μια πόλη αλλά και μια ολόκληρη αντίληψη ζωής. Ο Nicholas Shrady αφηγείται όλη αυτή τη μετάβαση από τον παλαιό στο νέο κόσμο, μια μετάβαση που, όπως συμβαίνει πάντα, γίνεται μέσα από σωρούς ερειπίων, μέσα απ' τα ερείπια εδώ και αυτής της μεσαιωνικής Λισαβόνας.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Η ελληνική γλώσσα: Μια πατρίδα
Ανθρωποι εν μεταλλάξει
Το μυστήριο της ανθρώπινης μοίρας
Ορμητικές εικόνες αισθήσεων και αισθημάτων
Από τα μοιραία νιάτα στην ασφυξία της ωριμότητας
Παριζιάνοι, επαρχιώτες και ένας θρύλος
Τιμή σ' έναν θρύλο της κριτικής
Ο ταξιδιώτης ως άλλος στον εαυτό του
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Μουσική
Εν τη ρίμα του λόγου / Καρυωτάκης - 13 τραγούδια
Από τις 4:00 στις 6:00
Η απόρριψη στο τραγούδι
Τα κατάφερε και μετά τους Band
Διήγημα
Τα άδυτα των αδύτων*
Διήγημα του Ουμπέρτο Σάμπα*
Oi κεφτέδες ντομάτας
Κείμενο του Δ. Καπετανάκη για τον Γ. Τσαρούχη
Επιστροφή στις πηγές
Κριτική βιβλίου
Η ελληνική γλώσσα: Μια πατρίδα
Ανθρωποι εν μεταλλάξει
Το μυστήριο της ανθρώπινης μοίρας
Από τον παλιό στον νέο κόσμο
Ορμητικές εικόνες αισθήσεων και αισθημάτων
Από τα μοιραία νιάτα στην ασφυξία της ωριμότητας
Παριζιάνοι, επαρχιώτες και ένας θρύλος
Τιμή σ' έναν θρύλο της κριτικής
Ο ταξιδιώτης ως άλλος στον εαυτό του
Μεταδίδει από το Βερολίνο η Αννα Πετροπούλου
Το Βερολίνο σαν λιμάνι της τέχνης
Οψεις της ανάγνωσης
Το εξώφυλλο αποτελεί μια πρώτη ερμηνεία του κειμένου
Άλλες ειδήσεις
Συναρμογές του ελαχίστου