Έντυπη Έκδοση

Το πλέξιμο της σκέψης και της δημιουργικότητας

Ενα δοκίμιο για την πλεκτική τέχνη με τίτλο «Καλή κι ανάποδη», της Κατερίνας Σχινά, κυκλοφορεί σε λίγες μέρες από την «Κίχλη»

Ενα δοκίμιο για τον πολιτισμό του πλεκτού; Κρίνοντας... ιδιοτελώς, καλύτερη περίοδος έκδοσης του «Καλή κι ανάποδη», της Κατερίνας Σχινά, δεν θα μπορούσε να υπάρξει.

Εργο της Θάλειας Χιώτη 1994 Εργο της Θάλειας Χιώτη 1994 Δεκαετίες ολόκληρες τα κουβάρια κι οι βελόνες μου έμεναν καταχωνιασμένες στα πατάρια, σαν απολιθωμένα τεκμήρια εκείνου που ήμουν κάποτε: μια μανιακή του πλεξίματος, αδιάφορη στα ψιλοπεριφρονητικά σχόλια της μάνας, των συμφοιτητών, των φιλενάδων, περήφανη για τα ζακάρ και τα πουαντερί που προέκυπταν απ' τα χεράκια μου. Και να που τώρα νοσταλγώ αφόρητα εκείνο το επαναλαμβανόμενο και τόσο καθησυχαστικό τικ τακ που άφηνε ελεύθερο το μυαλό να πετάει - ίσως επειδή βλέπω ξανά βιτρίνες με πολύχρωμα νήματα.

Ο τζίρος των ειδών πλεκτικής ανηφορίζει καλπάζοντας, συντονισμένος με την έκρηξη του άγχους και της ανεργίας - συν 70%! Το βιβλίο της Σχινά, πάντως, που κυκλοφορεί όπου να' ναι από την «Κίχλη», δεν μιλάει για το πλέξιμο ως αντίδοτο στην κρίση, ούτε το παρουσιάζει σαν μια χειροτεχνία απλώς.

Το «Καλή κι ανάποδη» προσεγγίζει το πλέξιμο όπως του αξίζει: σαν μια δημιουργική διαδικασία που προκάλεσε το στοχασμό κοινωνιολόγων και ψυχολόγων, που έσπειρε στους φεμινιστικούς κόλπους θύελλες, που ενέπνευσε ποιητές, μουσικούς και ζωγράφους, που χρησιμοποιήθηκε κι από μαθηματικούς ακόμα, κι έφτασε να γίνει εργαλείο διαμαρτυρίας απέναντι στη μαζική κουλτούρα, τη βιομηχανική παραγωγή, την οικολογική καταστροφή, τον παγκόσμιο καπιταλισμό!

Παθιασμένη πλέκτρια κι η ίδια απ' τα νεανικά της χρόνια, ζωντανό παράδειγμα «διαλεκτικής σύνθεσης των αντιθέτων» -και χειροτέχνις και διανοούμενη-, η γνωστή μεταφράστρια και δημοσιογράφος υπογράφει ένα πολυδιάστατο όσο κι εξομολογητικό δοκίμιο, αποκαλυπτικό του πώς μια «φτωχή» και φαινομενικά βουβή χειροτεχνία μπορεί να γονιμοποιήσει κι άλλες ζώνες δημιουργικότητας.

Ποιος είπε πως η λέξη πλέκτρια, τόσο θηλυκή και οικεία, δεν μπορεί να ταυτιστεί με τη βία και την εμπάθεια; Απόδειξη, η φιγούρα της τρομερής μαντάμ Ντεφάρζ, στην «Ιστορία των δύο πόλεων» του Ντίκενς, με το ασίγαστο ταξικό μίσος μέσα της. Μια γυναίκα που πλέκει σαν να περνάει τα ονόματα των μελλοθάνατων στα μοιραία κατάστιχα της Τρομοκρατίας, από τις πρώτες που θα πιάσουν στασίδι στην γκιλοτίνα όταν ξεσπάσει η Γαλλική Επανάσταση.

Ιδού το πιο δυσοίωνο πορτρέτο εμμανούς πλέκτριας που εντόπισε η Σχινά στην ιστορία της λογοτεχνίας, δοσμένο ωστόσο αντιστικτικά, στο ίδιο βιβλίο, με το θετικό του πρότυπο: πλάι δηλαδή στην εικόνα της τρυφερής, χρυσομαλλούσας Λούσι Μανέτ, ιδανικής υφάντρας και αρχετυπικής μητέρας, που λες και κρατάει με τις κλωστές της δεμένη όλη την οικογένεια.

Οι σημερινές πλέκτριες αλλιώς ονειρεύονται την επανάσταση. Εκείνες φερ' ειπείν που συγκροτούν τον Revolution Knitting Circle, βάλθηκαν κατά τη διάρκεια συνδιάσκεψης των G8 στον Καναδά να πλέκουν έξω από τράπεζες και χρηματιστηριακά γραφεία, συνεπικουρούμενες από τις ηλικιωμένες ακτιβίστριες της ομάδας «Raging Grannies» (Οργισμένες γιαγιάδες).

Αλλο παράδειγμα, η Δανέζα εικαστικός Μαριάνε Γιόργκνσεν: διαμαρτυρόμενη για τη συμμετοχή της χώρας της στον πόλεμο του Ιράκ, επιστράτευσε μια σειρά από παροπλισμένα άρματα μάχης του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και σκέπασε το καθένα τους με μια ροζ κουβέρτα, καμωμένη από 4.000 πλεκτά κομμάτια, σταλμένα από χιλιάδες ομοϊδεάτισσές της από τη Δανία, τη Βρετανία και την Αμερική.

Και πού δεν υπάρχουν ίχνη του πλεκτού... Σε σελίδες της Κολέτ, του Μάρτιν Εϊμις, του Γιόζεφ Ροτ, της Τζούλια Κρίστεβα ή της Ρέας Γαλανάκη, στα έργα της Ελληνίδας εικαστικού Θάλειας Χιώτη ή στις βιντεοεγκαταστάσεις της Ιρανής Σιρίν Νεσάτ, στους μουσικούς πειραματισμούς του Τζον Κέιτζ ή του Ιάννη Ξενάκη, σε ποιήματα της Εμιλι Ντίκινσον, του Πάμπλο Νερούδα, του Σέιμους Χίνι, όπως και στις μελέτες της καθηγήτριας στο Πανεπιστήμιο Κορνέλ, Ντάινα Τάιμινα, που βρήκε έναν ιδανικό σύμμαχο στο βελονάκι για να εξηγήσει στους φοιτητές της περίπλοκες γεωμετρικές εφαρμογές.

Η Σχινά μάς θυμίζει ότι πλέκουν κι οι άνδρες, κι όχι μόνον οι σταρ του σινεμά, όπως ο Ράσελ Κρόου. Πλέκουν και οι ψαράδες φτιάχνοντας τα δίχτυα τους στις ακτές της Μεσογείου, οι ναυτικοί στα νησιά της Σκοτίας και της Ιρλανδίας που συμβάλλουν στα χειροποίητα πουλόβερ της οικογενειακής τους επιχείρησης, όπως κι οι άνδρες των Ανδεων που πλέκουν με καλαμένιες βελόνες τα πιο ευφάνταστα, πολύχρωμα μάλλινα.

Ακόμα κι εδώ, οι εσάρπες του καρατερίστα ηθοποιού Θόδωρου Ντόβα γίνονταν ανάρπαστες κάποτε, με τη Μελίνα Μερκούρη να είναι μια από τις πιο πιστές του πελάτισσες.

Υπάρχουν φήμες πως μέχρι κι ο Νίκος Ζαχαριάδης υπήρξε λάτρης της βελόνας στα χρόνια της εξορίας στη Σιβηρία, και πιθανότατα κι ο Νίκος Καββαδίας να είχε το πλεκτό για σύντροφο όσο ταξίδευε στους ωκεανούς.

Η φωτογραφία, πάντως, του προέδρου Ρούσβελτ, μ' ένα μικροσκοπικό πλεκτό στα χέρια του, είναι αυθεντική. Η πόζα του, διαβάζουμε, ήταν «μια αποενοχοποιημένη εκδήλωση συντροφικότητας προς την ολόφρεσκη σύζυγό του Ελινορ, προστάτιδα αγία του πλέκειν για εθνικούς σκοπούς».

Από το «Καλή κι ανάποδη» δεν θα μπορούσε ν' απουσιάζει η μνεία στο αλβανικό έπος και τη φανέλα του στρατιώτη. Την εποχή, ωστόσο, που οι εφημερίδες μας φιλοξενούσαν σε καθημερινή σχεδόν βάση σχέδια και πατρόν κάλτσας και γαντιού εγκεκριμένα από το Γενικό Στρατηγείο ως κατάλληλα διά τον στρατόν, στη Βρετανία έπλεκαν ώς κι οι ταξιτζήδες, ενώ σ' όσους κατέφευγαν στο μετρό για να προστατευτούν απ' τους βομβαρδισμούς, εκτός από τσάι και παξιμαδάκια, προσφέρονταν και κουβάρια για πλέξιμο.

Διόλου τυχαίο που στη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, γράφτηκαν δεκάδες στίχοι αφιερωμένοι στις ανώνυμες πλέκτριες - όχι μόνο προπαγανδιστικοί, αλλά κι αισθηματικοί.

Σπαρμένο με προσωπικές της εκμυστηρεύσεις, το δοκίμιο της Σχινά είναι καρπός της απόλαυσης που αντλεί η ίδια τόσο από το πλέξιμο όσο και από το διάβασμα. Σήμερα πια πλέκει όλο και λιγότερο, επειδή διαβάζει και γράφει όλο και περισσότερο. Να όμως που, σε πείσμα των ανοκλοκλήρωτων πλεκτών της, οι σημειώσεις στο τετραδιάκι που έσερνε μαζί της επί χρόνια δεν έμειναν αναξιοποίητες. Αντί για πουλόβερ, έπλεξε αυτό το γραπτό.

Τα σχόλια έχουν κλείσει για αυτό το άρθρο

Κανένα σχόλιο

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας 0

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Εικαστικά
Γλυπτική/Κεραμική/Εργα Τέχνης
Τέχνη/Πολιτισμός
Σύγχρονη Τέχνη
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Εθνικό Θέατρο
«Η αποχώρησή μου από το Εθνικό δεν ήταν αυτοκτονία»
Εργα Τέχνης
Το πλέξιμο της σκέψης και της δημιουργικότητας
Οπερα
Ολη η ορχήστρα, μια κιθάρα
Βιοηθική
Ρόναλντ Ντουόρκιν (1931 - 2013)
Ζην αξιοπρεπώς
Ο Μεγάλος Αδελφός της Γενετικής
Παγκόσμιος Διδάσκαλος
Επεσε στα γόνατα και φίλησε το χώμα
Ναοί/Ιστορικά κτίσματα
Καμένα από τους Γερμανούς
Κινηματογράφος
Καταφύγιο στη γωνιά του αστέγου