Έντυπη Έκδοση

Οι κρυφές όψεις της λογοτεχνίας

Πριν από λίγες ημέρες, η Ακαδημία Αθηνών απένειμε το Βραβείο Αφηγηματικού Πεζού Λόγου σε έναν νέο συγγραφέα, στον 41χρονο Χρήστο Χρυσόπουλο για το μυθιστόρημα Η λονδρέζικη μέρα της Λώρας Τζάκσον (Καστανιώτης, 2008).

Για να φωτιστεί αμεσότερα η τιμητική αυτή διάκριση καθώς και οι στοχεύσεις του βραβευμένου βιβλίου, ακολουθεί μια σύντομη συνέντευξη με τον συγγραφέα.

Γ.Χ.: Ποιος είναι ο αντίκτυπος μιας βράβευσης ή πώς θα έπρεπε εκείνη να λειτουργεί;

Χ.Χ.: Η βράβευση ενός βιβλίου είναι μια αναμφισβήτητη αναγνώριση. Ταυτοχρόνως, λειτουργεί ενθαρρυντικά για τη συνέχιση του έργου. Πότε η πλάστιγγα γέρνει προς τη μία πλευρά και πότε προς την άλλη. Αυτό όμως αφορά τον ίδιο τον δημιουργό. Είναι, κατά κάποιον τρόπο, κάτι εσωστρεφές, κάτι που αντιλαμβάνεσαι για τον εαυτό σου. Πέρα όμως από αυτές τις διαστάσεις, η κάθε βράβευση επιτελεί και μια εξωστρεφή, κοινωνική λειτουργία: τοποθετεί τη λογοτεχνία στο δημόσιο βήμα (πλάι στην επιστήμη, στην οικονομία, στην πολιτική, στην επικαιρότητα), αλλά και στρέφει την προσοχή προς ένα συγκεκριμένο έργο, προτείνοντας μια αντίστοιχη καλλιτεχνική πρόταση. Εδώ ακριβώς νομίζω ότι ένα βραβείο μπορεί να επιτελέσει σημαντικό έργο, φέρνοντας στην επιφάνεια ανοίκειες, «δύσκολες» ή ακόμα και αποκρυμμένες όψεις της λογοτεχνίας μας. Είναι μια ευκαιρία να αναδειχτούν η ποικιλότητα και η επικαιρότητα της γραφής.

Γ.Χ.: Σας απονεμήθηκε το βραβείο «Αφηγηματικού πεζού λόγου». Αντιστοίχως, το βιβλίο σας επιγράφεται «μυθιστόρημα», ενώ στην τελευταία παράγραφο αυτοχαρακτηρίζεται «Αρχείο». Ποια είναι η διαφορά από μια βράβευση με καθαρή ειδολογική επισήμανση (π.χ. στην κατηγορία: «Μυθιστόρημα»);

Χ.Χ.: Αυτή είναι μια πολύ εύστοχη παρατήρηση. Το βιβλίο δομείται με τη συνάρμοση διαφορετικών λογοτεχνικών ειδών (διήγημα, μαρτυρία, βιογραφία, ταξιδιωτικές εντυπώσεις) και συναιρεί διαφορετικές αφετηρίες του λόγου (μυθοπλασία, ντοκουμέντο, φιλοσοφική ερμηνεία, προσωπική εξομολόγηση), δίχως να αποδίδει σε καμία το πρωτείο. Συνθέτει λοιπόν ένα πολυποίκιλο αρχείο που καλείται να οργανώσει ο αναγνώστης φωτίζοντας την προσωπικότητα της αμερικανίδας ποιήτριας Λώρας Τζάκσον, κι ερμηνεύοντας τη ζωή και το έργο της ως μια μεταφορά για την ιδιότητα του δημιουργού. Αυτή η «κλήση» προς τον ενεργό αναγνώστη συνοψίζει την αφηγηματική λειτουργία του βιβλίου, ενώ ταυτόχρονα αποτελεί μια πρόταση για το τι μπορεί να σημαίνει σήμερα το μυθιστόρημα. Γι' αυτό και ο χαρακτηρισμός του έργου ως μυθιστόρημα. Επίσης το βιβλίο επιδιώκει να διατυπώσει μια σκέψη επικοινωνιακή ανάμεσα στην ποίηση και στην πεζογραφία. Αυτό είναι ένα προσωπικό ενδιαφέρον που συνεχίζεται και σε ένα επόμενο εκτενές δοκίμιο που γράψαμε από κοινού με τον ποιητή Χάρη Βλαβιανό και θα εκδοθεί σύντομα. Συνεπώς, νομίζω ότι η διατύπωση του συγκεκριμένου βραβείου συμπεριλαμβάνει με παραδειγματικό τρόπο όλες αυτές τις «όψεις» του βιβλίου και, συνδέοντας με την προηγούμενη ερώτηση, νομίζω στρέφει στην προσοχή σε μια «διαφορετική», πρισματική ή ίσως υβριδική εκδοχή της μυθιστοριογραφίας.

Γ.Χ.: Τέσσερις απόψεις από το πεδίο της πραγματιστικής αισθητικής για την πρόσληψη των λογοτεχνικών έργων: α. Το νόημα περικλείεται στην πρόθεση του συγγραφέα (Knapp & Michaels). β. Ανάδοχος του νοήματος είναι ο αναγνώστης με στόχο την αυτοτελείωσή του (Rorty) ή την μέγιστη αισθητική εμπειρία (Shusterman). γ. Το νόημα διαμεσολαβείται από μία εξειδικευμένη κριτική κοινότητα (Fish). Πώς θέλετε να διαβαστεί το έργο σας;

Χ.Χ.: Συνεχίζοντας από τα παραπάνω, πιστεύω ότι το σύγχρονο έργο οφείλει να ανοίγει διόδους αυτενέργειας στον αναγνώστη, ακόμη και υπονομεύοντας τη συνθήκη της μυθοπλασίας. Εντούτοις, τα σημάδια εξακολουθεί να τα παραδίδει το κείμενο. Γνωρίζουμε καλά πλέον ότι ο συγγραφέας δεν είναι ούτε -τελείως- νεκρός (όπως τον ήθελε ο Μπαρτ), ούτε -τελείως- διασπαρμένος (όπως τον ήθελε ο Ντεριντά). Ας πούμε ότι ο συγγραφέας εμφανίζεται ως ένα νεκρο-ζώντανο λογοτεχνικό ζόμπι (όπως τον θέλει ο Τσάλμερς). Ακριβώς εδώ, η εξειδικευμένη αναγνωστική κοινότητα καλείται να ξεχωρίσει σε ποια σημεία ο συγγραφέας παραμένει ζωντανός και πότε αποδεικνύεται οριστικά νεκρός. Με άλλα λόγια, η κριτική ανιχνεύει τις μεθόδους νοηματοδότησης του έργου και -όταν είναι εύστοχη- βρίσκει τρόπους να ανατρέψει τις πεποιθήσεις μας για τη νεκρο-ζώντανη φύση μιας πραγματικότητας που μετεωρίζεται ανάμεσα στην «αλήθεια» και στη μυθοπλασία.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Οσκαρ Ουάιλντ
Οταν το μέλλον παραμονεύει
Διηγήματος τελετουργία
«Κωνσταντινούπολις»
Η εσώτερη Κωνσταντινούπολη
Οι πόλεις του Βορρά και οι απορίες του Νότου δίπλα μας
Ο Κόσμος, ο Θεός, η θάλασσα στο διηνεκές
Τα ποιήματα του Νίκου Δήμου ( 1955-2005)
Ιστορία επιβίωσης με όρους
Ο πρώτος αθλητισμός δεν έχει γήπεδο
Συνέντευξη: Χρ. Χρυσόπουλος
Οι κρυφές όψεις της λογοτεχνίας
Λογοτεχνικό Συμπόσιο
Καβάφεια 2009
Κριτική μουσικής
Στο ντιβάνι του Δισκαναλυτή
Από τις 4:00 στις 6:00
Το πρωί με ξυπνάς με φιλιά
Για πάντα νέος
Άλλες ειδήσεις
Τηλεφώνημα από την Ανατολική Ακτή των ΗΠΑ
Τα σονέτα του Σαίξπηρ στο Berliner Ensemble
Γράμμα από το Λονδίνο
Apres vous