Έντυπη Έκδοση

Δύο νέα βιβλία από τον Γιώργο Βέλτσο

Γράφοντας στίχους με έκθετη πτώση

Γιώργος Βέλτσος

Ανάποδα οδεύει ο δολοφόνος

εκδόσεις Καστανιώτη & Διάττων, Αθήνα, σελ. 108, ευρώ 12,66

Εκτός. Δέκατη ένατη (!) ποιητική συλλογή του Γιώργου Βέλτσου, αποτελεί το βιβλίο με τον σκληρό τίτλο Ανάποδα οδεύει ο δολοφόνος, τρία ποιήματα του οποίου μεταφράστηκαν για το γαλλικό περιοδικό Poesie (Δεκ. 2009, τ.128-129). Τι οδηγεί τον καθηγητή Θεωρίας της επικοινωνίας, ερμηνευτή της ντεριντιανής σκέψης, τον φιλόσοφο με την ευρύτερη έννοια, στην κατακλυσμιαία παραγωγή ποίησης; Θα πρότεινε κανείς πως είναι η εμπλοκή στην «παλαιόθεν έριδα μεταξύ φιλοσοφίας και ποίησης». Ο Βέλτσος απαντάει με τη στάση του -επιβεβαιώνοντας τον Ρόρτυ- πως νίκησε «η ποίηση και η μεταφορά της δημιουργίας του κόσμου του, τη μεταφορά της ανακάλυψης της αλήθειας» και πως «η εμπειρία και το νόημα είναι ευρύτερες ιδέες σε σχέση με την αλήθεια [ως φιλοσοφική στόχευση]» όπως διατείνεται ο Ρίτσαρντ Σούστερμαν. Ομως η ποίηση του Βέλτσου δεν αρδεύεται από τις παρακινητικές διαπιστώσεις της αμερικανικής πραγματιστικής φιλοσοφίας, πόσω μάλλον, δεν φωτίζεται από τα χαρακτηριστικά συγκεγκριμένης ποιητικής γενιάς της ελληνικής γραμματείας.

Εντός. Η συλλογή Ανάποδα οδεύει ο δολοφόνος, τυπωμένη σε πολυτονικό, με προμετωπίδα του Χρόνη Μπότσογλου, περιέχει 18 ενότητες ποιημάτων. Κάθε ενότητα συντίθεται από ένα έως δέκα ποιήματα (Βλ. «Ο Θεοχάρης»). Συνολικά, τα ποιήματα-ενότητες και τα ποιήματα-υποενότητες τα οποία διακρίνονται από τα πλάγια στοιχεία στα περιεχόμενα, φτάνουν τα 57. Ενδεικτικοί τίτλοι, «San Giacommo in cammino», «"Persone separate"», «Διόνυσος των Συρακουσών», «Το σπίτι στη Μύκονο», «Το πνεύμα της ποιήσεως», «Mimesis».

Ο Βέλτσος αφήνει οδόσημα για να προσανατολίσει τον αναγνώστη στο έργο του, από την εισαγωγική «Προειδοποίηση» έως τον επιλογικό «Τάφο», με ένα απόσπασμα από την Ηλικία ανδρός του Michel Leiris. Θα υπαινίσσεται μία γυναίκα, στοχαζόμενος την έννοια της μούσας και της απουσίας, οδεύοντας προς το μη παραπέρα, l'au dela του Ζανκελεβίτς. Σε αυτή την πορεία, προς άγραν καύσιμης ύλης, θεματοποιεί την ομορφιά, τον έρωτα, το δίπολο αναπαράσταση-πραγματικότητα, την παιδική ηλικία, ζητήματα ποιητικής, την ίδια τη γραφή.

Ο ομιλών (επί δείξεων), ή αφηγητής (επί διηγήσεων), των ποιημάτων εμφανίζεται κυρίως σε πρώτο πρόσωπο. Σε δεύτερο πρόσωπο, απευθύνεται στη γυναίκα και κάποτε στον εαυτό του «είσαι στη μέση ηλικία» του λέει, τα γηρατειά υφαίνοντας «Τώρα που δεν υπάρχει το υνί της νιότης, τι να την κάνεις τη βουκέντρα του μυαλού;», για το υπόλοιπο θνήσκοντας, «Μια φωτισμένη φάμπρικα στο βάθος / σα να περιμένει την επεξεργασία σου», από τον πόνο λυτρωθείς «Βαρύ το χέρι του Αγγέλου / "Τέλειωσα", λες / Κατακυρώνομαι», ενόσω η γλώσσα, ως πανόπτης, επιχειρεί να νοηματοδοτήσει, ή, έστω διά της ακυρολεξίας της, να παραστήσει τη μαύρη τρύπα του άρρητου και καθ'οδόν να διαγράψει το υποκείμενο που την εκλύει.

Η συλλογή ξεδιπλώνει αρετές των ποιητικών τεχνουργημάτων (ποικιλία εκφραστικών τρόπων, πολυσημία, πρωτότυπες μεταφορές και εικόνες), γοητευτικά τεχνάσματα (παρηχήσεις, εσωτερικές ρίμες, επαναλήψεις, ενίοτε παραδοσιακά μέτρα), διακειμενικό βάθος (προσωποποιημένα σύμβολα της αρχαιότητας και της ορθοδοξίας, όρων ποιητικής -βλ.«Mimesis», διακυβεύματα των γάλλων στοχαστών επί του διαφεύγοντος νοήματος και της γραφής μετά τον θάνατο του συγγραφέα, τις υφολογικές κατακτήσεις του Ρενέ Σαρ, αγαπημένα έργα τέχνης). Με διανοητική εγρήγορση και πάθος, έμπλεος παθημάτων, ο ήρωας πάσχει, «να γράψω en poete» λέει, περιδινείται όσο πιο διεσταλμένος, κειμενικός, εσχατολογικός δύναται μέσα στο κείμενο, καταλήγοντας ως «ερημία en personne» προκειμένου να ιαθεί και να επιβιώσει.

Επί του αυτού. Ο ομολογημένα εγωπαθής ομιλών και ορισμένες στριφνές αποστροφές, αρχικά, περιορίζουν την αναγνωστική συμμετοχή. Ομως, η δραματουργική δύναμη, από την εκ περιτροπής έκθετη πτώση και λυρική ανάταση του πρωταγωνιστή, σε συνεπαίρνει. Το κείμενο εμπλουτίζει την παρακαταθήκη των μελετών θανάτου, ανυψώνοντας σε αισθητική εμπειρία «ό,τι αστράφτει προς την απόλυτη φυγή». *

Ο γοητευμένος και γητευτής της γραφής

Γιώργος Βέλτσος

«Θάλαμος. Μια πορνοσοφική φιλοθεολογία»

εκδόσεις Αγρα, σ. 95, ευρώ 10

Ακολουθώντας τα χνάρια που άφησαν τα βήματα του Μορίς Μπλανσό στο δάσος της γραφής, ο Γιώργος Βέλτσος αναρωτιέται σαν θήραμα που είναι, και καθόλου κυνηγός, πώς οι λέξεις δύνανται να θηρεύσουν το ανείπωτο. Ο καθηγητής, που δεν κάθεται φρόνιμα, κι όλο ενοχλεί τα πεπραγμένα τού καθωσπρέπει λογοτεχνικού κόσμου σ' όλη την γκάμα του, από την επιφυλλιδογραφία μέχρι το θέατρο, εξεγείρεται με τη γλώσσα του σώματος, περασμένη όμως από το σκοτεινό τούνελ της γλώσσας. Αυτός, ο οποίος δεν χάνει την ευκαιρία να δηλώνει τη μυκονιάτικη ρίζα του, γιατί εκεί, στο νησί, βρίσκει το πιο αυθεντικό κομμάτι του χαμένου στην πόλη εαυτού του, εξανίσταται σαν να θέλει να μαλώσει τον ενήλικα Γιώργο, να τον βάλει τιμωρία, γιατί επέλεξε τον ρόλο του καθηγητή. Εντός των θεσμών και έξω από αυτούς, κραυγάζει ως ένας έφηβος που θέλει να κάνει την επανάστασή του, προικοδοτεί, εν τούτοις, την ωραία ανωριμότητα, γι' αυτό έχει συμπάθειες και αντιπάθειες.

Ο Γιώργος Βέλτσος βρίσκει συναρπαστικό να δημιουργεί ρόλους και καθισμένος πλέον μπροστά στον ηλεκτρονικό υπολογιστή να πατάει το κουμπί τού ντιλίτ. Κάπως έτσι θεατρίζεται με το κατ' όνομα θεατρικό «Θάλαμος», που αν θέλετε, βάλτε με τη φαντασία σας τον θάλαμο ενός νοσοκομείου, ενός ψυχιατρείου, με λευκά πλακάκια. Ο,τι πιο ψυχρό, μαζί με τα λευκά κελιά, τα φωτισμένα μέρα και νύχτα, ώσπου ο κρατούμενος να χάσει τον χώρο και τον χρόνο. Ολα είναι φωτισμένα και αφώτιστα, γιατί ο θάλαμος τού Γιώργου Βέλτσου προφασίζεται έναν σκοτεινό φωτογραφικό θάλαμο, με τον φωτογράφο - συγγραφέα να σκεπάζεται από το λευκό πανί του απέθαντου κλικ της φωτογραφικής μηχανής.

Ο «Θάλαμος», όπως έχουμε μάθει να λέμε και να γράφουμε, επιλέγεται ως ένα διακειμενικό σταυροδρόμι βελτσικών και άλλων κειμένων, γοητευμένων και γητευτών, που λειτουργούν ως υποκείμενα και ως αντικείμενα γραφής. Γιατί, ο Γιώργος Βέλτσος δεν ζωγραφίζει με τη γραφή του, δεν ακολουθεί το δίδαγμα των σοφών της Ανατολής, παραμένει μέχρι τελικής πτώσεως δυτικός. Δεν ξεφεύγει από το εγώ και το αντικείμενο, από τον δημιουργό και από το κείμενο. Πηγαινοέρχεται σαν δαιμονισμένος πατέρας, που έχει χάσει τον ρόλο του, που έχει αντικατασταθεί από την πανταχού παρούσα μητέρα.

Αυτή η «πορνοσοφική φιλοθεολογία», όπως χαρακτηρίζεται στον υπότιτλο, διαβάζεται σαν η ορφάνια, σαν η εξορία, σαν η ζητιανιά του άσωτου υιού, που εν τούτοις είναι άπληστος, από πατρολαγνεία και πατροκτονία. Δεν θέλει να επιστρέψει στον Οίκο του Πατρός. Γι' αυτό το εγχείρημά του είναι συγκλονιστικό. Πριμοδοτεί την αλητεία, θεόθεν αλήτης, τη ζει όμως ως ανέστιος της γλώσσας, που κόκαλα δεν έχει και κόκαλα τσακίζει. Το συναρπαστικό με την περίπτωση του Γιώργου Βέλτσου είναι ότι ο αναγνώστης πρέπει να συγχρονιστεί με την ιερή τέχνη του, αυτό το χαστουκημένο βορτέξ του, αυτό το συγχυσμένο συνειδητό του, αλλιώς απομαγεύεται, ξενερώνει, βγαίνει εκτός τροχιάς.

Κι αυτός ο εκτροχιασμός δεν έχει επιστροφή, δεν έχει πισωγύρισμα, γιατί είναι, παρά το τράνταγμά του, λόγος ορθός, πρέπει να προσκυνήσεις ως πιστός μπροστά στα εικονίσματα. Αμα χαθεί η πίστη στο έργο του Γιώργου Βέλτσου, αποδοξάζεται η κίνηση προς τη μαύρη του ασυνείδητου τρύπα, αυτού που όλο πάμε να το πιάσουμε, κι όλο άπιαστο είναι. Εκτός κι αν το ανέπαφο δοξάζει μακρόθεν το γραμμένο.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Ο Κύριος Γκάτσος
Το καλλιτεχνικό έργο ως απόηχος της Ιστορίας
Τσακισμένα όνειρα
Στο τέλος μένει μόνον η αλήθεια
Ασκήσεις επί χόρτου πάντα
Κριτικές σκέψεις για τέσσερα βιβλία
Ο γοητευμένος και γητευτής της γραφής
Τυχαία αγγίγματα, αμήχανες κινήσεις
Δαμάζοντας τα κύματα των προκαταλήψεων
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Από τις 4:00 στις 6:00
Το πάθος βοηθά τη μουσική έμπνευση
Ενας θρύλος της μουσικής κάντρι
Αφανής αναγνώστης
Κυνηγώντας το λάθος
Η τρίτη ανάγνωση
Η φιλοσοφία του Αντι Γουόρχολ
Καλύτερα γίνεται
Το σύνδρομο της ψηλής παπαρούνας
Κριτική βιβλίου
Ο Κύριος Γκάτσος
Το καλλιτεχνικό έργο ως απόηχος της Ιστορίας
Τσακισμένα όνειρα
Στο τέλος μένει μόνον η αλήθεια
Ασκήσεις επί χόρτου πάντα
Κριτικές σκέψεις για τέσσερα βιβλία
Γράφοντας στίχους με έκθετη πτώση
Ο γοητευμένος και γητευτής της γραφής
Τυχαία αγγίγματα, αμήχανες κινήσεις
Δαμάζοντας τα κύματα των προκαταλήψεων
Άλλες ειδήσεις
Μου μοιάζετε όλοι ίδιοι*