Έντυπη Έκδοση

Βιβλία από τα ράφια των βιβλιοπωλείων

Μηνιαία, άγρυπνα και φωτεινά

Κυριάκος Χαραλαμπίδης

Ολισθηρός ιστός

δοκίμια, μελέτες, άρθρα, συνεντεύξεις (τόμοι α' και β')

εκδόσεις Αγρα, σ. 329 και 342, αντίστοιχα, ευρώ 19,09

Ο γνωστός και ακάματος κύπριος ποιητής συγκέντρωσε εδώ πεζά γραπτά του (1972-2008) δοκιμιακού περισσότερο χαρακτήρα. Πρόκειται για άσκηση ζωής και γραφής, καθώς μελετά, σχολιάζει και μιλά για πρόσωπα και έργα που κατέθεσαν την αναζήτησή τους σε βάθη ψυχής και βάθη καρδίας και που αρνήθηκαν να αφεθούν στην τερατώδη διόγκωση της επικαιρότητας, της οικονομοκρατίας και του κοινωνισμού που υφίσταται ο κόσμος. Πρόσωπα, όπως άλλωστε και ο ίδιος, που τα ελκύει το θαύμα της ζωής και μας φανερώνουν ότι συνεχίζεται πολυτρόπως, μέσα από ποικίλα σχήματα, λόγους, εικόνες και πράξεις, στην πορεία για την ακεραίωση της ύπαρξης.

Αρχίζει με μια ομιλία του (1997) για τον δεινό φιλόλογο Γ. Σαββίδη, όπου καταθέτει μαρτυρίες και σπαράγματα μνήμης, ζωντανά περιστατικά από τη γνωριμία τους, καίριες παρατηρήσεις του ανδρός στην Κύπρο ή την Ελλάδα, που μεταξύ άλλων «φωτίζουν το ανορθόδοξο και ανατρεπτικό του πνεύμα». Ακολουθούν διαδοχικά δοκίμια ή μελετήματα, όπου μεταξύ άλλων σχολιάζεται η σχέση του Σεφέρη με την Κύπρο, όπως καταγράφεται στα ποιήματά του αλλά και όπως την είδε και τη «διάβασε» ο Κ.Χ. σε ποιήματα, κείμενα και γράμματά του σε κύπριους φίλους και εδικά τον ζωγράφο Διαμαντή. Μιλά με μεγάλη αγάπη για τον Παπατσώνη, που είχε εμψυχώσει τον Χ. στα πρώτα του έργα, και αποκαλύπτει ότι αυτός πρωτομετέφρασε την «Ερημη χώρα» του Ελιοτ πριν από τον Σεφέρη, τιτλοφορώντας την «Ο Ερημότοπος». Μιλά πολύ τρυφερά για τον Πεντζίκη, χαρακτηρίζοντάς τον με μια ωραία φράση: «Την ώρα που εμείς φοδράρουμε τα πράγματα, ο εργατικός Πεντζίκης τα αναλύει στις ίνες τους, αναζητώντας τον μυστηριώδη συσχετισμό της ζωής με τον Κόσμο -της επίγειας πραγματικότητας με το πέρας αυτής». (σ. 106). Ενα κείμενο για τον Βρεττάκο φέρνει μπροστά μας τη διαφάνεια της ποίησής του, ενώ για τον Κύπριο Κώστα Μόντη διαβάζουμε πέντε μικρά κείμενα και ομιλίες, όπου περιλαμβάνεται και ο επικήδειος για τον ποιητή (το 2004). Με την ευκαιρία του ποιήματός του «Μια λεύκα στην Κακοπετριά» σχολιάζει την πεποίθηση του ποιητή Θεοδόση Νικολάου για την προσέγγιση ενός ποιήματος ότι «ο καλύτερος τρόπος είναι να το αφήνουμε απείραχτο και απλώς να το απαγγέλλουμε σωστά» (σ. 194). Αναφέρεται στον Γιάννη Δάλλα με αφορμή το βιβλίο του Σκαπτή ύλη- Από τα σολωμικά μεταλλεία (Αγρα, 2002). Το συνδυάζει με δική του ανακοίνωση σε συνέδριο για τον Σολωμό (Κέρκυρα 1998), όπου μελετά δύο ιταλικά του ποιήματα και τα μεταφράζει (La Donna Velata - Η γυναίκα με το πέπλο και L' Usignolo e lo Sparviere - Τ' αηδόνι και το Γεράκι). Το νόημα της μετάπλασης-μετάφρασης είναι ότι «αποτελεί τρόπο διείσδυσης στο άγνωστο άπειρο του ποιητή και της προσωπικής ευαισθησίας του» (σ. 234). Σε επόμενο κείμενο για τον Παπαδιαμάντη σημειώνει: «Η τραγικότητα είναι δώρο του Θεού προς τον άνθρωπο· έχει το χαρακτήρα μουσικής που μέλπει μέσ' από το φτωχό καλάμι μας τη ζώσα πνοή: ανάταση και Ανάσταση» (σ. 248).

Κάπως ανάλογα εξακολουθεί στο β' τόμο, παραθέτοντας και πολλά κείμενα γύρω από τα πάτρια κυπριακά, παλιούς δασκάλους του, θεατρικές παραστάσεις, παρουσιάσεις ποιητών αλλά και άρθρα που αφορούν τα εθνικά θέματα, τον πόνο της ψυχής, την ιστορική συνείδηση και μνήμη κ.λπ. Θα μπορούσα να πω ότι η δίτομη αυτή έκδοση έχει έναν σύνθετο πλούτο: από ζωή, μνήμη, αγάπη, γλώσσα, πίστη, ομορφιά, νοσταλγία, θεωρία. Ο Κ.Χ. διαθέτει ένα είδος ποιητικής αγιογραφίας, καθώς κάθε τόσο ξετρυπώνει μέσα στο λόγο του μια ουράνια αλήθεια, ή φέρνει μπροστά στα μάτια μας τη ζωντανή σημασία της θυσίας, ή της ταπεινότητας, όταν αναφέρεται σε αγώνα ψυχοσωματικό υπέρ βωμών και εστιών, σε αγώνα προάσπισης των δικαίων ενός λαού, μιας πατρίδας, μακριά από εθνικιστικές κορόνες, αποβλέποντας στο συνδυασμό πρωταρχικής αθωότητας ή επανεύρεσής της και μιας ελληνικότητας μεταμορφωμένης και ζυμωμένης μέσα στο χρόνο, στη συνάντηση με τη χριστιανική παράδοση και τον ανθρώπινο πόνο.

Γι' αυτό άλλωστε γράφει κάπου «ο προσωπικός μας αγώνας θα πρέπει να οδηγεί σε αποδέσμευση της αληθινής μας φύσης και στον εξανθρωπισμό». Και ακόμη: «Ενας αληθινός αγώνας ελευθερίας προϋποθέτει κατ' αρχάς την απελευθέρωσή μας από εμμονές, πάθη και μίση». Τον ωθεί ένα όραμα ζωής που συνδυάζεται εννοείται με την ποιητική δημιουργία και την ταυτόχρονη έξοδο από το χαοτικό, τραγικό και αδιέξοδο κύκλο της ιστορίας, που δεν τον κατοικεί καμιά μεταφυσική και καμιά υπέρβαση, που δεν γνωρίζει το πνευματικό νόημα της ελευθερίας. Στη σ. 60 (α' τ.), ένα μικρό αριστούργημα: «Ο άνθρωπος και το φίδι».

ΕΝ ΣΥΝΤΟΜΙΑ

Αναστασία Αλεξάνδρου-Αντύπα, Φερέοικοι

εκδόσεις Πλανάδιον, σ. 58

Μια χρωματιστή χελώνα στο εξώφυλλο κι αυτός ο τίτλος είναι τα πρώτα στίγματα γι' αυτό το είδος ποίησης. Θα μπορούσε να ειπωθεί αφηγηματική, με μια γοργή αντιμετάθεση του μέσα με το έξω, του προσωπικού, βιωμένου, μνημικού με το κοινωνικό, το πολιτικό, το εφήμερο. Τρυφερότητα και δροσιά κατοικούν τα ποιήματα παρά την τραγικότητα που περνοδιαβαίνει. Παρά το λαχάνιασμα των στίχων, μια αιθρία ψυχής.

Χρίστος Κρεμνιώτης, Εφηβεία του μπλε

εκδόσεις Οδός Πανός, σ. 75

Απόλυτα μοναχική ποίηση, κατορθώνει ωστόσο να εκφράζεται συχνά σε δεύτερο πρόσωπο. Αρα απευθύνεται. Αρα η σχέση υποβάλλεται. Ποίηση αγρίως ερμητική, καταγραφή φλεγόμενης ψυχής. Ενας κατακλυσμός σπασμένων εικόνων, λυρισμός γραμμένος πάνω στην κόψη ξυραφιού. Πού και πού αιμορραγεί. Μερικοί στίχοι σωστά επιγράμματα, σηκώνουν ολόκληρο το βάρος της ποιητικής του. Αναζήτηση της μεγάλης ποίησης. Η «νοσταλγία του ασύλληπτου» παρούσα.

Αγγελική Σιδηρά, Αμφίδρομη έλξη

εκδόσεις Καστανιώτη - Διάττων, σ. 74

Θα έλεγα πως πρόκειται για ποιητική ανάκραση: κάθε ποίημα ονομάζεται από μια ηρωίδα πασίγνωστου λογοτεχνικού έργου ή παραμυθιού (26 ονόματα) και ακολουθούν ανάλογοι στίχοι, κεντημένοι με φόντο το έργο, συνθεμένοι από βιώματα, μνήμες, γεγονότα, σκιρτήματα. Δεν ταυτίζεται με τα πρόσωπα. Μάλλον τα προεκτείνει, ή τα ανασυνθέτει, με πού και πού κάποια θεατρικότητα. Εντονα γυναικεία γραφή (αν όχι και αστική), με τα σημάδια της μητρότητας, της συζυγικής ευφρόσυνης θητείας, της κοκεταρίας, των παιδικών και εφηβικών αναμνήσεων, των ερωτικών διαθέσεων. Οι στίχοι συχνά σπαρμένοι μια θεωρητικότερη ματιά.

ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ

[...] «Οι κατασκευαστές τέχνης (δεν είπα ακόμη οι καλλιτέχνες) της αστικής Ευρώπης, πριν και μετά το 1900 αποδέχτηκαν, έτσι, την ανευθυνότητα, γιατί η ευθύνη προϋπέθετε μια εξαντλητική ρήξη με την κοινωνία τους (αυτοί που πραγματικά αποσπάστηκαν ονομάζονταν Rimbaud, Nietzsche, Strindberg και γνωρίζουμε το τίμημα).

Από εκείνη την εποχή χρονολογείται η θεωρία η τέχνη για την τέχνη που δεν είναι παρά η διεκδίκηση αυτής της ανευθυνότητας. Η τέχνη για την τέχνη, η ψυχαγωγία ενός μοναχικού καλλιτέχνη, είναι ακριβώς η επιφανειακή τέχνη μιας ψεύτικης και εικονικής κοινωνίας. [...] Η μεγαλύτερη δημοσιότητα σήμερα βρίσκεται στο να σε θαυμάζουν ή να σε αποστρέφονται χωρίς να σ' έχουν διαβάσει. Κάθε καλλιτέχνης που θα προσπαθήσει να γίνει ένδοξος στην κοινωνία μας, πρέπει να ξέρει πως δεν θα 'ν' αυτός που θα δοξαστεί αλλά κάποιος άλλος με το δικό του όνομα, που τελικά θα του ξεφύγει και ίσως μια μέρα σκοτώσει τον πραγματικό καλλιτέχνη μέσα του.»

Απόσπασμα από την ομιλία του Α. Καμύ κατά την απονομή του βραβείου Νόμπελ το 1957. Πρωτοδημοσιεύτηκε στην «Εποπτεία» 24/15/1978.

Πρόταση για διάβασμα: (2009-2010): Ζ. Λορεντζάτου, Collectanea, Δόμος. Δ. Μαυρόπουλου, Διερχόμενοι διά του ναού, Δόμος. Λ. Φολντένυϊ, Ο Ντοστογιέφσκι διαβάζει Χέγκελ και κλαίει, Αρμός. Ζ-Φ Ματέι, Η εσωτερική βαρβαρότητα, Αρμός. Μάρως Δούκα, Πού 'ναι τα φτερά; Πατάκης.

Το κλαδί της Ελένης Διαμαντοπούλου

ζωγράφου-ποιήτριας

Ενα κλαδί πεύκου, απλωμένο χέρι, κάλεσμα σε συμπόρευση. Πευκοβελόνες αρμαθιά και κουκουνάρια για την υποδοχή του Νέου Χρόνου. Χρόνου που πάντα τέμνεται με το Αιώνιο, είτε το ξέρουμε είτε όχι. Απαλό θρόισμα, από εκείνα που σείουν ελαφρά τα φορτωμένα με χιόνι φύλλα των δέντρων, σε ένα κατάλευκο τοπίο, που συμβολίζει το καθαρό βλέμμα, που βλέπει τώρα από τα φαινόμενα. Καλή Χρονιά. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Στη στήλη
Από τους πάγκους των βιβλιοπωλείων
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Από τις 4:00 στις 6:00
Το πάθος βοηθά τη μουσική έμπνευση
Ενας θρύλος της μουσικής κάντρι
Αφανής αναγνώστης
Κυνηγώντας το λάθος
Η τρίτη ανάγνωση
Η φιλοσοφία του Αντι Γουόρχολ
Καλύτερα γίνεται
Το σύνδρομο της ψηλής παπαρούνας
Κριτική βιβλίου
Ο Κύριος Γκάτσος
Το καλλιτεχνικό έργο ως απόηχος της Ιστορίας
Τσακισμένα όνειρα
Στο τέλος μένει μόνον η αλήθεια
Ασκήσεις επί χόρτου πάντα
Κριτικές σκέψεις για τέσσερα βιβλία
Γράφοντας στίχους με έκθετη πτώση
Ο γοητευμένος και γητευτής της γραφής
Τυχαία αγγίγματα, αμήχανες κινήσεις
Δαμάζοντας τα κύματα των προκαταλήψεων
Άλλες ειδήσεις
Μου μοιάζετε όλοι ίδιοι*