Έντυπη Έκδοση

Χρήστος Χωμενίδης

Αν τα βιβλία μου ήταν ταινίες θα κρίνονταν «ακατάλληλα»

Στο έκτο μυθιστόρημά του «Λόγια - Φτερά» («Πατάκης») ο 43χρονος Χρήστος Χωμενίδης δίνει φωνή στον αοιδό του 8ου αιώνα π.Χ. Τήνελλο. Λίγο προτού πεθάνει, ο κεντρικός ήρωας αφηγείται τη ζωή του στον εγγονό του, ο οποίος, όπως θα αποδειχθεί, είναι ο Ομηρος: τα παιδικά του χρόνια στα παράλια της Ιωνίας, την ένταξή του στο περιβάλλον του δασκάλου του Αναβάτη, το πέρασμά του από τις Μυκήνες και τους Ολυμπιακούς Αγώνες, τους έρωτες, τα ταξίδια, τις μεταμορφώσεις του. Ο Τήνελλος, Δον Κιχώτης και Γαργαντούας μαζί, είναι δραματικός και ευτράπελος, αχόρταγος και αλαφροΐσκιωτος.

Ο Χρήστος Χωμενίδης επιστρέφει σε εποχές, κατά τις οποίες οι μύθοι ακόμη πλάθονταν σαν ζυμαράκι ενός κόσμου, όπου συνυπήρχε το παλαιό και το νέο, με κινητήρια δύναμη την αφήγηση. Ο τίτλος «Λόγια - Φτερά», όπως επισημαίνει, θα μπορούσε να είναι μετάφραση του ομηρικού «έπεα πτερόεντα» ή παράφραση του βιβλικού «Εν αρχή ην ο Λόγος». Ας τον ακούσουμε:

Ο ήρωάς σας, ο αοιδός του 8ου αι. π.Χ. Τήνελλος, πόσο σημερινός είναι;

«Ειλικρινά δεν ξέρω τι σημαίνει "σημερινός" ήρωας. Κάποιος που χρησιμοποιεί λάπτοπ και που ανησυχεί για την αναγγελθείσα πανδημία γρίπης; Με τέτοια κριτήρια ο οποιοσδήποτε "σημερινός" ήρωας πολύ γρήγορα γίνεται "χθεσινός", δηλαδή παρωχημένος. Αναμφισβήτητα κάθε εποχή διαθέτει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της, τα οποία αντανακλώνται στην πεζογραφία. Τα θεμελιώδη, ωστόσο, ανθρώπινα ερωτήματα έχουν τεθεί προ αμνημονεύτων ετών - οι πειστικές ή έστω οι απροσδόκητες απαντήσεις σε αυτά είναι που μας κεντρίζουν από όπου κι αν προέρχονται.

Επιθυμούσα να γράψω ένα μυθιστόρημα για τη σημασία της αφήγησης ως νοηματοδότη και άξονα της ζωής. Επέλεξα λοιπόν για ήρωα τον αρχετυπικό αφηγητή, τον (προ)ομηρικό αοιδό, ο οποίος προσέφερε -τραγουδώντας- στο ακροατήριό του πληροφορίες και πρότυπα, ιστορική συνείδηση και όραμα για το μέλλον. Ηταν διασκεδαστής και δάσκαλος, καλλιτέχνης και δημεγέρτης. Ο Τήνελλος με οδήγησε στην εποχή του και με προκάλεσε να περιγράψω έναν κόσμο για τον οποίον έχουμε ελάχιστες, σχετικά, πληροφορίες. Υπήρξε εγχείρημα κοπιώδες μα κι εξαιρετικά ενδιαφέρον».

Γιατί επιλέξατε να μιλήσετε για μία τόσο μακρινή εποχή, χωρίς ωστόσο να γράψετε ένα ιστορικό μυθιστόρημα;

«Οχι, τα "Λόγια-Φτερά" δεν είναι ιστορικό μυθιστόρημα και ας μελέτησα τις πηγές, ώστε να αποφύγω χοντρές ανακρίβειες και αναχρονισμούς. Ο κόσμος που περιγράφω είναι εν πολλοίς πλασμένος από εμένα. Το ίδιο, όμως, δεν συμβαίνει και με τα αμιγώς ιστορικά μυθιστορήματα; Στον "Ιουλιανό" του Γκορ Βιντάλ, για παράδειγμα, το είδωλο ενός αυτοκράτορα του 4ου αιώνα μ.Χ. αντανακλάται στον δημιουργικό (ήτοι παραμορφωτικό) "καθρέφτη" ενός Αμερικανού συγγραφέα του 20ού αιώνα...».

Εκτιμάτε ότι μπορεί να διαβαστεί και ως ένα σύγχρονο παραμύθι, που απευθύνεται σε μικρά και μεγάλα παιδιά;

«Μικρά παιδιά; Φοβάμαι ότι εάν τα βιβλία μου ήταν ταινίες, θα κρίνονταν χωρίς εξαίρεση ακατάλληλα διά ανηλίκους. Σύγχρονο παραμύθι; Δεν αποκλείεται. Αν και τα "Λόγια-Φτερά" ούτε παραμυθιάζουν ούτε παρηγορούν...».

Πόσος δονκιχωτισμός και πόσος γαργαντουισμός χωράει στο νέο σας μυθιστόρημα;

«Ο Τήνελλος είναι σαν τον Δον Κιχώτη περιπλανώμενος, μη έχων -ώς το τέλος του βιβλίου- πού την κεφαλήν κλίνη. Πάσχει δε από μιαν αυταπάτη μεγαλύτερη κι από του "Ιππότη της Ελεεινής Μορφής". Πιστεύει ακράδαντα ότι δεν καταδέχεται κι ούτε τρέφει αυταπάτες. Ψυλλιάζεται πως η παρεξήγηση αποτελεί την κινητήριο δύναμη της Ιστορίας. Αλλά εξαιρεί τον εαυτό του από τα θύματά της. Ο Τήνελλος γαργαντουίζει όντας ηδονοθήρας, βλάσφημος και βωμολόχος, ξεκαπίστρωτος κυνηγός όλων των σωματικών απολαύσεων. Ουσιαστικά, όμως, ανήκει στον γεωγραφικό του χώρο και στη γλώσσα του. Τον φαντάζομαι συγγενή του Αρχίλοχου (ο οποίος εκτός από ποιητική μεγαλοφυΐα ήταν του σκοινιού και του παλουκιού), αλλά και του Γιώργου Κατσίμπαλη και του Γιώργου Ζαμπέτα, για να αναφέρω δυο μεγάλους άρχοντες του προφορικού λόγου στη νεότερη Ελλάδα...».

Πώς δένουν τα δύο μότο που χρησιμοποιείτε του Ρολάν Μπαρτ («η αφήγηση υπάρχει όπως η ζωή») και του Διονύση Σαββόπουλου («γιατί τα χρόνια τρέμουν χύμα κι εμείς τους δίνουμε ένα σχήμα») και πώς καθοδηγούν τον αναγνώστη;

«Ο,τι λέει ο Μπαρτ το λέει κι ο Σαββόπουλος, πολύ πιο ποιητικά. Το λέω κι εγώ, έχοντας αφιερώσει τόσα χρόνια στην πεζογραφία, το λέει -κυρίως- ο Τήνελλος: "Εκλεισα πρώτα τον κόσμο μες στις λέξεις. Κι έπειτα, μέσα από τις λέξεις μου, ανάβρυσε κόσμος καινούργιος και υψώθηκε πάνω στα ερείπια. Πραγματοποίησα ό,τι αφηγήθηκα..."».

Μπορούμε να βρούμε αυτοβιογραφικά στοιχεία στα «Λόγια - Φτερά»;

«Σύσσωμη η λογοτεχνία είναι κατά βάθος αυτοβιογραφική. Δεν έχει όμως ιδιαίτερο νόημα να ξύνουμε τα προσωπεία των ηρώων για να προβάλει από κάτω το πρόσωπο του συγγραφέα. Σε τι θα ωφελούσε η πληροφορία ότι κι εγώ -όπως κι ο Τήνελλος- έχω ιδιαίτερα σαρκώδη χείλια;».

Τι κέρδισε και τι έχασε το «Σοφό Παιδί» του 1993, δεκαέξι χρόνια μετά;

«Εχασε κατ' αρχήν τα περισσότερα και πιο αγαπημένα του πρόσωπα. "Ο θάνατος" γύρω μου "το έστρωσε...", όπως θα το εξέφραζε ο Γιάννης Βαρβέρης. Το ότι κατάφερα -μέχρι στιγμής τουλάχιστον- να μη χάσω και τον εαυτό μου, μου φαίνεται ώρες ώρες θαύμα, για το οποίο ευγνωμονώ τους στενούς μου φίλους: τη δεύτερή μου οικογένεια. Κέρδισα ψυχραιμία και εγκαρτέρηση. Δεν ιδρώνει πλέον τόσο εύκολα το αυτί μου, ιδίως με τα τεκταινόμενα στο λογοτεχνικό σινάφι. Ενισχύθηκε μέσα μου η πεποίθηση ότι η τέχνη δεν αποτελεί το υποκατάστατο αλλά το απόσταγμα της ζωής. Οσοι δεν το έχουν χωνέψει αυτό, ούτε να ζήσουν καταφέρνουν σαν άνθρωποι ούτε να δημιουργήσουν τίποτα της προκοπής. Κέρδισα, τέλος, με τον ιδρώτα του προσώπου μου άλλα πέντε μυθιστορήματα και δεκάδες διηγήματα. Και γίνομαι ειλικρινά πολύ υπερήφανος όποτε ακούω καλά λόγια για παλαιότερα βιβλία μου, όπως η "Φωνή" ή το "Σπίτι και το Κελλί"».

Οταν δεν ικανοποιείστε με τη λογοτεχνία, ποια άλλη τέχνη σας εκφράζει περισσότερο;

«Αυθόρμητα θα σας απαντούσα, ο κινηματογράφος. Υπήρξαν σεζόν όπου δεν έχασα σχεδόν καμιά ταινία. Εάν όμως το σκάλιζα λίγο παραπάνω, θα όφειλα να παραδεχτώ πως είμαι ένας κατά φαντασίαν μουσικός. Πώς αλλιώς να εξηγηθεί το γεγονός ότι οι κεντρικοί ήρωες των περισσότερων βιβλίων μου -από τον Μαρίνο Φακιδά του "Υψους των Περιστάσεων" έως τον Τήνελλο- βιοπορίζονται παίζοντας πιάνο, λύρα είτε τραγουδώντας;». *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Μουσική
Φθινοπωρινοί ηχητικοί κεραυνοί
Θα ξαναπαίξει το βιολί της
Συνέντευξη: Χρήστος Χωμενίδης
Αν τα βιβλία μου ήταν ταινίες θα κρίνονταν «ακατάλληλα»
Ιδρυμα «Σταύρος Νιάρχος»
Ετσι θα αποκτήσουμε σύγχρονη Λυρική και Βιβλιοθήκη
Κριτική θεάτρου
Αστυνομικό δελτίο, έτος 1592
Ντροπαλές εξομολογήσεις, φωνές αυτογνωσίας
Τσαρλς Μάνσον
Παράνοια και αίμα μετά μουσικής