Έντυπη Έκδοση

Μπερλουσκόνι

Διάβασα στην «Ελευθεροτυπία» του περασμένου Σαββάτου (1/8) το όμορφο και διεισδυτικό άρθρο του φίλτατου Νικόλα Σεβαστάκη περί «μπερλουσκονισμού».

Στο στόχαστρο του συγγραφέα ήταν, κατά τη γνώμη μου πολύ ορθά, ο μπερλουσκονισμός ως «γκροτέσκ εκδοχή του υπαρκτού φιλελευθερισμού», εκείνης της «φυσικής γλώσσας» που είναι χτισμένη «εξ ολοκλήρου γύρω από τη φαντασίωση της ατομικής ευτυχίας και ευμάρειας». Πράγματι, ο ηδονιστικός ατομικισμός είναι ο σκληρός πυρήνας του μπερλουσκονισμού, σπαρμένος πλέον σε όλη την κοινωνία. Και η εξατομίκευση της ευτυχίας-ευμάρειας είναι ο αληθινός λόγος του υπαρκτού νεοφιλελευθερισμού. Γιατί ο τελευταίος δεν είναι «απλώς» μια οικονομική πολιτική, κυρίως συνιστά έναν τρόπο εξατομικευμένης, ενσώματης και εμπαθούς μετοχής στην απεριόριστη απόλαυση. Και είναι αυτή η ηθολογική, πολιτισμική κριτική του Σεβαστάκη, που ξεχνιέται από πάρα πολλούς αντιπάλους του καβαλιέρε.

Ο τελευταίος θεωρείται ένας έστω ιδιόρρυθμα «σκληρός» δεξιός, για ορισμένους ακόμη και «φασίστας», ωστόσο πανούργος, που μπορεί να παραπλανά τους κατά τα άλλα εύπλαστους ψηφοφόρους. Θα έλεγα όμως ότι πολλοί παραβλέπουν το γεγονός ότι οι παραπλανημένοι θέλουν να παραπλανούνται και ο λαοπλάνος ηγέτης κυριαρχεί επειδή, ακριβώς, βρίσκει εύφορο έδαφος. Γιατί η πλάνη, όπως και η τέχνη, μπορεί να θεωρηθεί πιο πραγματική ακόμη και από την πιο «πραγματική ζωή». Πόσω μάλλον που κανένας συλλογικός φορέας δεν αμφισβητεί ευθέως το όραμα της υπαρκτής ευτυχίας, το μοντέλο της διακινούμενης ευμάρειας.

Να το ξαναπώ. Συμφωνώ με μια τέτοια αντίληψη, που ασκεί ριζοσπαστική κριτική στις υλικές και αξιακές προϋποθέσεις μιας «κυριαρχίας χωρίς κυρίαρχο». Χωρίς κυρίαρχο, με την έννοια του Μπερλουσκόνι που έχουμε μέσα μας. Συμμερίζομαι τον θυμό της. Ωστόσο, κάτι μου λέει ότι μια τέτοια προσέγγιση, αν και απολύτως απαραίτητη, δεν είναι επαρκής για να μας εξηγήσει την κοινωνική άνοδο της ασημαντότητας, και ιδιαίτερα την πολιτική κυριαρχία της. Γενικότερα μιλώντας, και αποσπώμενος εν μέρει ίσως από το εν λόγω παράδειγμα, έχω την εντύπωση ότι η τωρινή κυριαρχία της Δεξιάς σε όλη σχεδόν την Ευρώπη δεν εδράζεται «απλώς» στην κοινωνική «αλλοτρίωση». Ο ευρωπαϊκός δεξισμός συγκροτεί μια πολυδιάστατη, μη ομοιογενή και επικαιρική απάντηση σε διφορούμενα αιτήματα (νοήματος) που του απευθύνονται. Ο τωρινός υβριδικός δεξισμός δεν ταυτοποιείται, για παράδειγμα, στη φασιστική γελοιογραφία του πετενισμού, που του επιφυλάσσει ένας αριστερισμός τύπου Μπαντιού, ο οποίος δεν διστάζει, ούτε λίγο ούτε πολύ, να ενοχοποιήσει την ίδια τη δημοκρατία (τις εκλογές) και τους αλλοτριωμένους θεσμούς της (τα ΜΜΕ κ.λπ.) για τον σημερινό κοινωνικο-πολιτικό κονφορμισμό.

Ο ευρωπαϊκός δεξισμός είναι μια ηγεμονική επιχείρηση ανακατασκευής και πολιτισμικής ανάκτησης του πολιτικού φαντασιακού, που έμεινε χέρσο από τον ξύλινο προοδευτισμό της Αριστεράς (αντιστασιακές ή μεταρρυθμιστικές). Η Αριστερά, θα επισημάνει ένας πολιτικός αναλυτής, δυσκολεύεται να αντιληφθεί τη φύση του πολιτικού φαντασιακού. Δεν μπορεί να καταλάβει τις αιτίες ανόδου της Δεξιάς και ενοχοποιεί γι' αυτό τα ΜΜΕ, τις δημοσκοπήσεις, τον χαρακτήρα αγελαιοποίησης των ψηφοφόρων. Η ιδέα ότι η πολιτική μπορεί να αποτελεί και ένα φαντασιακό, τής είναι ξένη. Οι σχετικές αριστερές αναλύσεις είναι γελοιογραφικές. Και όμως, ο Μαρξ στην εποχή του αναρωτιόταν σοβαρά για τα «ιερογλυφικά» που αναπαριστούσε γι' αυτόν η περίπτωση Βοναπάρτη.

Ολα αυτά, κατά τη γνώμη μου, σημαίνουν το εξής «απλό». Οτι πέραν της αλλοτρίωσης υπάρχουν προβλήματα «πραγματικά», με καθοριστικό αυτό της πολιτικής αντιπροσώπευσης (φόβων, ελπίδων, νοήματος), το οποίο η Δεξιά απαντά με τον δικό της τρόπο. Ενώ η Αριστερά μένει άφωνη, όταν δεν στρέφεται εναντίον της αντιπροσώπευσης.

* Διδάσκει στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Πολιτική
Στη στήλη
Εν-στάσεις
Άλλα θέματα στην κατηγορία Πολιτική της έντυπης έκδοσης
Συνασπισμός Ριζοσπαστικής Αριστεράς
ΣΥΡΙΖΑ: Οι συνιστώσες μιας δοκιμαζόμενης συνισταμένης
ΠΑΣΟΚ
Αρχίζει προεκλογική εκστρατεία
Κώστας Καραμανλής
Αποφασίζει για εκλογές ή ανασχηματισμό
Ενοπλες δυνάμεις
Στο Μαξίμου, με πρόσκληση Καραμανλή, ο Γράψας
Κυπριακό
Πάσκοε, Ντάουνερ, Ζεριχούν σχεδιάζουν τα επόμενα βήματα για το Κυπριακό