Έντυπη Έκδοση

Ο γκουρού του μοντέρνου πνεύματος

Το αίνιγμα Le Corbusier

Παναγιώτης Τουρνικιώτης

Η Διαγώνιος του Le Corbusier

εκδόσεις Εκκρεμές, σ. 230, ευρώ 28,60

Ο Le Corbusier υπήρξε ο κατεξοχήν αρχιτέκτονας της μοντερνικότητας, ένας οραματιστής που θα διαμορφώσει με φανατισμό το εκμηχανισμένο περιβάλλον του σύγχρονού του ανθρώπου. Στη Διαγώνιο του Τουρνικιώτη ιχνογραφείται όλη η εξέλιξη αυτού του επαναστατημένου πνεύματος, που βρισκόταν πάντα όμως σε μια συνεχή αναφορά με το πρότυπο του Παρθενώνα, «ο Παρθενώνας με έκανε έναν επαναστατημένο αρχιτέκτονα», θα πει. Ο Τουρνικιώτης θα βασίσει έτσι την αφήγηση του σ' αυτά τα δύο ταξίδια του Le Corbusier στην Αθήνα, το πρώτο, το περίφημο πια ταξίδι του στην Ανατολή, και το δεύτερο, που έγινε με αφορμή την πραγματοποίηση στην Αθήνα ενός συνεδρίου για τη μοντέρνα αρχιτεκτονική. Το πρώτο ταξίδι το 1911, από τα Βαλκάνια στην Κωνσταντινούπολη και από κει στον Αθω και στην Αθήνα, θα ήταν για τον νεαρό τότε Jeanneret ένα αποκαλυπτικό ταξίδι. Στα χωριά της μεγάλης ουγγρικής πεδιάδας και στα ξύλινα σπίτια της Κωνσταντινούπολης ο Le Corbusier θα έλθει για πρώτη φορά αντιμέτωπος με το κτισμένο περιβάλλον ενός κόσμου που δεν είχε ακόμη επηρεαστεί από τις μόδες της κεντρικής Ευρώπης, όχι ακόμη τουλάχιστον. Με βλέμμα άπληστο καταγράφει στο σημειωματάριό του όλα εκείνα τα στοιχεία που θα συνθέσουν αργότερα και το σκηνικό της δικής του μοντέρνας φυσικότητας. Το τέλος όμως αυτού του ταξιδιού είναι αυτό που θα συγκλονίσει τον Le Corbusier και θα χαρακτηρίσει όλη τη μετέπειτα επαναστατική του αντίληψη. Η εικόνα αυτού του ερειπωμένου Παρθενώνα, που θα γίνει και η απογοήτευση του ίδιου του ακαδημαϊκού κοσμοειδώλου. Ενα αινιγματικό αντικείμενο, αδιάθετο, περίκλειστο μέσα στην τελειότητα του, «ένα φάντασμα που σε συντρίβει», αλλά και αυτό μαζί το «ζοφερό της κάθε δημιουργίας». Στο δεύτερο όμως ταξίδι του ο Le Corbusier θα προσεγγίσει αυτό το πρότυπο πιο ψύχραιμα, αλλά με την ίδια πάντα συγκίνηση και πίστη. Τον Αύγουστο του 1933 θα λάβει χώρα στην Αθήνα το 4ο Διεθνές Συνέδριο της Μοντέρνας Αρχιτεκτονικής. Στον προαύλιο χώρο του Πολυτεχνείου ο Le Corbusier θα εκφωνήσει την περίφημη ομιλία του «Αήρ, Ηχος, Φως», περιγράφοντας την αντίληψη του για το νέο ιδανικό περιβάλλον ζωής. Ο Παρθενώνας τώρα δεν θα 'ναι εδώ ένα απρόσιτο, επιβλητικό αντικείμενο, αλλά αυτή η μυστική modernite των πραγμάτων, το νέο που ακτινοβολεί πίσω από κάθε επαναστατική, σχεδιαστική, χειρονομία, ένα πρότυπο που υπαγορεύει την εξέλιξη του, την προσδοκία του ορθολογικοποιημένου του ορίζοντα. Ο Παρθενώνας είναι τώρα για τον Le Corbusier «μια μηχανή που βρυχάται», ένα μοναδικό παράδειγμα «ακρίβειας» και «επιλογών εφαρμοσμένων σ' ένα πρότυπο». Μια σκανδαλώδης διατύπωση που προδίδει μια μηχανική κοσμοαντίληψη, μια ορθολογιστική οπτική που αναγνωρίζει τις μηχανές ως αξεπέραστα παραδείγματα λειτουργικότητας και αισθητικής. Μια αλλαγή παραδείγματος, που ήταν όμως για τον Le Corbusier, όπως επισημαίνει ο Τουρνικιώτης, αυτή η φυσικότητα της νέας εποχής, η φυσική και αποδραματοποιημένη εξέλιξη του ανθρώπινου πολιτισμού από τον αμφορέα στον γκαζοτενεκέ. Από κει και μετά μια ολόκληρη σειρά αρχιτεκτονικών συμβάντων θα καθιερώσουν τον Le Corbusier ως τον γκουρού του μοντέρνου πνεύματος. Οι περίφημες βίλες του, η εκκλησία της Ronchamp, το μοναστήρι της La Tourette, η πολυκατοικία στη Marseille, θα σφραγίσουν το σύγχρονο φαντασιακό και θα γίνουν το σκηνικό για πολλούς αυτής της αδύνατης απόλαυσης. Ο αρχιτέκτονας όμως που σχεδίασε πόλεις ολόκληρες, και οραματίστηκε ουρανοξύστες χιλιομέτρων, δεν έχτισε για τον εαυτό του παρά μόνο μια μικρή ξύλινη καλύβα, μόλις τριάμισι μέτρων, «στην άκρη ενός βράχου που χτυπούν τα κύματα», στο Cap - Martin, της Κυανής Ακτής. «Νιώθω τόσο όμορφα στην καλύβα μου», έγραφε στον Bassai, «που σίγουρα θα τελειώσω τη ζωή μου εδώ».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Ανασύνθεση της παιδικής μνήμης
Αντί σημαίας, ένα ανθρώπινο τομάρι...
Αλλόκοτες ιστορίες
Ο άντρας της διπλανής πόρτας
Βεντέτα με τόπο και γη
Η τέχνη ως ιερή μαρτυρία
Ελληνικοί κανόνες και εμπειρίες
Εικονοκλαστική ευφορία
Γνωριμία με την Μάτση Χατζηλαζάρου
Ενα βιβλίο με σκληρή επιστημονική φαντασία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Λογοτεχνία
Αντιφάσεις και συναιρέσεις
Το ταξίδι στο άγνωστο από τον Μπέκετ
Λέξεις που διαβρώνουν
Νεοέλληνες και Νεοευρωπαίοι
Σπασμός
Τζόναθαν Φράνζεν: η ανατομία ενός συγγραφέα σταρ
Μελαγχολία
Κριτική βιβλίου
Ανασύνθεση της παιδικής μνήμης
Αντί σημαίας, ένα ανθρώπινο τομάρι...
Αλλόκοτες ιστορίες
Ο άντρας της διπλανής πόρτας
Βεντέτα με τόπο και γη
Η τέχνη ως ιερή μαρτυρία
Ελληνικοί κανόνες και εμπειρίες
Εικονοκλαστική ευφορία
Γνωριμία με την Μάτση Χατζηλαζάρου
Το αίνιγμα Le Corbusier
Ενα βιβλίο με σκληρή επιστημονική φαντασία
Από τις 4:00 στις 6:00
Αποκρυφισμός και μουσική
Ενα χαρισματικό κορίτσι