Έντυπη Έκδοση

Το φεστιβάλ στο κάδρο

Διαδρομή στην ελληνική γραφιστική τέχνη μέσα από τις αφίσες του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης

Πενήντα χρόνια ζωής συμπληρώνει εφέτος το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.

Οι αφίσες του είναι κατά τι λιγότερες: 47. Τόσες ανακάλυψε η... αρχαιολογική σκαπάνη της ομάδας που ανέλαβε τη συγκέντρωση αυτού του υλικού, με αφορμή τα φετινά γενέθλια. Οι υπεύθυνοι του φεστιβάλ, συνεπικουρούμενοι από φοιτητές του Αριστοτέλειου, μετατράπηκαν σε κυνηγούς χαμένων θησαυρών.

Από το υλικό που συγκεντρώθηκε απουσιάζουν οι αφίσες των τριών πρώτων χρόνων. Οσο για τις υπόλοιπες 47, η ερευνητική ομάδα κατάφερε να επιβεβαιώσει μόνο τα ονόματα των καλλιτεχνών που φιλοτέχνησαν τις 17 από αυτές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα της έλλειψης στοιχείων αποτελούν οι πιο παλιές αφίσες του φεστιβάλ.

Σαν γραφή, εκείνη της 4ης Εβδομάδας Ελληνικού Κινηματογράφου (1963) παραπέμπει στον Γιώργο Βακιρτζή, χωρίς όμως να μπορεί να επιβεβαιωθεί. Ενδεικτική είναι η αμηχανία στην αισθητική πολλών από αυτές, αφού η γραφιστική τέχνη ήταν πολύ περιορισμένη εκείνα τα χρόνια. Το ζήτημα της οπτικής ταυτότητας είναι από τα πιο επίμαχα για την «εμπέδωση» ενός γεγονότος που επαναλαμβάνεται κάθε χρονιά, πιστεύει ο γραφίστας Δημήτρης Αρβανίτης, που έχει φιλοτεχνήσει συνολικά τέσσερις αφίσες (από το 37ο μέχρι το 40ό Φεστιβάλ).

Δημιουργώντας το προφίλ

«Από την πρώτη χρονιά που ο τότε διευθυντής, ο Μισέλ Δημόπουλος, μου ανέθεσε αυτή τη δουλειά, επέμεινα ότι το φεστιβάλ έπρεπε να αποκτήσει μια συγκεριμένη ταυτότητα», επισημαίνει.

«Θυμάμαι κάποιες παλαιότερες αφίσες που ήταν τυχαία συντεθειμένες: μια απλή, μονοσήμαντη εικόνα και κάποια γράμματα σκόρπια. Ηθελα να δημιουργήσω ένα πιο σταθερό προφίλ του φεστιβάλ μέσα από την οπτική επικοινωνία του, που δεν είναι μόνο η κεντρική αφίσα αλλά και εκείνες των διάφορων παράλληλων εκδηλώσεων, τα φυλλάδια κ.λπ.

»Αρκετές από τις αφίσες των προηγούμενων χρόνων με ενοχλούσαν αισθητικά, γιατί αρκούνταν σε πολυχρησιμοποιημένα στερεότυπα: ένα κομμάτι φιλμ, μια μηχανή λήψης, τέτοια πράγματα. Η πιο ώριμη αφίσα από τις παλαιότερες που έχω υπόψη μου είναι εκείνη του Σταύρου Κούλα».

Ο τελευταίος φιλοτέχνησε την αφίσα του 35ου φεστιβάλ, το 1993. «Το φεστιβάλ είχε διοργανώσει εκείνη τη χρονιά ένα μεγάλο αφιέρωμα στη Μελίνα Μερκούρη», θυμάται.

«Με αυτή την αφορμή, λοιπόν, μια εικόνα από την ταινία του Ζυλ Ντασσέν "Ο Χριστός ξανασταυρώνεται", με τη Μελίνα ντυμένη στα μαύρα με μαύρο μαντήλι στο κεφάλι, και μια δεύτερη εικόνα από το "Ποτέ την Κυριακή", σχημάτιζαν τη βασική σύνθεση της αφίσας». Οσο για την άποψή του στον τρόπο που λειτουργεί μια αφίσα, είναι κατηγορηματικός: «Πιστεύω ότι οι αφίσες πρέπει να επικοινωνούν άμεσα το θέμα τους».

Ανατρέχοντας στις άλλες αφίσες, εντοπίζουμε ονόματα γνωστών και καταξιωμένων εικαστικών, όπως του Γιάννη Ψυχοπαίδη το 1992 και του Κυριάκου Κατζουράκη το 1993. Το σημαντικό, ωστόσο, για ένα εικαστικό καλλιτέχνη δεν είναι να προσφέρει κάποιο έργο του αλλά να δουλέψει στις διαστάσεις και τις απαιτήσεις μιας αφίσας του δρόμου.

Από τους πιο αρμόδιους να μιλήσουν γι' αυτή την ιδιαιτερότητα είναι ο Τάσος Παυλόπουλος. Είχε την τύχη να σπουδάσει στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Βαρσοβίας, με καθηγητή τον φημισμένο «πλακατίστα» Χένρικ Τομαζέφσκι: «Η σκέψη του, ή μάλλον η σοφία του, ήταν βασισμένη στην απλότητα, στο ελάχιστο, στο ταπεινό. Μας έλεγε, θυμάμαι, ότι σε ένα περιβάλλον "οπτικής φασαρίας", όπως η σύγχρονη μεγαλούπολη, ο δημιουργός μιας αφίσας πρέπει να λειτουργεί "ψιθυριστά". Τότε μόνο η "φωνή" του θα ακουστεί δυνατά, σαν ουρλιαχτό.

»Η "ιερή αποστολή" της αφίσας, από την εποχή του "πατέρα" της, Τουλούζ-Λοτρέκ, μέχρι και τους Πολωνούς, τους Ιάπωνες, τους Γάλλους και τους άλλους δημιουργούς που συνέχισαν την παράδοση, ήταν να έλθει η τέχνη στο δρόμο. Ακολούθως να μπει στο σπίτι, στο εστιατόριο, στο μπαρ και να ομορφύνει τη ζωή μας. Αντιθέτως, σήμερα καταντήσαμε -δικαίως- να μιλάμε για αφισορύπανση».

Με βραβεία από την UNESCO

Κάποιες από τις αφίσες του φεστιβάλ είχαν διεθνή αναγνώριση. Οπως εκείνη της Βουβούλας Σκούρα για την 26η διοργάνωση (1985). Μια αφίσα που επιλέχθηκε δύο χρόνια αργότερα από τη Διεθνή Ενωση Πλαστικών Τεχνών - UNESCO ως μια από τις 150 καλύτερες αφίσες του κόσμου. Η ίδια λέει πως με το έργο της θέλησε να τονίσει, με μια πιο ζωγραφική αντιμετώπιση, το βλέμμα προς τον ευρωπαϊκό κινηματογράφο. «Η λεπτομέρεια με τα δύο μάτια στην αφίσα είναι δάνειο από το έργο του Φραντσέσκο ντελ Κόσα "Santa Lucia"».

Λιγότερο... καθαγιασμένη και πολύ περιπαικτική, η αφίσα του εικαστικού Διαμαντή Αϊδίνη για το 45ο Φεστιβάλ (2004) ανακάτευε τα στερεότυπα που συνοδεύουν την Αθήνα με αυτά της Θεσσαλονίκης: «Θέλησα να δώσω μια εικαστική μορφή στο έργο που έκανα, χωρίς όμως να καταργήσω κάποια γραφιστικά στοιχεία, για να μπορέσει να λειτουργήσει σαν αφίσα δρόμου. Ηθελα να πετύχω την ίδια αισθητική με τις παλιές αφίσες του ΕΟΤ. Αντιμετώπισα το όλο εγχείρημα με χιούμορ, βάζοντας την Ακρόπολη και το "βασίλειο" των Αθηνών σε αντιπαράθεση με τον Λευκό Πύργο της Θεσσαλονίκης».*

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Κινηματογράφος
Σχετικά θέματα: Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης
Δέκα με τόνο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Συνέντευξη: Χάρις Αλεξίου
«Θέλω κάποιος να με πάρει από το χέρι»
Μουσική
Να καούν τα χάλκινα
Τρεις χάριτες στο στούντιο
Η Αριάδνη στον ψυχαναλυτή
Με Μπραμς στο Μέγαρο
Κινηματογράφος
Κολυμπώντας προς την ελπίδα
Η επιστροφή της Πάπισσας
Ο Φωτόπουλος στο σινεμά
Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης
Δέκα με τόνο
Το φεστιβάλ στο κάδρο
Συνέντευξη: Χάρης Σαββίδης
Από τη Μαντόνα, στον Γούντι
Βιβλίο
Ο σκηνοθέτης των γυναικών
Εφηβεία εξομολογουμένη
Συνέντευξη: Λευτέρης Βογιατζής
«Πρέπει και ο θεατής να προσπαθεί»
Για την 20ή επέτειο της πτώσης του τείχους
Χάπενινγκ για το Τείχος
Συνέντευξη: Λάρι Φινκ
Ασπρόμαυρα σχόλια
Κόμικς
Γκεστ σταρ στον Αστερίξ
Εικαστικά
Απέραντο γαλάζιο
Οι «αντάρτες» με τα στένσιλ