Έντυπη Έκδοση

Απέραντο γαλάζιο

Το θαλασσινό στοιχείο ενέπνευσε και εμπνέει πολλούς μεγάλους ζωγράφους, κλασικούς, μοντέρνους και σύγχρονους

Στην περσινή φθινοπωρινή δημοπρασία των Σόθμπις με έργα ελλήνων καλλιτεχνών, ο πίνακας του Κωνσταντίνου Βολανάκη «Η αποβίβαση του Καραϊσκάκη στο Φάληρο» σημείωσε ιστορικό ρεκόρ πλησιάζοντας το ποσό των δύο εκατομμυρίων ευρώ.

Ο κορυφαίος έλληνας θαλασσογράφος του 19ου αιώνα παραμένει υψηλή αξία στο χρηματιστήριο της τέχνης, τα έργα του διεκδικούν για τις συλλογές τους μουσεία και τράπεζες.

Ιδιαίτερη ζήτηση έχουν, τα τελευταία χρόνια, και στους κύκλους των εφοπλιστών. Στο αυριανό Greek Sale των Σόθμπις στο Λονδίνο για παράδειγμα θα δημοπρατηθεί το έργο του Βολανάκη «Κατά μήκος της ακτής», ενώ στον κατάλογο του «Βέργου» υπήρχε ένας ακόμα πίνακας που αναδεικνύει τη ρομαντική ματιά του καλλιτέχνη: «Παραλία του Βόλου στο φως του φεγγαριού».

Η ζωή του Βολανάκη ήταν δεμένη με τη θάλασσα: Γεννήθηκε στο Ηράκλειο το 1837, μεγάλωσε στη Σύρο και πέθανε στον Πειραιά το 1907. Από νωρίς έδειξε το ταλέντο του. Οταν ακόμα εργαζόταν ως λογιστής στον έμπορο ζάχαρης Αφεντούλη, στην Τεργέστη, σχεδίαζε πλοία και λιμάνια στα λογιστικά βιβλία. Και ο εργοδότης του, αντί να τον απολύσει, τον έστειλε να σπουδάσει ζωγραφική στην Ακαδημία του Μονάχου.

Σήμερα, μαζί με τον Θεόδωρο Βρυζάκη, τον Νικηφόρο Λύτρα, τον Νικόλαο Γύζη και τον Γεώργιο Ιακωβίδη, ο Βολανάκης θεωρείται από τους κυριότερους εκπροσώπους της «Σχολής του Μονάχου» που διακρίνεται για τον ακαδημαϊκό ρεαλισμό της. Το θαλασσινό στοιχείο έχει κεντρίσει πολλούς σημαντικούς ζωγράφους, κλασικούς, μοντέρνους και σύγχρονους, οι οποίοι την έχουν απεικονίσει με ιμπρεσιονιστική, εξπρεσιονιστική αλλά και αφαιρετική διάθεση.

Ο Εγγονόπουλος των μύθων

Τον 19ο αιώνα η ελληνική τέχνη έχει ευρωπαϊκό προσανατολισμό, ενώ αναζητάει την ταυτότητα στο παρελθόν. Με νωπές ακόμα τις μνήμες από τον αγώνα εναντίον των Τούρκων, οι ναυμαχίες, οι πυρπολήσεις φρεγάδων και άλλα σχετικά θέματα αποτυπώνονται στις θαλασσογραφίες. Εξαιρετικά, με ροπή προς τον ιμπρεσιονισμό, τα φωτεινά χρώματα, τον ανοιχτό ορίζοντα είναι και τα θαλασσινά τοπία του Ιωάννη Αλταμούρα (1852-1878), ο οποίος έζησε μια ζωή τρικυμιώδη και πέθανε μόλις στα 26 από φυματίωση.

Την παράδοση της Σχολής του Μονάχου αλλά και του Παρισιού εξελίσσει ο Κωνσταντίνος Μαλέας στις αρχές του 20ού αιώνα, αναζητώντας το προσωπικό του ύφος στον αισθαντισμό του Γκογκέν και τη γεωμετρία του Σεζάν. «Ο ζωγράφος αυτός διαμόρφωσε μια ιδιότυπη "μεσογειακή" τοπιογραφία με κύρια χαρακτηριστικά της την επίπεδη απεικόνιση των όγκων, την κατάργηση της ατμοσφαιρικής προοπτικής, τα έντονα γήινα χρώματα, το περίτεχνο στιλιζάρισμα των μορφών», σημειώνει ο Αρης Μαραγκόπουλος στη μονογραφία για τον καλλιτέχνη (εκδόσεις «Ελληνικά Γράμματα»).

«Την θάλασσα ποιος θα μπορέσει να την εξαντλήσει;» αναρωτιόταν ο Γιώργος Σεφέρης. Ανέκαθεν έδινε έναυσμα για καλλιτεχνική έκφραση όπως επιβεβαιώνει η έκθεση «Η θάλασσα θεών, ηρώων και ανθρώπων στην αρχαία ελληνική τέχνη» με φωτογραφικές απεικονίσεις σκηνών της αγγειογραφίας, που εγκαινιάστηκε στον «Ελληνικό Κόσμο».

Βιώματα, εικόνες, αισθήσεις, συμβολισμοί και αλληγορίες παίρνουν σχήμα και χρώμα με το πινέλο των ζωγράφων.

Η θάλασσα γαλάζια και ήρεμη. Μπλε σκούρα και τρικυμιώδης. Φωτεινή, λαμπερή, αντανακλά το φως. Αλλάζει όψεις και διαθέσεις συνεχώς, ακολουθώντας τα εικαστικά ρεύματα της εποχής.

Η υπερρεαλιστική γραφή του Νίκου Εγγονόπουλου τοποθέτησε την ελληνική μυθολογία στη βάση της θεματικής του πυραμίδας και οι ηρωές του, ο Ορφέας, η Ευρυδίκη, ο Ερμής, ο Ιάσονας και οι Αργοναύτες στέκονται στην ακροθαλασσιά ή συνεχίζουν εν πλω το διαχρονικό τους ταξίδι.

Ο Γεράσιμος Στέρης έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στην Αμερική κρύβοντας την ελληνική του ταυτότητα. Κι όμως μπόλιασε με ελληνοκεντρικά στοιχεία τον μοντερνισμό, ζωγραφίζοντας το «Ομηρικό ακρογιάλι», μυθικές σκηνές, ειδύλλια δίπλα στο κύμα. Το γαλάζιο σε συνδυασμό με σπαράγματα αρχαιοτήτων υπάρχει και σε έργα σύγχρονων δημιουργών, όπως του Σαράντη Καραβούζη.

Στην Υδρα του Τέτση και του Νικολάου

*Ορισμένοι καλλιτέχνες είναι στενά συνδεμένοι με τα νησιά. Ο Νίκος Νικολάου, γνήσιος εκπρόσωπος της ελληνικότητας που εξέφρασε η Γενιά του '30, παρουσιάζει την Υδρα σαν μυθολογική θεά που γεννιέται από τη θάλασσα και μεταμορφώνεται σε βουνό, στο ίδιο το νησί.

*Οικεία είναι η Υδρα που αποτύπωσε «Από ψηλά» ο Παναγιώτης Τέτσης, αφήνοντας το βλέμμα του να περάσει από τους ορεινούς όγκους στα σπίτια και στη θάλασσα. Οπως θυμάται ο ίδιος: «Ψηλά, από το σπίτι μου, έβλεπα τους πέτρινους όγκους και τη θάλασσα, άλλοτε φουρτουνιασμένη και άλλοτε γαλήνια. Το μεσημέρι ερχόταν ένα πλοίο από τον Πειραιά, έβγαζε καπνό το φουγάρο και μύριζε το πετροκάρβουνο. Οταν η μπουνάτσα λουστράριζε τη θάλασσα πηγαίναμε για μπάνιο με μια βάρκα με κουπιά...»

*Ο Πέτρος Ζουμπουλάκης δεν αντιμετωπίζει τουριστικά τη Σαντορίνη, αλλά τονίζει την αντίθεση της γαιώδους ματιέρας στα ηφαιστειογενή πετρώματα με τα «πράσινα και άπατα» νερά.

*Αχόρταγη και η ματιά του Πάρι Πρέκα, ο οποίος περιπλανήθηκε από την Κεφαλλονιά ώς τη Σαντορίνη, από τη Μήλο ώς την Κρήτη και το Καστελόριζο, αποτυπώνοντας στις ακουαρέλες του λόφους, λιμάνια, μια ομορφιά μοναδική.

*Τη θάλασσα την ανακαλύπτει κανείς, αναπάντεχα, σε ζωγράφους που δεν έχουν συνδεθεί με τη θαλασσογραφία. Οπως στον «Πειραιά», ένα πρώιμο έργο του κορυφαίου της ελληνικής αφαίρεσης Γιάννη Σπυροπουλου, που χρονολογείται από τη δεκαετία του '40 και θα δημοπρατηθεί αύριο από τους Σόθμπις.

*Ο Δημήτρης Μυταράς έχει ζωγραφίσει κοχύλια και στολισμένα «Καράβια στη Χαλκίδα».

*Ο Κώστας Πανιάρας απλώνει τους τόνους του μπλε στην επιφάνεια του καμβά, δημιουργώντας λιτές, αφαιρετικές θάλασσες.

*Οι ναύτες του Γιάννη Κόττη ονειροπολούν σε γαλάζια ατμόσφαιρα. Και ο Παύλος Σάμιος εκθέτει αυτές τις ημέρες στον «Εικαστικό Κύκλο» νεκρές φύσεις με τραπέζια, βάζα, κοχύλια στην ακρογιαλιά, κάτω από το φως του φεγγαριού.

*Ο Γιώργος Χαδούλης εκφράζει την αθωότητα με παιδιά που φορούν χρωματιστά μπρατσάκια και ετοιμάζονται για τις πρώτες βουτιές τους. Ιδιαίτερα δημοφιλείς είναι οι «Κολυμβητές» της Μαρίας Φιλοπούλου που βουτούν στα βαθιά και απολαβάνουν γυμνοί την ελευθερία της θάλασσας, ενώ το φως διαθλάται στην επιφάνειά της. «Θέλω τα έργα μου να έχουν μια οριακή ομορφιά, να εκπέμπουν θετικά», έχει πει η ίδια. «Ωστόσο, είναι σε μια κατάσταση ανατροπής, γιατί αυτοί οι παράδεισοι εύκολα μπορεί να χαθούν».

*Αντιθέτως, τα νερά γίνονται αφιλόξενα, σχεδόν απειλητικά, στα έργα του Τάσου Μαντζαβίνου, που ζωγραφίζει το «φόβο της θάλασσας». Οι «Σκουριές και ξύλα της θάλασσας» πάλι του Σωτήρη Σόρογκα κουβαλούν τη φθορά, τη ματαιότητα, το αναπόφευκτο τέλος της ύπαρξης.

*Κι αν δεν χορτάσατε γαλάζιο μέσα στο φθινόπωρο, το Μουσείο της Πόλεως των Αθηνών παρουσιάζει μέχρι το τέλος του χρόνου τη συλλογή του Κοσμά Στάθη με θαλασσινά τοπία των Α. Γιαλλινά, Αιμ. Προσαλέντη, Σ. Σαββίδη, Β. Χατζή, Θ. Τριανταφυλλίδη κ.ά. Αλλωστε, ο ίδιος ο συλλέκτης ήταν θαλασσογράφος. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Εικαστικά
Σχετικά θέματα: Εικαστικά
Οι «αντάρτες» με τα στένσιλ
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Συνέντευξη: Χάρις Αλεξίου
«Θέλω κάποιος να με πάρει από το χέρι»
Μουσική
Να καούν τα χάλκινα
Τρεις χάριτες στο στούντιο
Η Αριάδνη στον ψυχαναλυτή
Με Μπραμς στο Μέγαρο
Κινηματογράφος
Κολυμπώντας προς την ελπίδα
Η επιστροφή της Πάπισσας
Ο Φωτόπουλος στο σινεμά
Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης
Δέκα με τόνο
Το φεστιβάλ στο κάδρο
Συνέντευξη: Χάρης Σαββίδης
Από τη Μαντόνα, στον Γούντι
Βιβλίο
Ο σκηνοθέτης των γυναικών
Εφηβεία εξομολογουμένη
Συνέντευξη: Λευτέρης Βογιατζής
«Πρέπει και ο θεατής να προσπαθεί»
Για την 20ή επέτειο της πτώσης του τείχους
Χάπενινγκ για το Τείχος
Συνέντευξη: Λάρι Φινκ
Ασπρόμαυρα σχόλια
Κόμικς
Γκεστ σταρ στον Αστερίξ
Εικαστικά
Απέραντο γαλάζιο
Οι «αντάρτες» με τα στένσιλ