Έντυπη Έκδοση

Πεθαίνοντας στο Λαζαρέτο

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟ ΤΟ ΛΑΖΑΡΕΤΟ ΥΠΗΡΞΕ ΧΩΡΟΣ ΦΥΛΑΚΙΣΗΣ ΑΓΩΝΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΩΝ. ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΙΤΑΛΙΚΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΜΕΛΑΝΟΧΙΤΩΝΕΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΟΛΙΝΙ ΩΣ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΝΤΙΦΑΣΙΣΤΕΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΙΑΚΟΥΣ

Το Λαζαρέτο, ένα μικρό νησάκι κοντά στην πόλη της Κέρκυρας, που παλιά ήταν γνωστό ως νησί του Αγίου Δημητρίου, έμελλε να γίνει τόπος θυσίας για δεκάδες πολιτικούς κρατουμένους του μεταδεκεμβριανού εκδικητικού κράτους.

Μπροστά σ' αυτόν τον τοίχο γίνονταν οι εκτελέσεις. Μπροστά σ' αυτόν τον τοίχο γίνονταν οι εκτελέσεις. Το Λαζαρέτο βρίσκεται στην ίδια ευθεία με το άλλο νησάκι του κόλπου, το Βίδο, όπου μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή είχε χρησιμοποιηθεί ως λοιμοκαθαρτήριο για τους άτυχους πρόσφυγες της Προδοσίας του 1922. Τα δύο νησάκια βρέθηκαν συνδεδεμένα με τις πλέον σημαντικές σελίδες αυτού του τόπου, με πλήθος θυμάτων και με τον ίδιο θύτη. Την εκδικητική Δεξιά που είτε στο πρόσωπο των προσφύγων του '22 είτε στο πρόσωπο των αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης έβλεπε το δικό της «εσωτερικό εχθρό».

Ως ιταλικό στρατόπεδο συγκέντρωσης

Στην φωτ., ο Μήτσος Γεωργαντάς Στην φωτ., ο Μήτσος Γεωργαντάς Από το Μεσοπόλεμο το Λαζαρέτο υπήρξε χώρος φυλάκισης αγωνιστών και κομμουνιστών. Στην περίοδο της ιταλικής Κατοχής χρησιμοποιήθηκε από τους μελανοχίτωνες του Μουσολίνι ως στρατόπεδο συγκέντρωσης για τους αντιφασίστες αντιστασιακούς. Την περίοδο αυτή περιγράφει ο Αλέξανδρος Τσουρουνάκης σε κείμενο που βρέθηκε στο αρχείο της Βαγγελιώς Γεωργαντά-Φραντζεσκάκη, πολιτικής κρατουμένης για 11 χρόνια (αφέθηκε ελεύθερη το 1959).

Ο Τσουρουνάκης γράφει: «Το Λαζαρέτο ήτανε στρατόπεδο συγκέντρωσης του μουσολινικού φασισμού στα ελληνικά Επτάνησα, έως το 1943, όπου η κατάρρευση της Ιταλίας, με τη συνθηκολόγηση του Μπαντόλιο. Στις εγκαταστάσεις του στρατοπέδου φιλοξενήθηκαν από τις φασιστικές ιταλικές αρχές κατοχής, πατριώτες και κομμουνιστές αγωνιστές της αντίστασης από την ιταλική Καραμπινιερία Κεφαλληνίας, Ζακύνθου, Ιθάκης, Λευκάδας κι εκρίθηκαν επικίνδυνοι για τα στρατεύματα κατοχής, π.χ. μαθητές Κεφαλληνίας μέσης εκπαίδευσης, εξόριστοι κομμουνιστές Παξών κ.λπ. ερημονήσων Επτανήσου, των κομμουνιστών από τη Λάρισα. Σημαντικός αριθμός Κερκυραίων πατριωτών και αγωνιστών. Και τελευταία ένα μεγάλο τμήμα της κολεχτίβας Ακροναυπλίας (200 άτομα)... Κάποιοι αγωνιστές από το Λαζαρέτο βρέθηκαν σε στρατόπεδα της Ιταλίας, και από κει, όσοι σώθηκαν, με την κατάρρευση της Ιταλίας πήγαν στην Αίγυπτο, στον ΕΑΣ (Εθνικό Απελευθερωτικό Σύνδεσμο). Από το Λαζαρέτο ξεκίνησαν το Σεπτέμβρη του 1943 ελεύθεροι πια, βγαίνοντας στην Κέρκυρα (όπου μαζί με τις τοπικές οργανώσεις και τους Ιταλούς αντιφασίστες εκδίωξαν τους Γερμανούς και οργάνωσαν την άμυνα του νησιού). Με την κατάρρευση του μετώπου των αντιφασιστών της Κέρκυρας, οι κομμουνιστές περνούν στην Ελεύθερη Ελλάδα μέσω Αλβανίας...».

Η πιο τραγική σελίδα της ιστορίας του Λαζαρέτο γράφτηκε μέσα στον εμφύλιο σπαραγμό, όταν το εκδικητικό κράτος αποφάσισε να στήσει εκτελεστικά αποσπάσματα για εκατοντάδες και χιλιάδες αγωνιστές που είχαν καταδικαστεί σε θάνατο κατά την περίοδο της τρομοκρατίας που ακολούθησε τον Δεκέμβριο του '44.

Μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα Μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα Εκδηλώσεις μνήμης

Το νησάκι ανακηρύχθηκε σε προστατευμένο ιστορικό τόπο το 1992 με απόφαση της τότε υπουργού Πολιτισμού Α. Ψαρούδα-Μπενάκη. Τη μνήμη των γεγονότων συντηρεί το Σωματείο «Λαζαρέτο» (http://www.somatio-lazareto.gr) που ιδρύθηκε από επιβιώσαντες κρατουμένους.

Οπως αναφέρουν οι ίδιοι: «Από το 1949 που σταμάτησαν οι εκτελέσεις, για όλους εμάς ακολούθησαν πολλές δυσκολίες. Παραμείναμε φυλακισμένοι για μεγάλη χρονική περίοδο ακόμη. Κι όταν μετά από 12, 15 και 18 χρόνια ελευθερωθήκαμε, σκορπίσαμε εδώ κι εκεί προσπαθώντας να ξαναφτιάξουμε τη ζωή μας. Ετσι, δεν ήταν εύκολο να ανταμώσουμε, να μετρήσουμε τις αναμνήσεις και τις υποσχέσεις μας. Αυτό το κατορθώσαμε το 1978, όταν ξεκινήσαμε από την Αθήνα και τον Πειραιά για μία πρώτη επίσκεψη-προσκύνημα στον τόπο εκτέλεσης των συντρόφων μας στο Λαζαρέτο».

Από τότε και κάθε χρόνο το Σωματείο διοργανώνει επίσκεψη-μνημόσυνο σ' εκείνο τον τόπο της Λύπης. Χαρακτηριστική υπήρξε η ομιλία που εκφωνήθηκε στη νησίδα κατά το μνημόσυνο που έγινε στις 8 Οκτωβρίου 1995: «Στο Λαζαρέτο εκτελέσθηκαν, κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου, αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης και του Δημοκρατικού Στρατού. Η θυσία τους έχει σήμερα καταγραφεί στην κιβωτό της Εθνικής Μνήμης σαν μία πράξη υπεράσπισης ανθρώπινων ιδανικών απέναντι σε ένα κράτος που τιμωρούσε τις ιδέες. Η ανεξαρτησία της ψυχής και του πνεύματος έδωσε στον τόπο αυτόν τη νικηφόρα μάχη της.

Ο στρατιώτης δίνει τη χαριστική βολή στους εκτελεσμένους Ο στρατιώτης δίνει τη χαριστική βολή στους εκτελεσμένους »Το μεταπολεμικό κράτος οργανώθηκε στην ιδεολογική βάση του αντικομμουνισμού. Η κοινωνία διαιρέθηκε σε δύο κατηγορίες, των κομμουνιστών και των αντικομμουνιστών. Στους πρώτους καταλογίσθηκε η επιβουλή τής ακεραιότητας της πατρίδας τους και εξαπολύθηκε ένας πρωτοφανής διωγμός. Οι δεύτεροι απέκτησαν την αποκλειστική ιδιότητα του εθνικόφρονα.

»Στο πλαίσιο αυτής της διάκρισης διαμορφώθηκε και το νομικό οπλοστάσιο του κράτους. Αρχικά καταδικάσθηκαν από τα Δικαστήρια Συνέδρων και εκτελέστηκαν χιλιάδες αγωνιστές για πράξεις αντίστασης που είχαν διαπράξει στη διάρκεια της Κατοχής και οι οποίες θεωρήθηκαν κοινά ποινικά αδικήματα. Δηλαδή, η δράση των αντιστασιακών οργανώσεων θεωρήθηκε αντιποίηση εξουσίας, οι δε κατοχικές κυβερνήσεις εθνική εξουσία της Ελλάδας. Στη συνέχεια λειτούργησαν τα Εκτακτα Στρατοδικεία, τα οποία τιμωρούσαν ιδέες και όχι πράξεις. Η άρνηση της αποκήρυξης των ιδεών αποτελούσε τεκμήριο ενοχής και οδηγούσε στο εκτελεστικό απόσπασμα.

»Με βάση τις παραπάνω κατηγορίες εκτελέσθηκαν στο Λαζαρέτο και τάφηκαν πρόχειρα 112 πολιτικοί κρατούμενοι των φυλακών της Κέρκυρας. Ο αριθμός αυτός δεν είναι τελικός. Υπάρχουν ακόμα ερωτηματικά και γίνεται προσπάθεια να απαντηθούν. Οι αγωνιστές αυτοί υπήρξαν θύματα της κατάστασης ομηρίας που χαρακτήριζε το σύνολο των δικασμένων σε θάνατο πολιτικών κρατουμένων. Η απόφαση για την εκτέλεσή τους ήταν αποτέλεσμα της ιδεολογικής συγκρότησης του κράτους, ο δε χρόνος της καθοριζόταν από την εξέλιξη του Εμφυλίου πολέμου...

»Μετά τη μεταπολίτευση του 1974 το κράτος οργανώθηκε σε νέες βάσεις. Κατανοώντας το μέγεθος της καταστροφής που είχε δημιουργήσει ο εθνικός διχασμός, απέβαλε τον αντικομμουνιστικό χαρακτήρα του. Η εθνική ενότητα αποκαταστάθηκε με πράξεις της πολιτείας...».

* Το κείμενο αυτό συντάχθηκε ως ελάχιστος φόρος τιμής για όσους εκτελέστηκαν στο Λαζαρέτο και για τα τρία αδέλφια από το Σχηματάρι που χάθηκαν εκείνη τη φοβερή δεκαετία του '40: τον Βαγγέλη Γεωργαντά, που σκοτώθηκε τον Σεπτέμβριο του 1944 σε μάχη που έδωσε ο ΕΛΑΣ ενάντια στους Γερμανούς, τον Μήτσο Γεωργαντά, που εκτελέστηκε στο Λαζαρέτο τον Απρίλιο του 1948, και τον Βασίλη Γεωργαντά, που σκοτώθηκε στον Ελικώνα τον Μάιο 1948 ως μαχητής του ΔΣΕ.

Τα σχόλια έχουν κλείσει για αυτό το άρθρο

3 σχόλια

1 Ο/Η Γιωργος Τ. έγραψε: (πριν 5 έτη)
Εαν οι Γεωργανταδες και η ιδεολογια τους ειχαν νικησει, θα μπορουσες αραγες να γραφεις αυτα που γραφεις ελευθερα σημερα,σε μιαν αλλη Ελλαδα σαν την Κουβα, η την Βορεια Κορεα?
Οι Γεωργανταδες και οι συνοδοιποροι των,ξεπουλησαν την Ελλαδα και προσπαθησαν να την κολλησουν στο αρμα του Σταλιν, ακομα και οταν αυτος δεν την ηθελε.
Γραψτε τωρα κατι γι' αυτους τους πατριωτες που πεθαναν στα γκουλακς της Σιβηριας επειδη ησαν ΕΛΛΗΝΕΣ,Ελληνες οι οποιοι καταλαβαν το λαθος της πολιτικης εκλογης των πολυ αργα.Για καθε εναν της "εκδικητικης" Δεξιας,υπηρχαν και υπαρχουν δεκαδες της εκδικητικης Αριστερας.
2 Ο/Η Β.Α. έγραψε: (πριν 5 έτη)
Γιωργος Τ. είσαι μησίκακος και δεν σέβεσαι τους νεκρούς.

Το κείμενο είναι εξαιρετικό και ισορροπημένο.

Οι άνθρωποι που εντάχθηκαν στο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ πολέμησαν για την ελευθερία της πατρίδας τους από τους Ναζί, σε αντίθεση με τους απεχθείς συνεργάτες-δωσίλογους που εντάχθηκαν στο αιμοβόρο εμφυλιακό κράτος και τους παλιούς διεφθαρμένους αστούς που κατέφυγαν στη Μέση Ανατολή και επέστρεψαν νικητές με τις λόγχες των Βρετανών. Και πρωτίστως αυτοί οι αγωνιστές προδόθηκαν από την ηγεσία τους. Αλλά αυτό είναι άλλο θέμα.!

Είναι μεγάλο λάθος να βλέπεις τα γεγονότα του τότε με τα δεδομένα και τη γνώση του σήμερα...
3 Ο/Η Β.Α. έγραψε: (πριν 5 έτη)
Eπίσης Γιώργο Τ. φαίνεται ότι ξέρεις ελάχιστα την ιστοία των σταλινικών διώξεων στην ΕΣΣΔ. Γιατί αν την ήξερες θα γνώριζες ότι οι σταλινικοί πρώτα εκκαθάρισαν τους κομμουνιστές. Και όσον αφορά την ελληνική μειονότητα της ΕΣΣΔ, πρώτα εκκαθάρισαν τους Έλληνες κομμουνιστές (Πόντιους, μαριουπολίτες και Ελλαδίτες).

Η "Ελευθεροτυπία" δημοσίευσε παλιότερα κάποια εξαιρετικά κείμενα γι αυτό το θέμα. Δες ένα:

http://www.enet.gr/?i=issue.el.home&date=2013-06-02&s=istorika
Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας 3

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Κ.Ε. Plus
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Αφιέρωμα
Κυνηγοί κλεμμένων έργων τέχνης
Κινηματογράφος
Berlinale
Σινεμά
«Πανδημία»... Πελεγρινή
Ατζέντα Σινεμά
ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΧΟΥΡΣΟΓΛΟΥ σκηνοθέτης, καθηγητής κινηματογράφου
Μουσική
Ατζέντα μουσικής
Εικαστικά
Ατζέντα εικαστικών
Θέατρο
Μια σύγχρονη Μπλανς
Συνθέτες
Ο μεγάλος αδικημένος
Άλλες ειδήσεις
Πεθαίνοντας στο Λαζαρέτο