Έντυπη Έκδοση

Και μόνον επειδή είναι γυναίκα

Ενα θεατρικό έργο για τον βιασμό

Γουίλλιαμ Μαστροσιμόνε

Ακρότητες

μτφρ.: Αλέξανδρος Κοέν

εκδόσεις Οδός Πανός, σ. 115, 10 ευρώ

Ο βιασμός είναι ένα ειδεχθές έγκλημα που συμβαίνει κάθε μέρα, δίπλα μας. Οι στατιστικές μιλούν για έναν βιασμό κάθε δύο λεπτά, σε όλο τον πλανήτη! Καταγγέλλεται όμως ένα εντελώς ασήμαντο ποσοστό τους, ενώ από τους δράστες που φτάνουν τελικά μπροστά στη Δικαιοσύνη, ελάχιστοι μόνο καταδικάζονται. Η γυναίκα-θύμα αντιμετωπίζεται, στις περισσότερες περιπτώσεις, με προκατάληψη από την κοινωνία: ότι «τα ήθελε», ότι «πήγαινε γυρεύοντας», ότι «προκάλεσε τον βιαστή της» και άλλα τέτοια φαιδρά. Κοντολογίς, ότι «η γυναίκα που δεν θέλει να βιασθεί, δεν βιάζεται» ! Αλλοτε πάλι αρκεί ένας δικηγόρος να ισχυρισθεί ότι το θύμα δεν ήταν «αμέμπτου ηθικής», φέρνοντας ίσως ψευδομάρτυρες, και αμέσως η γυναίκα μετατρέπεται από θύμα σε κατηγορούμενη.

Παραδείγματα υπάρχουν. Στην Ιταλία, πριν μερικά χρόνια, όλοι θυμούνται την υπόθεση, όταν μια δικαστίνα (!) αθώωσε έναν βιαστή με την καταγέλαστη αιτιολογία ότι «η γυναίκα φορούσε ένα πολύ στενό μπλουτζίν, το οποίο δεν ήταν δυνατό να βγει χωρίς τη θέλησή της!». Τόσο βαθιά είναι η προκατάληψη εναντίον της γυναίκας.

Ο νομικός πολιτισμός έχει λύσει από πολύ παλιά το ζήτημα, υπέρ της γυναίκας. Οι ρωμαϊκοί νομικοί πάπυροι, ευτυχώς, διασώζουν την περίπτωση ενός ρωμαίου πολίτη που καταδικάστηκε για τον βιασμό μιας πόρνης. Η ιδιότητα της παθούσης δεν επηρέασε την κρίση των δικαστών. Οι κοινωνίες ωστόσο δεν ακολουθούν, έχουν μείνει πίσω. Πάνω σε αυτό το θέμα, ειδικά για τη μοίρα της Ελληνίδας στο ελεύθερο ελληνικό κράτος, υπάρχει μια θαυμάσια μελέτη της Δέσποινας Μαζαράκη, δημοσιευμένη στον «Αιώνα», τόμος 1940, που πρέπει οπωσδήποτε να ξανατυπωθεί σε βιβλίο και να κυκλοφορήσει.

Στις ΗΠΑ, κυρίως, το πρόβλημα είναι τεράστιο. Το νομικό σύστημα των περισσότερων Πολιτειών ρίχνει στη γυναίκα το βάρος της απόδειξης ότι «δεν τα ήθελε», κι ένας ευρύτατα διαδομένος επαρχιώτικος πουριτανισμός επηρεάζει τους ενόρκους εναντίον της. Ακόμη και η χολιγουντιανή βιομηχανία του θεάματος μοιάζει πολλές φορές να συμμετέχει σε αυτή τη συνωμοσία αναγκαστικής σιωπής που επιβάλλεται στα θύματα.

Θ' αναφερθώ σε μία τουλάχιστον περίπτωση ενός κινηματογραφικού έργου, πολύ γνωστού, με θέμα του τον βιασμό, που υποτίθεται ότι παίρνει το μέρος της γυναίκας, με όσα τουλάχιστον λέει. Με όσα δείχνει, όμως, με την καταλυτική δύναμη της εικόνας, καταφέρνει να στείλει εντέλει το ακριβώς αντίθετο μήνυμα στο κοινό του. Πρόκειται για το «Ακρωτήρι του φόβου» του Μάρτιν Σκορσέζε, με τον σπουδαίο Ρόμπερτ ντε Νίρο στον ρόλο ενός βιαστή, που καταδικάζεται σε πολυετή φυλάκιση, επειδή ο δικηγόρος που τον υπερασπίστηκε στο δικαστήριο, δεν θέλησε να χρησιμοποιήσει τα γνωστά κλισέ για την «ποιότητα» της βιασμένης γυναίκας (ότι δεν ήταν παρθένα όταν βιάστηκε), με αποτέλεσμα τη βαριά καταδίκη του. Αυτόν τον βιασμό σημειωτέον ότι δεν τον βλέπουμε ως εικόνα, τον «ακούμε» απλώς ως μακρινή πληροφορία. Κάτι, ασφαλώς, όχι τυχαίο.

Ολα αυτά τα χρόνια ο καταδικασμένος βιαστής περιμένει με υπομονή την αποφυλάκισή του, με μοναδικό σκοπό του τώρα να εκδικηθεί τον δικηγόρο του, βιάζοντας τη γυναίκα του και αποπλανώντας την έφηβη κόρη του. Η ημέρα εκείνη φτάνει.

Μέχρις εδώ το «σενάριο» είναι άψογο, παίρνοντας ανοιχτά το μέρος του δικηγόρου, που άσκησε το λειτούργημά του με εντιμότητα: «Ετσι έπρεπε», μας λέει. Από εδώ και πέρα ξεκινούν όμως τα ερωτήματα.

Ο επίδοξος βιαστής δεν καταφέρνει να βιάσει στο τέλος τη γυναίκα του δικηγόρου, που είναι μια πιστή σύζυγος και μια μη εργαζόμενη μητέρα, η οποία δεν βγαίνει από το σπίτι της εάν δεν υπάρχει ειδικός λόγος. Ετσι, γλιτώνει. Ενώ η κόρη, που ήταν «κακό κορίτσι», δεν άκουγε τους γονείς της και ήθελε να σπουδάσει ηθοποιός (!), αυτή αποφεύγει την «αποπλάνηση» από τον γοητευτικό πρώην κατάδικο, και δεν χάνει την ακριβή παρθενία της, όταν την τελευταία στιγμή «φωτίζεται», σαν από θαύμα, και ανανήπτει ! Ο πρώην κατάδικος όμως, πριν βρει στο τέλος την τιμωρία του σαν από θεία δίκη, προφταίνει να βιάσει και να κακοποιήσει βάναυσα, σαδιστικά, μια άλλη γυναίκα, τρίτη και άσχετη με τις άλλες δύο, μπροστά στα μάτια μας, «γκρο πλαν», μ' όλες τις ανατριχιαστικές λεπτομέρειες. Ενα επεισόδιο που δεν ήταν διόλου απαραίτητο για την ολοκλήρωση του «μύθου» της ταινίας, εντούτοις όμως περιλήφθηκε σε αυτήν. Για ποιο λόγο, άραγε;

Αυτή η γυναίκα, συμπτωματικά, ήταν μια ανεξάρτητη, εργαζόμενη κοπέλα, που ζούσε τη ζωή της, αγαπούσε τους άνδρες, έκανε «εύκολες» σχέσεις, σύχναζε στα μπαρ και δεν είχε ερωτικές προκαταλήψεις ! Αυτός ο βιασμός, μιας ελεύθερης γυναίκας, που τον βλέπουμε «ζωντανό», και είναι άρα φυσικό να μας επηρεάζει (μαζί με τους συντηρητικούς ενόρκους που τυχόν θα δικάσουν αύριο μια ανάλογη υπόθεση) πολύ πιο άμεσα, παρά ο πρώτος, που απλώς «ακούμε» γι' αυτόν, περιέχει «πακέτο» τη γνωστή αντιδραστική συνταγή: «Η γυναίκα που τη βιάζουν, πάντα φταίει. Πάντα πήγαινε γυρεύοντας. Πάντα το ήθελε -και μόνον επειδή είναι γυναίκα!». Ιδού το ύπουλο, υπόγειο, αντιδραστικό, αληθινό μήνυμα μιας διάσημης, ψευδώνυμα «προοδευτικής» αμερικανικής ταινίας, που υπηρετεί πιστά το κακόβουλο, φαλλοφόρο, μισογυνικό πνεύμα τού «πολιτικώς ορθού».

Θεώρησα την πιο πάνω εισαγωγή αναγκαία, πριν μιλήσω για το θεατρικό έργο του Αμερικανού Γουίλλιαμ Μαστροσιμόνε με τον τίτλο «Ακρότητες», που κυκλοφόρησε ως βιβλίο από τις εκδόσεις «Οδός Πανός», με την ευκαιρία της παράστασής του στο θέατρο «Επί Κολωνώ» με την ομάδα «Repente», σε ωραία μετάφραση και σκηνοθεσία του Αλέξανδρου Κοέν. Αυτό το έργο βρίσκεται στους αντίποδες ταινιών όπως η πιο πάνω.

Θέμα του έργου είναι, επίσης, ο βιασμός. Ενας άγνωστος άνδρας εισβάλλει στο απομονωμένο σπίτι μιας γυναίκας και της επιτίθεται, για να τη βιάσει. Η γυναίκα αντιδρά και καταφέρνει να τραυματίσει σοβαρά τον άνδρα πριν ολοκληρώσει την πράξη του. Τον ακινητοποιεί, τον δένει και, εκδικούμενη όσα υπέστη, αρχίζει να τον βασανίζει. Στη συνέχεια έρχονται δύο φίλες της, και μαζί συσκέπτονται τι θα κάνουν. Θα παραδώσουν τον άνδρα στην αστυνομία ή θα πάρουν τον νόμο στα χέρια τους και θα τον σκοτώσουν; Αναπτύσσεται ο προβληματισμός που εκθέσαμε πιο πάνω, για τον ανοίκειο τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται από τις αρχές και την κοινωνία οι γυναίκες θύματα βιασμού. Ακολουθεί μια κανονική «ανάκριση» απ' τις τρεις του δράστη, που, έμπειρος όπως δείχνει, έχει την τάση ν' αρνείται τα πάντα, θέλοντας να εκμεταλλευτεί τη γνωστή προκατάληψη εναντίον των γυναικών. Ακόμη και οι φίλες τής βιασμένης φαίνεται, σ' αυτό το σημείο, να μην έχουν ακόμη πεισθεί εντελώς για την αθωότητά της... Μόνον όταν ο βιαστής «σπάει», καταρρέει και ομολογεί τα πάντα μπροστά τους, οι γυναίκες παίρνουν την οριστική τους απόφαση: να τον παραδώσουν στον νόμο, και ν' αγωνιστούν μαζί για απόδοση δικαιοσύνης με την καταδίκη του. Βλέπουμε τότε, για πρώτη φορά, τη γυναίκα-θύμα του βιασμού να ξεσπάει σε κλάματα.

Πρόκειται για ένα έργο-θρίλερ, με απρόβλεπτο τέλος, που κρατά τα νεύρα του θεατή και του αναγνώστη τεντωμένα. Ενα μαχόμενο έργο, με σαφή, ξεκάθαρη πολιτική θέση πάνω στο καυτό πρόβλημα της βίας εναντίον των γυναικών. Μακριά από ύποπτες χολιγουντιανές και άλλες μιντιακές συνταγές κατασκευαστικής πανουργίας. Με το έλεος, τον φόβο, τη συμπάθεια για το θύμα που ξυπνά, βοηθά τη γυναίκα να νικήσει τον αληθινό, εσωτερικό της εχθρό, την αυτοπαγίδευση σε ποικίλες ενοχές, γεννήματα μιας καταπίεσης αιώνων.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Το αμάρτημα του πατρός μου
Ποιος (δεν) φοβάται το ελληνικό τραγούδι;
Το θαύμα του έναστρου ουρανού
Ποιητικοί κώδικες
Πολυβολεία ώς την άκρη της μνήμης
Ελληνική Βαβέλ
Ο έρωτας σαν εκδίκηση του κακού
Φωνές παιδιών από το «άβατο» της Ιστορίας
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Το αμάρτημα του πατρός μου
Ποιος (δεν) φοβάται το ελληνικό τραγούδι;
Το θαύμα του έναστρου ουρανού
Και μόνον επειδή είναι γυναίκα
Ποιητικοί κώδικες
Πολυβολεία ώς την άκρη της μνήμης
Ελληνική Βαβέλ
Ο έρωτας σαν εκδίκηση του κακού
Φωνές παιδιών από το «άβατο» της Ιστορίας
Λογοτεχνία
Ισλάμ - Η επανάσταση των γυναικών
Περιοδικός τύπος
Το περιοδικό «Ευθύνη» του Κώστα Τσιρόπουλου ανέστειλε τη λειτουργία του
Συνέντευξη
Βασίλης Καραγιώργος
Από τις 4:00 στις 6:00
Από τις επιστολές στα e-mail
Chieftains
Άλλες ειδήσεις
Στον Χάρη Λύτα
Το Ουρλιαχτό του Αλεν Γκίνσμπεργκ στην Ελλάδα το 1978
Ο φίλος μας, Αντρέας Παγουλάτος