Έντυπη Έκδοση

Ισλάμ - Η επανάσταση των γυναικών

(και στη λογοτεχνία) - Το Ισλάμ της Αζάρ Ναφίζι

Οι τεράστιες, αιματηρές συγκεντρώσεις, οι μεγαλύτερες μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, που έγιναν στο Ιράν ύστερα από εκλογές των οποίων τα αποτελέσματα αμφισβητήθηκαν από την αντιπολίτευση και οδήγησαν σε επανεκλογή του προέδρου Αχμαντινετζάντ, προκάλεσαν τη διεθνή προσοχή, για δύο, κυρίως, λόγους:

*Τη συμμετοχή των νέων, που αποτελούν το 60% σε πληθυσμό 70.000.000 και είναι κάτω των 30 ετών.

*Τη συμμετοχή των γυναικών, που αποτελούν μεγάλο μέρος του πληθυσμού (65% των φοιτητών, αλλά μόνο 12% του εργατικού δυναμικού).

Σύμφωνα με τον νόμο, οι γυναίκες δεν έχουν ίσα δικαιώματα στο διαζύγιο, δεν μπορούν να αναλάβουν την κηδεμονία των παιδιών τους, ούτε να κληρονομήσουν. Μια πρόσφατη προσπάθεια για να περιοριστεί η πολυγαμία, καθώς και το ποσόν που δίνει ο σύζυγος πριν από τον γάμο στη μέλλουσα γυναίκα του προκάλεσαν έντονες κοινωνικές αντιδράσεις, αυτές οι γυναίκες όμως, γυναίκες όλων των ηλικιών -που ήταν αναγκασμένες από τον ισλαμικό νόμο να κυκλοφορούν μόνο με μαύρα ρούχα, που κάλυπταν το σώμα και το κεφάλι τους- εμφανίστηκαν αυτόν τον Ιούνιο του 2009 στους δρόμους των ισλαμικών πόλεων κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων με την αστυνομία, φορώντας τζιν, μαύρα γυαλιά, τι-σερτ και αθλητικά παπούτσια. Τραγουδούσαν, κραύγαζαν συνθήματα εναντίον του θεοκρατικού καθεστώτος, που την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα αγωνιζόταν να κρατήσει το Ιράν σ' έναν θεοκρατικό Μεσαίωνα, κράδαιναν πλακάτ που έλεγαν: «Πού πήγε η ψήφος μου; Θέλω την ψήφο μου!», έκαναν το σήμα της νίκης έχοντας δεμένες στα δάχτυλά τους πράσινες κορδέλες. Διεθνείς παρατηρητές χαρακτήρισαν αυτό το φαινόμενο Επανάσταση του κραγιόν. «Οι γυναίκες που βγήκαν στους δρόμους, δεν έχουν σκοπό να φορέσουν κραγιόν ή να πετάξουν το κάλυμμα της κεφαλής», δήλωσε εκπρόσωπός τους. «Το κίνημά τους πάει πολύ πιο βαθιά, πολύ πιο μακριά».

Πράγματι, τα νέα που έρχονται από την Τεχεράνη αποτελούν έναν δείκτη τού τι μπορεί να σημαίνει μια «πολιτική για τον 21ο αιώνα». Μια πολιτική άμεσα συνδεδεμένη με τη σύγχρονη τεχνολογία.

Αυτό το 30% του ιρανικού πληθυσμού που είναι κάτω των 30 ετών, υλοποιεί αυτήν τη σύνδεση. Με τα video που στέλνουν μέσω των κινητών, τα κείμενα, μέσα από υπηρεσίες του Διαδικτύου, όπως το Twitter και το Face book, στέλνουν στον κόσμο εικόνες και μηνύματα από μια χώρα όπου έχει απαγορευτεί η κυκλοφορία επαγγελματιών δημοσιογράφων στους δρόμους.

«Στο Ιράν η Επανάσταση θα γίνει μέσω του Διαδικτύου», σχολιάζει ο διεθνής Τύπος, έντυπος και ηλεκτρονικός. Και τα κορίτσια μετέχουν εξίσου ενεργητικά με τους άρρενες συνομηλίκους τους σ' αυτήν την επανάσταση, που είναι, ταυτόχρονα, επικοινωνιακή, κοινωνική και πολιτική.

Στο «επαναστατημένο Ιράν» αποκτά ρίζες ένα φαινόμενο που έχει καθιερωθεί ήδη στον δυτικό κόσμο: Το κίνημα των citizen reporters (πολιτών - δημοσιογράφων) που διακηρύσσουν «Τώρα είμαστε όλοι δημοσιογράφοι».

Αλλά πώς ξεκίνησαν όλ' αυτά σε μια χώρα που είδαμε στην «Περσέπολι» πώς μεγάλωσαν και ζούσαν τα κορίτσια στο θεοκρατικό καθεστώς του Χομεϊνί; Η απάντηση βρίσκεται σε ένα άλλο - και άλλης μορφής- βιβλίο : Λέγεται Διαβάζοντας τη Λολίτα στην Τεχεράνη και το υπογράφει η Αζάρ Ναφίζι.

«Το φθινόπωρο του 1995, μετά την παραίτησή μου από την τελευταία ακαδημαϊκή μου θέση, αποφάσισα να αφιερώσω όλο μου τον χρόνο και όλες μου τις δυνάμεις στην πραγματοποίηση ενός ονείρου: Επέλεξα εφτά από τις καλύτερες και πιο επιμελείς μαθήτριές μου και τις κάλεσα να έρχονται κάθε Πέμπτη πρωί στο σπίτι μου για να αναλύουμε θέματα λογοτεχνίας.

Το γεγονός ότι ήταν όλες γυναίκες οφειλόταν στον φόβο ότι θα ήταν επικίνδυνο να απευθύνομαι σε ένα μικρό ακροατήριο, ακόμα και σ' έναν χώρο προσωπικό, όπως το σπίτι μου. Ακόμα και αν θα μας απασχολούσαν θέματα πολιτικά ανώδυνα, όπως τα μυθιστορήματα.

»Ενας φοιτητής, που δεν έγινε δεκτός στην τάξη μας, δεν έπαψε να διεκδικεί τα δικαιώματά του. Ετσι ο Νίμα διάβαζε τα βιβλία που είχαμε επιλέξει και, κάποιες μέρες, εμφανιζόταν στο σπίτι μου για να μιλήσουμε γι' αυτά.

»Πολλές φορές μού άρεσε να πειράζω τις μαθήτριές μου. Αφού τους ανέφερα το μυθιστόρημα της Μίριελ Σπαρκ Η άνθιση της δεσποινίδος Τζιλ Μπρόντι, τις ρωτούσα: "Ποια από σας θα με προδώσει κάποια στιγμή;". Καθώς είμαι εκ φύσεως απαισιόδοξη, το θεωρούσα βέβαιο ότι τουλάχιστον μία θα στρεφόταν εναντίον μου. Η Νασρίν μού απάντησε περιπαικτικά: Εσείς μας είπατε ότι, σε τελική ανάλυση, προδίδουμε οι ίδιες τον εαυτό μας παριστάνοντας τον Ιούδα στον δικό μας Χριστό. Η Μάννα μού υπενθύμισε ότι εγώ δεν ήμουν η μις Μπρόντι κι εκείνες ήταν αυτό που ήταν. Μου υπενθύμισε μια σύσταση που μου άρεσε να επαναλαμβάνω: Ποτέ μην επιχειρήσετε να μειώσετε ένα μυθιστόρημα, προσπαθώντας να το μετατρέψετε σε αντίγραφο της πραγματικής ζωής. Αυτό που αναζητούμε στη λογοτεχνία δεν είναι τόσο η πραγματικότητα όσο η αποκάλυψη της αλήθειας. Ωστόσο, υποψιάζομαι ότι, αν αναγκαζόμουν να αγνοήσω τις συστάσεις και τις προτροπές μου, και να διαλέξω ένα μυθιστόρημα που θα απεικόνιζε τέλεια της ζωή μας στην Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, δεν θα ήταν η Ανθηση της μις Τζιλ Μπρόντι ή το 1984, αλλά μάλλον η Πρόσκληση σε έναν αποκεφαλισμό ή ακόμα καλύτερα, η Λολίτα του Ναμπόκοφ.

»Δύο χρόνια μετά την έναρξη των σεμιναρίων της Πέμπτης, την τελευταία νύχτα της παραμονής μου στην Τεχεράνη, λίγοι φίλοι και μαθητές ήρθαν να με αποχαιρετήσουν και να βοηθήσουν να φτιάξω τις βαλίτσες μου. Οταν αδειάσαμε το σπίτι, όταν τα αντικείμενα εξαφανίστηκαν και τα χρώματα χάθηκαν μέσα σε οχτώ γκρίζες βαλίτσες, σαν περιπλανώμενα πνεύματα, που τρέχουν να χωθούν στα μπουκάλια τους, οι μαθήτριές μου κι εγώ σταθήκαμε μπρος στον γυμνό, λευκό τοίχο της τραπεζαρίας και βγάλαμε δύο φωτογραφίες.

Αυτές τις δύο φωτογραφίες τις έχω μπρος μου τούτη τη στιγμή.

Στην πρώτη, εφτά γυναίκες στέκονται μπροστά σ' έναν λευκό τοίχο. Σύμφωνα με τον Νόμο, φορούν μαύρα ρούχα και μαντίλες, που αφήνουν ακάλυπτα μόνο το πρόσωπο και τα χέρια τους.

»Στη δεύτερη φωτογραφία, η ίδια ομάδα στέκει με την ίδια στάση μπροστά στον ίδιο λευκό τοίχο. Μόνο που τώρα έχουν βγάλει τα μαύρα ρούχα τους. Φωτεινά χρώματα χωρίζουν τη μία από την άλλη. Ξεχωρίζουν από το χρώμα και το στυλ των ρούχων τους, το χρώμα και το μήκος των μαλλιών τους. Μοιάζουν διαφορετικές ακόμα κι εκείνες οι δύο που προτίμησαν να μη βγάλουν το κάλυμμα της κεφαλής.

»Στο δεξί άκρο της δεύτερης φωτογραφίας στέκεται η Μάννα, η ποιήτριά μας. Φοράει λευκό μπλουζάκι και μπλουτζίν. Η Μάννα μετέτρεψε σε ποίηση πράγματα που οι περισσότεροι άνθρωποι δεν τολμούν ή δεν μπορούν να διακρίνουν. Η φωτογραφία δεν αντικατοπτρίζει την περίεργη αδιαφάνεια των μαύρων ματιών τής Μάννα, που αντανακλούν την εσωστρεφή φύση της.

»Δίπλα στη Μάννα, στέκεται η Μασίντ. Η μακριά, μαύρη μπόλια που φοράει, έρχεται σε απόλυτη αντίθεση με τα λεπτά χαρακτηριστικά και το δειλό χαμόγελό της. Η Μασίντ είχε πολλές ικανότητες, αλλά η χάρη και η ευγένεια που τη διέκριναν μάς ανάγκαζε να την αποκαλούμε "κυρία μου".

«Η Νασρίν συνήθιζε να λέει ότι, πέραν του γεγονότος πως περιγράφαμε τέλεια τη Μασίντ, δίναμε νέα διάσταση στη λέξη "κυρία". Η Μασίντ είναι πολύ ευαίσθητη. Σαν πορσελάνη, έτοιμη να σπάσει, μου είχε πει κάποτε η Γιάση.

»Γι' αυτό φαίνεται εύθραυστη σε όσους δεν την ξέρουν. Αλίμονο όμως σε όποιον επιχειρήσει να την προσβάλει. Οσο για μένα, συνέχιζε καλοπροαίρετα η Γιάση, είμαι σαν καλό, παλιό πλαστικό. Δεν σφάζω, ό,τι κι αν μου κάνουν.

Η Γιάση ήταν η νεότερη στην ομάδα μας. Είναι αυτή με τα κίτρινα, που γέρνει προς τα μπρος γελώντας με την καρδιά της. Για να την πειράξουμε, την αποκαλούσαμε "κωμικό" μας. Η Γιάση ήταν, εκ φύσεως, δειλή, αλλά υπήρχαν πράγματα που την παρέσυραν και την έκαναν να ξεχάσει τους περιορισμούς της. Είχε έναν τόνο στη φωνή της που ειρωνευόταν με ευγένεια, αμφισβητούσε όχι μόνον τους άλλους, αλλά και τον ίδιο της τον εαυτό.

»Εγώ φοράω καφέ. Στέκομαι δίπλα στη Γιάση, αγκαλιάζοντάς τη με το ένα χέρι. Ακριβώς πίσω μου στέκεται η Αζίν, η ψηλότερη μαθήτριά μου, με τα μακριά, ξανθά μαλλιά και το ροζ μπλουζάκι. Γελάει όπως όλες μας. Τα χαμόγελα της Αζίν δεν έμοιαζαν με χαμόγελα. Ηταν ένα είδος εισαγωγής σε μια ασυγκράτητη και νευρώδη ιλαρότητα. Ακτινοβολούσε ακόμα και όταν περιέγραφε τον τελευταίο τσακωμό με τον σύζυγό της. Πάντα τολμηρή, και προκλητική, η Αζίν δεν δίσταζε να σκανδαλίζει τις υπόλοιπες με πράξεις και σχόλια που προκαλούσαν αντιδράσεις στη Μασίντ και στη Μάννα. Της είχαμε κολλήσει το παρατσούκλι "Η άγρια".

Δίπλα μου, από την άλλη πλευρά, στέκεται η Μίτρα, που ήταν, μάλλον, η πιο ήρεμη απ' όλες. Σαν τα παστέλ χρώματα των έργων που ζωγράφιζε, έμοιαζε να σβήνει και να χάνεται σε ένα πλαίσιο με πιο απαλά χρώματα. Η ομορφιά της δεν ήταν προβλέψιμη, κι αυτό οφειλόταν σε δύο θαυματουργά λακκάκια, που συνήθιζε να χρησιμοποιεί για να υποτάξει ανυποψίαστα θύματα που υπέκυπταν στη θέλησή της.

»Η Σανάζ, που υποχωρώντας στις πιέσεις της οικογένειας και της κοινωνίας ταλαντευόταν μεταξύ του πόθου για ανεξαρτησία και της ανάγκης της για αποδοχή, κρατάει το μπράτσο της Μίτρα. Γελάμε όλες. Αόρατος σύντροφός μας είναι ο φωτογράφος, ο Νίμα, ο μόνος πραγματικός κριτικός των κειμένων μου - αν είχε την επιμονή και την υπομονή να ολοκληρώσει τα λαμπρά δοκίμια που είχε αρχίσει να γράφει.

»Ηταν κι άλλη μία: Η Νασρίν. Δεν φαίνεται στις φωτογραφίες. Δεν κατόρθωσε να μείνει μαζί μας μέχρι το τέλος, αλλά η ιστορία μου θα ήταν ατελής χωρίς αυτές που δεν μπόρεσαν να μείνουν μαζί μας. Η απουσία τους επιμένει σαν δυνατός πόνος, που δεν φαίνεται να έχει φυσικά αίτια. Αυτό είναι η Τεχεράνη για μένα: Οι απουσίες τους ήταν πιο αληθινές από τις παρουσίες τους».

Αυτές οι φοιτήτριες ήταν οι πρόδρομοι των γυναικών πάσης ηλικίας που ξεχύθηκαν στους δρόμους της Τεχεράνης, κηρύσσοντας την «Επανάσταση του κραγιόν», έξι χρόνια μετά τη δημοσίευση του βιβλίου τής Αζάρ Ναφίζι. (Η Λολίτα στην Τεχεράνη κυκλοφόρησε το 2003).

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Το αμάρτημα του πατρός μου
Ποιος (δεν) φοβάται το ελληνικό τραγούδι;
Το θαύμα του έναστρου ουρανού
Και μόνον επειδή είναι γυναίκα
Ποιητικοί κώδικες
Πολυβολεία ώς την άκρη της μνήμης
Ελληνική Βαβέλ
Ο έρωτας σαν εκδίκηση του κακού
Φωνές παιδιών από το «άβατο» της Ιστορίας
Λογοτεχνία
Ισλάμ - Η επανάσταση των γυναικών
Περιοδικός τύπος
Το περιοδικό «Ευθύνη» του Κώστα Τσιρόπουλου ανέστειλε τη λειτουργία του
Συνέντευξη
Βασίλης Καραγιώργος
Από τις 4:00 στις 6:00
Από τις επιστολές στα e-mail
Chieftains
Άλλες ειδήσεις
Στον Χάρη Λύτα
Το Ουρλιαχτό του Αλεν Γκίνσμπεργκ στην Ελλάδα το 1978
Ο φίλος μας, Αντρέας Παγουλάτος