Έντυπη Έκδοση

Φωνές παιδιών από το «άβατο» της Ιστορίας

Nancy Huston

Ιχνη ρήγματος

μτφρ.: Ειρήνη Τσολακέλλη

εκδόσεις Αγρα, σ. 376, 22 ευρώ

Το «ρήγμα» που περιέχεται στον τίτλο του μυθιστορήματος της καναδής συγγραφέως που ζει στη Γαλλία, αναφέρεται σε μια κρίσιμη περίοδο της Ιστορίας με άλυτους ακόμα γρίφους και ανεξακρίβωτα γεγονότα, παρ' ότι ένας αριθμός ανθρώπων υφίστανται ακόμα τις συνέπειες.

Τέσσερις εξάχρονοι αφηγητές από διαφορετικά χρονικά σημεία και εποχές ζωντανεύουν, εν αγνοία τους, την επιρροή αυτής της σκοτεινής περιόδου στη ζωή τους -επιρροή που φέρουν πάνω τους ως αποτύπωμα και ίχνος μιας μοιραίας διάσπασης. Με αφοπλιστική αποστασιοποίηση εξιστορούν τις τερατώδεις πράξεις και τις εγκληματικές παραβλέψεις των ενηλίκων, ενώ λίγες σελίδες πιο κάτω βλέπουμε τα ίδια πρόσωπα, σε μεγαλύτερη ηλικία, να επαναλαμβάνουν τα σφάλματα των γονιών τους. Η παιδική ηλικία δεν είναι απαραίτητα μια εποχή αθωότητας και αυτό το έχουν εξερευνήσει πολλοί μυθιστοριογράφοι, από τον Χένρι Τζέιμς στο «Στρίψιμο της βίδας» μέχρι έναν αριθμό σύγχρονων συγγραφέων. Στο μυθιστόρημα της Νάνσι Χιούστον προχωρούμε πίσω στον χρόνο μέσα από το βλέμμα και τις αφηγήσεις τεσσάρων εξάχρονων παιδιών, δύο αγοριών και δύο κοριτσιών. Με αντεστραμμένη χρονική σειρά, οι αφηγητές και οι αφηγήτριες σχολιάζουν σε πρώτο πρόσωπο, διαφορετικό τόνο, ύφος και καλυμμένη αφέλεια τον κόσμο των γονιών τους, δίνοντάς μας ταυτόχρονα πληροφορίες για την οικογενειακή τους ιστορία αλλά και για δραματικά γεγονότα, τη βαρύτητα των οποίων οι ίδιοι αγνοούν.

Η μερική κατανόηση της πραγματικότητας, η αδιόρατη ασάφεια και η υπόνοια μυστικών τα οποία δεν είναι ακόμα σε θέση να αξιολογήσουν, εντείνουν τις ανασφάλειες και τις φοβίες των παιδιών, σε μια ηλικία που έχουν μόλις αρχίσει να αντιλαμβάνονται πως δεν είναι το κέντρο του κόσμου, παρά μόνο για τους ενοχικούς γονείς τους.

Ο πρώτος αφηγητής είναι ο εξάχρονος Σολ που ζει στην Καλιφόρνια, ένα παιδί που μεγαλώνει σύμφωνα με τις επιταγές της σύγχρονης διαπαιδαγώγησης, την οποία η συγγραφέας σαρκάζει σε κάθε ευκαιρία. Ο μικρός παντοδύναμος Σολ έχει πλήρη επάρκεια στη χρήση των υπολογιστών και στην ηλικία των έξι ήδη αυνανίζεται με τις φωτογραφίες των αιχμαλώτων πολέμου στο Ιράκ. Πιστεύει πως είναι πανίσχυρος, όπως ο Μπους και ο Σβαρτζενέγκερ, το πεπρωμένο του είναι ηρωικό, η ύπαρξή του χαρά για τους γύρω και δώρο στην ανθρωπότητα.

Ο Σολ είναι ήδη μεγαλομανής και οι γονείς του έχουν εκπαιδευτεί να ενισχύουν συνεχώς την αυτοπεποίθησή του και τη θετική ιδέα για τον εαυτό του.

Η Χιούστον ειρωνεύεται συστηματικά τη μητέρα του Σολ, μια άχρωμη νεαρή γυναίκα, οπαδό της υγιεινής διατροφής και της σχολαστικής επιμέλειας του γιου της. Οταν τους επισκέπτεται η γιαγιά Σέιντι, αναφέρεται επίμονα στα Lebensborn. Πρόκειται για κέντρα των ναζί, γνωστά ως «Πηγή ζωής», ένα γιγάντιο πρόγραμμα «γερμανοποίησης» ξένων παιδιών προκειμένου να αναπληρωθούν οι γερμανικές απώλειες. Μεταξύ 1940 και 1945, εκλάπησαν περισσότερα από διακόσιες χιλιάδες παιδιά από την Πολωνία, την Ουκρανία και τις βαλτικές χώρες και μεγάλωσαν σε γερμανικές οικογένειες. Μια τέτοια περίπτωση είναι και η Ερα, η προγιαγιά του Σολ, μητέρα της Σέιντι και τελευταία αφηγήτρια του βιβλίου.

Αυτή η θαμμένη περίοδος της Ιστορίας αποτελεί τον σκελετό του μυθιστορήματος, αλλά και το βαθύτερο τραύμα όλων των μελών της οικογένειας, καθώς όλες τους οι αφηγήσεις περιστρέφονται γύρω από αυτό το μακρινό γεγονός.

Ο Ράνταλ, πατέρας του Σολ, μεγάλωσε με τον Εβραίο πατέρα του και τη Σέιντι, η οποία είχε ασπαστεί τον εβραϊσμό με πάθος και έδινε διαλέξεις για τη φύση του Κακού. Η αναζήτηση της αλήθειας στην ιστορία της μητέρας της, η οποία ήταν ένα από τα παιδιά που κλάπηκε από την Ουκρανία κατά τη διάρκεια του πολέμου, έχει αποτέλεσμα την παραμέληση της ανατροφής του δικού της γιου. Εξαιτίας της επιμονής τής Σέιντι η οικογένεια μετακομίζει από τη Νέα Υόρκη στη Χάιφα, πριν από τον πόλεμο του 1982 με τον Λίβανο, και εκεί ο μικρός Ράνταλ ερωτεύεται μια μικρή Παλαιστίνια που τον απορρίπτει -μια εμπειρία που θα διαμορφώσει τη μετέπειτα εχθρική του στάση απέναντι στους Αραβες.

Στο επόμενο κεφάλαιο ακολουθεί ο απολογισμός της εξάχρονης Σέιντι, της συναισθηματικά στερημένης κόρης της ταλαντούχας τραγουδίστριας Ερα, η ταραχώδης ζωή της οποίας δεν της επιτρέπει να ασχοληθεί μαζί της. Και πρέπει να προχωρήσουμε στην παιδική ηλικία της Ερα για να λυθούν τα αινίγματα και η προβληματική συμπεριφορά των απογόνων, όταν η εξάχρονη Ερα θα μας εξηγήσει πώς μεγάλωσε ως Γερμανίδα σε μια οικογένεια οπαδών του Χίτλερ, με το όνομα Κριστίνα, για να αντιληφθούμε τη δραματική επίδραση του ναζισμού σε όλα τα μέλη της οικογένειας και την αιτία του υπόγειου ναρκισσισμού τους.

Ολα τα μέλη φέρουν το ίδιο σημάδι σε διαφορετικά σημεία του σώματός τους, ένα σημάδι που μοιάζει με νυχτερίδα, αναγνωριστικό αλλά και ταυτόχρονα εμβληματικό της κρυφής τους ιστορίας. Μιας ιστορίας που έστω και αν την αγνοούν, συνεχίζει να κυλάει στο αίμα και να εμφανίζεται σε έναν καινούργιο απόγονο, υπενθυμίζοντας την αδυναμία κάλυψης του παρελθόντος και την ιστορικότητα του σώματος.

Ο τελευταίος απόγονος Σολ το φέρει στο πρόσωπο και όταν η μητέρα του αποφασίζει την αφαίρεσή του, βάζει τη ζωή του σε κίνδυνο. Η υφέρπουσα μεγαλομανία του μικρού προειδοποιεί πως ο ναζισμός δεν έληξε με την ήττα της Γερμανίας, αλλά εμφανίζεται συνεχώς μπροστά μας -όπως το οικογενειακό σημάδι- στα σύγχρονα προγράμματα εκπαίδευσης και στη δομή των παιχνιδιών που καλλιεργούν έναν νοσηρό ναρκισσισμό, μεταμφιεσμένο σε αγάπη για τον εαυτό, αλλά και την απενοχοποιημένη «εργαλειοποίηση» των άλλων, προκειμένου να ενισχυθεί μια εικονική προσωπική παντοδυναμία.

Στο μυθιστόρημα υπάρχουν στιγμές εξαιρετικής ομορφιάς, δυνατές περιγραφές για την παιδική ηλικία, τη μητρότητα, την ενηλικίωση, την ανάγκη της επιστροφής στις ρίζες και την επινόηση μιας οικογένειας. Το πρώτο πρόσωπο, αν και σε σημεία ξενίζει καθώς κάποιες από τις παρατηρήσεις είναι υπερβολικά προχωρημένες για εξάχρονους, είναι ιδανικό όταν περιγράφει παιδικές φοβίες, τη σπαρακτική αναζήτηση της τρυφερότητας, τη μέθη της αγάπης, την έκσταση της απόλαυσης και όλα εκείνα τα συναισθήματα που περιμένουν τον χρόνο να κυλήσει και να τους δώσει όνομα και υπόσταση.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Το αμάρτημα του πατρός μου
Ποιος (δεν) φοβάται το ελληνικό τραγούδι;
Το θαύμα του έναστρου ουρανού
Και μόνον επειδή είναι γυναίκα
Ποιητικοί κώδικες
Πολυβολεία ώς την άκρη της μνήμης
Ελληνική Βαβέλ
Ο έρωτας σαν εκδίκηση του κακού
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Το αμάρτημα του πατρός μου
Ποιος (δεν) φοβάται το ελληνικό τραγούδι;
Το θαύμα του έναστρου ουρανού
Και μόνον επειδή είναι γυναίκα
Ποιητικοί κώδικες
Πολυβολεία ώς την άκρη της μνήμης
Ελληνική Βαβέλ
Ο έρωτας σαν εκδίκηση του κακού
Φωνές παιδιών από το «άβατο» της Ιστορίας
Λογοτεχνία
Ισλάμ - Η επανάσταση των γυναικών
Περιοδικός τύπος
Το περιοδικό «Ευθύνη» του Κώστα Τσιρόπουλου ανέστειλε τη λειτουργία του
Συνέντευξη
Βασίλης Καραγιώργος
Από τις 4:00 στις 6:00
Από τις επιστολές στα e-mail
Chieftains
Άλλες ειδήσεις
Στον Χάρη Λύτα
Το Ουρλιαχτό του Αλεν Γκίνσμπεργκ στην Ελλάδα το 1978
Ο φίλος μας, Αντρέας Παγουλάτος