Έντυπη Έκδοση

Μαύρος ορίζοντας για την «πορτοκαλί επανάσταση»

Η εξέγερση των εργατών της Χερσώνας

Κλείνουν το μάτι στο παρελθόν

Η Χερσώνα είναι η τελευταία πόλη που συναντά ο ποταμός Δνείπερος προτού χυθεί στη Μαύρη Θάλασσα. Λιγοστοί όμως περαστικοί υποδέχονται την άνοιξη με σορτς και πέδιλα.

Στην κομμουνιστική Ουκρανία, σε κάθε πόλη είχε ανατεθεί ένα ιδιαίτερο καθήκον, στην υπηρεσία μιας οικονομίας εθνικοποιημένης στο έπακρον. Η Χερσώνα είχε αναλάβει τα ναυπηγεία, τη χαρτοβιομηχανία και την κατασκευή αγροτικού εξοπλισμού.

Γκρίζα, με ευθύγραμμο, μονότονο ρυμοτομικό σχέδιο, με τους γερανούς να ξεπροβάλλουν από παντού, η Χερσώνα είναι σημαδεμένη από τη βιομηχανική της ιστορία στο κέντρο μιας γεωργικής περιοχής.

Η σημερινή παγκόσμια κρίση που έπληξε ισχυρότατα τη χώρα, είχε σημαντικές επιπτώσεις για τους 350.000 κατοίκους της και για την πεπαλαιωμένη βιομηχανία της, η οποία είχε ήδη κλονιστεί από τις τυχοδιωκτικές ιδιωτικοποιήσεις αμέσως μετά την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας, το 1991.

Τη στιγμή που οι δυτικές τράπεζες άρχισαν να πανικοβάλλονται, στις αρχές του 2008, οι ουκρανικές τράπεζες κατέρρεαν η μία μετά την άλλη, συμπαρασύροντας ολόκληρους κλάδους της οικονομίας και οδηγώντας στον μαρασμό τις μετρίως ανεπτυγμένες πόλεις, οι οποίες συχνά οργανώνονται γύρω από έναν ή δύο βιομηχανικούς πόλους. Ελλείψει παραγγελιών, η εθνική παραγωγή μειώθηκε σχεδόν κατά 40%.

Στη Χερσώνα, τα πρώτα σημάδια της κρίσης έγιναν νωρίτερα αισθητά στους εργάτες: διαθεσιμότητα εργαζομένων, υποχρεωτική λήψη αδειών, καθυστέρηση στην καταβολή μισθών. Η πλέον δραματική κατάσταση παρατηρήθηκε στο εργοστάσιο αγροτικού εξοπλισμού KhersonMash.

Η βιομηχανία είναι διάσημη σε ολόκληρη τη χώρα, καθώς είναι η μοναδική που εξακολουθεί να παράγει θεριζοαλωνιστικές μηχανές 100% ουκρανικές. Ενας εργάτης δηλώνει, γεμάτος περηφάνια: «Απ' ό,τι φαίνεται, τα μηχανήματά μας είναι καλύτερα κι από εκείνα της αμερικάνικης John Deere» (της κορυφαίας εταιρείας στον κλάδο, παγκοσμίως). Το εργοστάσιο ανήκει στην Ukrmashinvest, έναν όμιλο ιδιωτών επενδυτών στον οποίο το κράτος μεταβίβασε, τα τελευταία χρόνια, την κυριότητα σαράντα επιχειρήσεων.

Τον Σεπτέμβριο του 2008, με πρόσχημα την κρίση, η διοίκηση της εταιρείας σταμάτησε να πληρώνει τους 1.500 εργαζόμενους. Επί πέντε μήνες, οι ίδιοι και οι οικογένειές τους φυτοζωούν περιμένοντας την ανάκαμψη. «Το 'ριξα στο ψάρεμα μπας και βγάλω μερικά χρίβνα (1)», δηλώνει ο Σεργκέι Ακρέι, ένας πανύψηλος, γελαστός και καλοσυνάτος, τορναδόρος δεκαεφτά χρόνια στην KhersonMash.

«Εγώ βρήκα δουλειά νυχτοφύλακα σε μια μικρή αγορά και βγάζω 800 χρίβνα τον μήνα (λιγότερα από 80 ευρώ)», λέει με πολύ πιο δύσθυμο ύφος ο Ανατόλι Μαρσένκο, ο οποίος εργάζεται εδώ και τριάντα δύο χρόνια στο εργοστάσιο.

Τον Φεβρουάριο, εξαγριωμένοι από τη σιωπή της διοίκησης οι εργάτες της KhersonMash αποφασίζουν να αντιδράσουν. Καταλαμβάνουν το εργοστάσιο και διεκδικούν την καταβολή των απλήρωτων μισθών τους (5,5 εκατομμύρια χρίβνα, δηλαδή 500.000 ευρώ). Στη συνέχεια, στις 2 Μαρτίου, τριακόσιοι εργαζόμενοι, ακολουθούμενοι από συναδέλφους τους από το ναυπηγείο και τη χαρτοβιομηχανία, οργανώνουν διαδήλωση που καταλήγει στο «oblast», στα γραφεία της περιφέρειας.

Εγκαθίστανται στην είσοδο και ζητούν να συναντήσουν τον περιφερειάρχη. Σύμφωνα με τον Βλαντιμίρ Κορόμποφ, κοινωνιολόγο στο τεχνικό πανεπιστήμιο της Χερσώνας, «το κίνημα είχε τεράστιο αντίκτυπο. Γιατί σήμερα, το προλεταριάτο έχει σχεδόν εξαφανιστεί ως τάξη και δεν συνηθίζει να διαδηλώνει. Είναι υπερβολικά αδύναμο για να εξεγερθεί».

Το αυθόρμητο κίνημα οργανώνεται χωρίς να επιδιώξει την παραμικρή επαφή με τα «εργοστασιακά συνδικάτα», τα οποία, όπως και στον καιρό της ΕΣΣΔ, είναι φιλικά προς την εργοδοσία. Ο Λέονιντ Μεντσενιούκ εξηγεί: «Είμαστε όλοι μας μέλη του εργοστασιακού συνδικάτου. Ομως, από την αρχή, οι επικεφαλής του κράτησαν ουδέτερη στάση. Χρειάστηκε να τα βγάλουμε πέρα μόνοι μας και να πάρουμε πρωτοβουλίες για να υπάρξουν εξελίξεις».

Το «σκιώδες συνδικάτο», όπως το αποκαλεί ο Μεντσενιούκ, προκαλεί ανησυχία σε πολύ κόσμο, ακόμα και στο Κίεβο. Γιατί, σε ολόκληρη τη χώρα, αυξάνεται η κοινωνική δυσαρέσκεια: η κρίση ανησυχεί όλα τα κοινωνικά στρώματα, από τους μεταλλωρύχους του Ντόνμπας έως τους γραβατωμένους τραπεζοϋπαλλήλους.

Στο μεταξύ, εδώ και μήνες, έχει ξεσπάσει ανοιχτή σύγκρουση ανάμεσα στους πρωτεργάτες της «πορτοκαλί επανάστασης», στον πρόεδρο Βίκτορ Γιουστσένκο και στην πρώην σύμμαχό του, την πρωθυπουργό Ιουλία Τιμοσένκο. Καθώς η εξουσία αδυνατεί να αναχαιτίσει την κρίση και φοβάται εξάπλωση των αντιδράσεων.

Το μεγάλο ξεπούλημα

Στις 4 Μαρτίου, η πρωθυπουργός έκανε μια χειρονομία καλής θέλησης: Ανήγγειλε ότι θα διατεθούν στο εργοστάσιο 12 εκατ. χρίβνα για την πληρωμή των καθυστερούμενων μισθών. Επιπλέον, δεν παρέλειψε να καταγγείλει ως «εγκληματίες» τα αφεντικά του εργοστασίου, κερδίζοντας τη συμπάθεια του πληθυσμού. Στη Χερσώνα, η ένταση ξεφούσκωσε και τα τηλεοπτικά συνεργεία εξαφανίστηκαν.

Ωστόσο, παρά τις υποσχέσεις, η κατάσταση στη KhersonMash επιδεινώνεται. Η Ταμάρα Μπατουράγεβιτς λέει έξαλλη:

«Λάβαμε μια επιστολή η οποία αναφέρει ότι απολυόμαστε στις 19 Μαΐου. Στο εξής, είμαστε ανεπιθύμητοι επειδή διαδηλώσαμε. Ούτε καν μας επέτρεψαν να πάρουμε τα προσωπικά μας αντικείμενα από τον χώρο εργασίας»! Ετσι, από τις αρχές Μαρτίου, κάθε πρωί, οι εργάτες συγκεντρώνεται μπροστά από τα γραφεία του «oblast» για να ζητήσει εξηγήσεις. Με φόντο το άγαλμα του Λένιν, οι άντρες και οι γυναίκες της Χερσώνας φωνάζουν ότι θέλουν «δουλειά, όχι λεφτά!» και πιέζουν τον περιφερειάρχη να λογοδοτήσει για τις ενέργειές του.

Για τους απολυμένους είναι πολύ εύκολο να τα φορτώνει κανείς όλα στην κρίση. Ο Μεντσενιούκ θυμάται: «Την εποχή της ΕΣΣΔ, στο εργοστάσιο δούλευαν 12.000 άτομα. Η Χερσώνα στηριζόταν σε εμάς και στο ναυπηγείο. Κι ύστερα, άρχισε η παρακμή. Πριν από δύο χρόνια, έγιναν πολλές απολύσεις. Κι εκείνη την εποχή είχαμε μείνει απλήρωτοι για μήνες. Μάλιστα, ένας συνάδελφος κρεμάστηκε στον χώρο της δουλειάς. Το 2007, είχαμε μείνει 1.500 άτομα. Δεν είναι δύσκολο να μαντέψει κανείς ποια είναι η τάση: θέλουν να κλείσουν το εργοστάσιο και να πουλήσουν τα οικόπεδα όπου είναι χτισμένο. Η κρίση είναι απλώς και μόνον το πρόσχημα».

Στην πρώην κομμουνιστική Ουκρανία, το εργοστάσιο αποτελούσε την καρδιά της κοινωνικής ζωής. «Το Σαββατοκύριακο, πηγαίναμε με τους συναδέλφους να κάνουμε μπάνιο στο ποτάμι. Περνάγαμε τις διακοπές μας στο θέρετρο του εργοστασίου, στη Μαύρη Θάλασσα. Μάλιστα, στον χώρο του εργοστασίου είχαμε και μια μικρή ιδιωτική κλινική, ειδικά για τους εργαζόμενους της KhersonMash. Τι θα κάνουμε αν εξαφανιστεί το εργοστάσιο;»

Οι παράγοντες της πόλης προτιμούν να υποβαθμίσουν το ζήτημα, προβάλλοντας την ανάκαμψη της δραστηριότητας στο ναυπηγείο, χάρη σε μια παραγγελία από το εξωτερικό. Ο περιφερειάρχης Μπόρις Σιλένκοφ παραδέχεται: «Φυσικά, όλη αυτή η ιστορία πλήττει πολλές οικογένειες και θα υπάρξουν μονομιάς πολλές απολύσεις. Ομως, σχεδόν τετρακόσια άτομα εξακολουθούν να εργάζονται στο εργοστάσιο».

»Κι εμείς, από την πλευρά μας, έχουμε δρομολογήσει ένα πρόγραμμα της περιφέρειας για την αγορά δέκα θεριζοαλωνιστικών μηχανών από τη KhersonMash. Στην περιφέρεια κάνουμε καλά τη δουλειά μας: οι συντάξεις θα πληρωθούν έγκαιρα και, επιπλέον, έχουμε βρει έναν επενδυτή από το Κουβέιτ ο οποίος θα αναλάβει την επαναλειτουργία ενός παλαιού διυλιστηρίου κοντά στη Χερσώνα. Ολοι οι εργαζόμενοι θα λάβουν νέα επαγγελματική κατάρτιση και θα απασχοληθούν εκεί».

Κάτω από τα παράθυρα του γραφείου του περιφερειάρχη, ο Μαρσένκο φωνάζει συνθήματα και οι διαδηλωτές τα επαναλαμβάνουν. Κανένας από αυτούς δεν πιστεύει τις υποσχέσεις: «Θα μας στείλουν να φυτεύουμε κρεμμύδια, αυτό είναι όλο! Δεν υπάρχει δουλειά γι' ανθρώπους εξειδικευμένους όπως εμείς. Γιατί, εργοστάσια όπως το δικό μας, δεν υπάρχουν άλλα σε ολόκληρη τη χώρα. Είναι παράλογο, η Ουκρανία είναι μια μεγάλη αγροτική χώρα και έχει ανάγκη τα μηχανήματα που εμείς κατασκευάζουμε»!

Μόλις λίγα μέτρα παρακάτω βρίσκεται το δημαρχείο. Ο αντιδήμαρχος, Βιατσεσλάβ Γιαρεμένκο, είναι λιγότερο ενθουσιώδης από τον κυβερνήτη. «Η κρίση ευθύνεται μονάχα για ένα μέρος της κατάστασης: στην πραγματικότητα, αποτελεί δικαιολογία για τα αφεντικά της εταιρείας. Οφείλεται, επίσης, στον τυχοδιωκτικό τρόπο με τον οποίο πραγματοποιήθηκε η ιδιωτικοποίηση. Πολλοί ήταν εκείνοι που ήθελαν να αποκτήσουν τη KhersonMash, κανένας τους όμως δεν ήθελε να επενδύσει πραγματικά».

»Κι ορίστε το αποτέλεσμα. Μπορώ να σας βεβαιώσω ότι οι καθυστερήσεις στους μισθούς δεν παρατηρήθηκαν μονάχα στη KhersonMash, αλλά και σε άλλα τρία μεγάλα εργοστάσια της πόλης. Από τα 126.000 άτομα του ενεργού πληθυσμού μας, τους τελευταίους μήνες έχασαν τη δουλειά τους σχεδόν 4.000 άτομα».

Σύμφωνα με τον κοινωνιολόγο Κορόμποφ, αυτός ο αριθμός αφορά μονάχα την ορατή πλευρά του παγόβουνου: «Η βιομηχανική καρδιά της Χερσώνας δεν λειτουργεί. Παντού, ο ρυθμός της παραγωγής έχει επιβραδυνθεί και πολλοί άνθρωποι δεν έχουν πλέον δουλειά. Ωστόσο, κανένας δεν είναι σε θέση να δώσει αξιόπιστους αριθμούς, γιατί η "διπλή λογιστική" είναι κανόνας σ' αυτή τη χώρα, από τον πρόεδρο μέχρι τον τελευταίο μικρομαγαζάτορα».

Πράγματι, στην Ουκρανία η στατιστική είναι μια δύσκολη υπόθεση, καθώς η «μαύρη εργασία» αποτελεί πολύ συχνά τον κανόνα.

Νέο κύμα φτωχών

Τα γραφεία του Οργανισμού για την Απασχόληση του Εργατικού Δυναμικού στη Χερσώνα στεγάζονται σε ένα ολοκαίνουριο κτίριο. Η Σβετλάνα Σεράγεβα, η καλοντυμένη υποδιευθύντρια του τοπικού παραρτήματος, εξυμνεί τα υπερσύγχρονα συστήματα της υπηρεσίας της. Ωστόσο, ούτε κι εδώ μπορούν να μας δώσουν ακριβείς αριθμούς, παρά μια εντύπωση:

«Το μεγάλο κύμα των αναζητούντων εργασία παρατηρήθηκε τον περασμένο Νοέμβριο και Δεκέμβριο. Επειτα από εκείνη την περίοδο, η κατάσταση σταθεροποιήθηκε. Ομως, με την κρίση, ο κόσμος πανικοβάλλεται. Είναι έτοιμος να ενεργήσει παρορμητικά, τη στιγμή που το σημαντικό είναι να έχεις μια θέση εργασίας, έστω κι αν ο μισθός πληρωθεί αργότερα».

Επιπλέον, σύμφωνα με την υποδιευθύντρια, στη Χερσώνα ο μέσος μισθός μειώθηκε, τον Απρίλιο, στα 98 ευρώ μηνιαίως: συγκριτικά με το 2008, πρόκειται για πτώση της τάξης του 20%. Επιπλέον, ο μέσος μισθός είναι μόλις κατά 40 ευρώ υψηλότερος από τον κατώτατο. Εκτός από τα μεγάλα εργοστάσια, το ωστικό κύμα της κρίσης δεν έχει αφήσει απρόσβλητο κανένα τομέα, με αποτέλεσμα να έχει βουλιάξει η μεσαία τάξη που είχε αρχίσει να κάνει την εμφάνισή της.

Η Νατάσα Τσεβτσένκο είναι 32 ετών. Ο αδελφός της εργάζεται στα ναυπηγεία και ο ξάδερφός της στη χαρτοβιομηχανία. Και οι δύο παραπονιούνται για τις καθυστερήσεις του μισθού τους, αλλά φοβούνται ότι αν μας μιλήσουν γι' αυτό θα χάσουν τη δουλειά τους.

Η νεαρή γυναίκα μάς μιλάει -με ύφος γεμάτο κούραση και παραίτηση- και για τα δικά της προβλήματα. Μόλις πριν από μερικές εβδομάδες, διηύθυνε ένα κτηματομεσιτικό γραφείο. «Πέρυσι, μαζί με μερικούς συναδέλφους ανοίξαμε το δικό μας γραφείο».

Εκείνη την εποχή, τόσο στο Κίεβο όσο και στην επαρχία, οι τιμές των κατοικιών γνώριζαν ραγδαία άνοδο, η οποία δεν είχε την παραμικρή σχέση με την εξέλιξη των εισοδημάτων του μεγαλύτερου τμήματος του πληθυσμού. «Το καλοκαίρι του 2008 αρχίσαμε να έχουμε κακές πωλήσεις. Πέρασε και το φθινόπωρο, αλλά η κατάσταση δεν βελτιώθηκε. Αποφασίσαμε να κλείσουμε το γραφείο. Οι τράπεζες σταμάτησαν να χορηγούν δάνεια κι έτσι ο κόσμος δεν αγοράζει πια».

«Φούσκα» με τις κατοικίες

Περίπου το 40% των κτηματομεσιτικών γραφείων της πόλης έκλεισε, συντονιζόμενο στον ρυθμό της οικονομικής ύφεσης και των απολύσεων. Κι η Τσεβτσένκο συνεχίζει: «Πριν από έναν χρόνο, είχαμε τεράστια αύξηση των δραστηριοτήτων μας, ο κόσμος αγόραζε κατοικίες παίρνοντας δάνεια με επιτόκια που κυμαίνονταν γύρω στο 14% (2), για ολόκληρο το ποσό της αξίας του ακινήτου. Σχεδόν όλοι δανείζονταν σε δολάρια. Σήμερα, το οφειλόμενο ποσό έχει διπλασιαστεί ή τριπλασιαστεί και ο κόσμος δεν μπορεί πλέον να αποπληρώσει τα δάνεια».

Μόλις φάνηκαν τα πρώτα σημάδια της κρίσης, οι Ουκρανοί, οι οποίοι ακόμα θυμούνταν την ιλιγγιώδη υποτίμηση του χρίβνα στο τέλος της δεκαετίας του 1990, συνέρρευσαν στις τράπεζες για να αποσύρουν τις οικονομίες τους και να τις μετατρέψουν σε συνάλλαγμα.

Το φαινόμενο επιδείνωσε την υποτίμηση του νομίσματος της χώρας -το χρίβνα υποτιμήθηκε κατά 40% ως προς το δολάριο. «Επίσης, το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι πολλοί εργαζόμενοι δεν απολύθηκαν, αλλά -σύμφωνα με τους ισχυρισμούς της επιχείρησης- παραιτήθηκαν... Αυτό απαλλάσσει την εταιρεία από την καταβολή αποζημίωσης για την απόλυση».

Κι εκτός από την απώλεια του εισοδήματος από το οποίο ζούσαν, υπάρχουν και τα δάνεια που είχαν πάρει για την αγορά κατοικίας, αυτοκινήτου, πλυντηρίου... Σύντομα, οι Ουκρανοί βρέθηκαν αντιμέτωποι με μια ασφυκτική κατάσταση. «Πριν από την κρίση, η ζωή έμοιαζε εύκολη στη Χερσώνα. Αν και αγόραζαν τα πάντα με πίστωση, μπορούσαν ακόμα να πληρώνουν τις δόσεις των δανείων τους. Ωστόσο, επρόκειτο για έναν αντικατοπτρισμό».

Με το φθαρμένο δερμάτινο μπουφάν του και το παλιό σακίδιό του, ο Αντρίι Ντεμεντρένκο δεν θυμίζει καθόλου τον γεμάτο αυτοπεποίθηση μάνατζερ που συναντάει κανείς συχνά στην πρωτεύουσα. Ο νέος, ακόμα, άντρας, τον οποίο συναντάμε καθισμένο σε ένα παγκάκι του Πάρκου Λένιν, δεν έχει τραπεζικό λογαριασμό και ποτέ δεν πήρε το παραμικρό δάνειο. Φρόνιμος άνθρωπος. Ωστόσο, είναι ο διευθυντής μιας μικρής επιχείρησης, θυγατρικής μιας εταιρείας του Κιέβου η οποία δραστηριοποιείται στον κλάδο της πώλησης και της εγκατάστασης κουφωμάτων από PVC.

Σήμερα, ο Ντεμεντρένκο κερδίζει μόλις και μετά βίας χίλια χρίβνα (95 ευρώ) και αδυνατεί πλέον να πληρώσει τους υπαλλήλους του: «Πριν από την κρίση, τα κουφώματα από PVC ήταν μια καλή δουλειά. Ξαφνικά, βλέποντας όλον αυτόν τον κόσμο που πολιορκούσε τα υποκαταστήματά της για να αποσύρει τις καταθέσεις του, πάγωσε όλους τους λογαριασμούς. Ετσι, ο κόσμος σταμάτησε να κάνει σχέδια για το σπίτι κι εμείς βρεθήκαμε χωρίς δουλειά».

Πολλά από τα άτομα που γνωρίζει ο Ντεμεντρένκο δεν πληρώνονται πλέον. «Οι διαδηλώσεις στη Χερσώνα είναι ένα ακραίο μέσο. Δεν υπάρχει άλλη λύση για να πιέσεις τα αφεντικά. Βλέποντας τις διαδηλώσεις, ανοίγει η όρεξη και των υπόλοιπων εργαζομένων. Μάλιστα, μερικοί πήγαν να διαδηλώσουν στο Κίεβο, θεωρώντας ότι εκεί η ενέργειά τους θα είχε μεγαλύτερο αντίκτυπο». Ομως, για την ώρα, οι μεγάλες «κοινωνικές» διαδηλώσεις στην πρωτεύουσα δεν πείθουν κανέναν.

Καθώς χρηματοδοτούνται και χειραγωγούνται από το κυριότερο κόμμα της αντιπολίτευσης, το Κόμμα των Περιφερειών, χρησιμεύουν κυρίως ως βήμα για την προβολή του ηγέτη του, του Βίκτορ Γιανούκοβιτς, ενόψει των προεδρικών εκλογών που θα διεξαχθούν τον ερχόμενο Οκτώβριο. Για πολύ κόσμο, η επιβίωση έχει μετατραπεί πλέον σε «δουλειά» πλήρους απασχόλησης. Τι μπορεί να κάνει κανείς όταν χάσει το μισθό του σε μια χώρα όπου η διάρκεια του επιδόματος ανεργίας -το οποίο εξάλλου σπάνια καταβάλλεται- δεν ξεπερνάει τον έναν χρόνο;

Επιχείρηση επιβίωσης

Στη Χερσώνα έχει σημάνει η ώρα της επιστροφής στη γη. Πολλοί μιμούνται τις μπάμπουσκες (γιαγιούλες) που κατακλύζουν τα πεζοδρόμια πουλώντας αγγουράκια και ντομάτες τουρσί. Ο Μαρτσένκο εξηγεί: «Η κόρη μου και η γυναίκα μου δουλεύουν μαζί μου, στη KhersonMash. Θα απολυθούμε και οι τρεις. Για να φάμε, καλλιεργούμε λαχανικά».

Μερικοί γίνονται σε ταξιτζήδες για να κατορθώσουν να ξεπληρώσουν το αυτοκίνητο που αγόρασαν με δόσεις, άλλοι νοικιάζουν πολύ φθηνά το διαμέρισμά τους και γυρίζουν να ζήσουν μαζί με τους γονείς τους. Οι συνταξιούχοι, οι οποίοι αποτελούσαν ήδη μια εξαιρετικά ευάλωτη κατηγορία του πληθυσμού εξαιτίας των πολύ χαμηλών συντάξεων, αναγκάζονται μερικές φορές να μοιραστούν τη σύνταξή τους με τα παιδιά τους, περιμένοντας να περάσει η μπόρα.

Η Τσεβτσένκο έχει την εντύπωση ότι «οι άνθρωποι κλείνονται σε στενό οικογενειακό κύκλο και δεν κάνουν σχέδια για το μέλλον. Ακόμα κι αυτοί που σκέφτονται να πάνε διακοπές, θα φύγουν για δύο ημέρες».

«Οι Ουκρανοί, κυρίως οι μεγαλύτερες ηλικίες, ξέρουν να υποφέρουν», μας λέει ο Βολοντιμίρ, ένας νεαρός εργαζόμενος οικογενειάρχης. Η μοιρολατρία είναι πολύ διαδεδομένη στη Χερσώνα, όπου η σημερινή οικονομική κρίση θυμίζει ορισμένα οδυνηρά επεισόδια της παλαιότερης ιστορίας, αλλά και άλλες, πιο πρόσφατες κρίσεις, εξίσου σκληρές : την κατάρρευση της ΕΣΣΔ πριν από δεκαοκτώ χρόνια και τα προβλήματα που προκάλεσε η ανεξαρτησία.

Η δεκαετία που ακολούθησε την ανακήρυξή της σημαδεύτηκε από την ταχύτατη διάλυση του κομμουνιστικού συστήματος κοινωνικής προστασίας, το οποίο αντικαταστάθηκε από τον αχαλίνωτο φιλελευθερισμό δυτικού τύπου. Επρόκειτο για διαφορετικό είδος κρίσης, όμως τα συμπτώματα ήταν τα ίδια: τεράστια επίπεδα πληθωρισμού, πάγωμα των μισθών, ραγδαία υποτίμηση του νομίσματος.

Με λίγα λόγια, οι Ουκρανοί είναι συνηθισμένοι στην ύφεση. Σύμφωνα με τον Κορόμποφ, «η κρίση αγγίζει εκείνους που είχαν αρχίσει να πιστεύουν στο νέο σύστημα, που είχαν αποταμιεύσει μερικά χρήματα και είχαν αρχίσει να καταναλώνουν. Για τους υπόλοιπους, δεν αλλάζουν και πολλά πράγματα. Εδώ και δεκαπέντε χρόνια, στη Χερσώνα πολύς κόσμος αγωνίζεται να επιβιώσει, καθώς βρίσκεται αντιμέτωπος με τις χρόνιες καθυστερήσεις στην καταβολή του μισθού του. Ομως, αυτή τη φορά, κανένας δεν καταλαβαίνει. Αναρωτιούνται εάν η κρίση θα είναι χειρότερη ή λιγότερο μεγάλη από εκείνη που γνωρίσαμε τη δεκαετία του 1990».

Μέσα στο θυμό τους, οι εργάτες της KhersonMash κάνουν ήδη έκκληση να εθνικοποιηθεί και πάλι επειγόντως η επιχείρησή τους. Θεωρούν ότι αυτό είναι το μόνο που μπορεί να εγγυηθεί την επιστροφή του εργοστασίου στην κανονική λειτουργία της. Ακόμα και ο αντιδήμαρχος -παρά το γεγονός ότι πρόσκειται στο Κόμμα των Περιφερειών που είναι γνωστό για τις σχέσεις του με τους ολιγάρχες- συνηγορεί υπέρ της επιστροφής της επιχείρησης στο κράτος.

Τελευταίο στοίχημα

Ολα όσα ακούγονται σήμερα απέχουν έτη φωτός από την ευφορία που χαρακτήριζε τις αρχές της δεκαετίας του 2000, όταν οι ιδιωτικοποιήσεις και ο νεοφιλελευθερισμός έμοιαζαν να αποτελούν τη μόνη εγγύηση για την οικονομική ανάπτυξη της χώρας.

Στην Ουκρανία, η «κρίση του καπιταλισμού» θα μπορούσε εξίσου να σημάνει το τέλος ορισμένων βιομηχανικών ομίλων οι οποίοι διατηρήθηκαν στη ζωή με μεγάλα προβλήματα κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου, αλλά δυσκολεύονται να βρουν τον δρόμο τους μέσα στη νέα οικονομία.

Ηδη, στη Χερσώνα υπάρχουν σκέψεις να στραφεί η οικονομική δραστηριότητα στους περισσότερο χειροπιαστούς οικονομικούς πόρους της περιοχής, στη γεωργία κυρίως, έστω κι αν η πτώση της τιμής των γεωργικών προϊόντων δεν επιτρέπει ιδιαίτερα μεγάλη αισιοδοξία. Σύμφωνα με μια ουκρανική παροιμία, «η ελπίδα πεθαίνει τελευταία». Οι εργάτες της πόλης, οι οποίοι προσπαθούν με όλες τους τις δυνάμεις να αντιμετωπίσουν την κρίση, έχουν υιοθετήσει αυτό το σύνθημα.

* Δημοσιογράφος.

Η ΟΥΚΡΑΝΙΑ ΣΕ ΑΡΙΘΜΟΥΣ

Πρωτεύουσα: Κίεβο (2,6 εκατομμύρια κάτοικοι)

Πληθυσμός: 46,4 εκατομμύρια κάτοικοι [Ουκρανοί:73%, Ρώσοι: 22%, διάφοροι άλλοι (Λευκορώσοι, Μολδαβοί, Τάταροι της Κριμαίας κ.ά.: 5%].

Προσδόκιμος χρόνος ζωής: 68 έτη.

ΑΕΠ: +2,1% το 2008. Μέσος ρυθμός οικονομικής μεγέθυνσης 7% για την περίοδο 2000-2007. Σύμφωνα με τις προβλέψεις της Παγκόσμιας Τράπεζας, η εξέλιξη για το 2009 θα είναι -9%.

Ανεργία: 3,2% του ενεργού πληθυσμού το 2009, έναντι 2,4% το 2008. Ωστόσο, ένα σημαντικό τμήμα του ενεργού πληθυσμού δεν είναι καταγεγραμμένο στις επίσημες στατιστικές και, συνεπώς, δεν περιλαμβάνεται στην καταγραφή των θέσεων εργασίας που χάνονται. Στους κλάδους της μεταλλουργίας, της εξόρυξης άνθρακα, της αυτοκινητοβιομηχανίας και στον χρηματοπιστωτικό τομέα πραγματοποιήθηκαν μαζικές απολύσεις.

Μέσος μισθός: (περίοδος Ιανουαρίου-Φεβρουαρίου 2009) 154 ευρώ. Μειώθηκε κατά 13%.

Την περίοδο 1998-2008, από τις ουκρανικές τράπεζες χορηγήθηκαν πιστώσεις ύψους 400 δισ.: το 58% ήταν σε δολάρια, με συνέπεια την ενίσχυση της ανισορροπίας με το αμερικάνικο νόμισμα.

Δείκτης Ανθρώπινης Ανάπτυξης: 0,786 σύμφωνα με τους αριθμούς που δόθηκαν στη δημοσιότητα το 2008 -σε σχέση με το 2006 έχει μειωθεί. Η χώρα κατέχει την 82η θέση στην παγκόσμια κατάταξη.

1. Ουκρανικό νόμισμα. 100 χρίβνα = 9,40 ευρώ.

2. Εκείνη την εποχή, το επίπεδο του πληθωρισμού ανερχόταν στο 20%, έναντι 18% σήμερα.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Διεθνή
Με λέξεις-κλειδιά
Ουκρανία
Σχετικά θέματα: Le Monde diplomatique
Θανάσιμα αμαρτήματα του Μανουέλ Σελάγια
Κρίση στην κορυφή της πυραμίδας
Άλλα θέματα στην κατηγορία Διεθνή της έντυπης έκδοσης
ΗΠΑ
Πρόεδρος σε νέες βάσεις
Μέση Ανατολή
Εκείνος κι εκείνος
Νότια Οσετία
Πέρυσι ήταν αλλιώς
Γερμανία
Χριστοφοράκος αλά γερμανικά
Ρωσία - Ιράν
Σύμπλευση κατά ΗΠΑ με οικολογικό άλλοθι
ΜΙ5
Βασανιστήρια με βρετανικό φλέγμα
Πακιστάν
Με έδρα το Ισλαμαμπάντ
Βολιβία
Δικός τους άνθρωπος
Κούβα
Φέτος ο Φιντέλ δεν κάνει πάρτι
Αρθρο του Ignacio Ramonet
Ελεγχος α' εξαμήνου του Ομπάμα
Le Monde diplomatique
Θανάσιμα αμαρτήματα του Μανουέλ Σελάγια
Η εξέγερση των εργατών της Χερσώνας
Κρίση στην κορυφή της πυραμίδας
Ειδήσεις σε 1 Λεπτό
Χρυσή Μαύρη Θάλασσα
Παραγουάη
Το νερό της ζωής
Άλλες ειδήσεις
Οι άμαχοι