Έντυπη Έκδοση

Υμνος στην τεμπελιά

Ο Τιερί Πακό ανέλαβε να μας αναλύσει τα πολλά ευεργετήματα του μεσημεριανού ύπνου, που έχουν εμπνεύσει πολλούς ζωγράφους και λογοτέχνες

Σηκώνομαι αργά από το γραφείο μου, σβήνω τον υπολογιστή μου, κατευθύνομαι προς το κρεβάτι μου (...) Επειτα ξαπλώνω, κλείνω τα μάτια κι ακούω τον εαυτό μου να εύχεται στην ανύπαρκτη ομήγυρη και σε μένα τον ίδιο «καλόν ύπνο», με φωνή αχνή, σαν ψίθυρο, σαν χάδι.

Υστερα από μερικά δευτερόλεπτα, δεν ελέγχω πια τίποτα, είμαι εξ ολοκλήρου "αλλού", στη χώρα του ύπνου... Τι ώρα είναι; Σχεδόν δεκατρείς και τριάντα. Η αρχή του απογεύματος».

Εναν μικρό, κομψό ύμνο στη μεσημεριανή ανάπαυλα, αυτή τη συνήθεια που τα ωράρια και η εργασία έχουν εκτοπίσει από την καθημερινότητα -ευτυχώς οι διακοπές μάς δίνουν την ευκαιρία να την ξαναθυμηθούμε- υπογράφει ο Τιερί Πακό στο πρωτότυπο δοκίμιό του «Η τέχνη της σιέστας», που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Ποταμός» (μετάφρ. Μαρία Παγουλάτου).

Καθηγητής στο Ινστιτούτο Πολεοδομίας του Πανεπιστημίου Paris ΧΙΙ, εκδότης του περιοδικού «Urbanise» και συνεργάτης της «Monde Diplomatique», ο συγγραφέας βιβλίων για τις «γήινες» απολαύσεις» υπερασπίζεται τα ευεργετικά οφέλη της σιέστας. Κατά την άποψή του, είναι ο πιο εκλεπτυσμένος τρόπος να ανασυνταχθούμε, να ξαναβρούμε τον εσωτερικό μας ρυθμό και να επιτρέψουμε στις σκέψεις μας να περιπλανηθούν.

Η σιέστα παίρνει τα φλογερά ή αθώα χρώματα που της έχουν δώσει, κατά καιρούς, οι ζωγράφοι: Ο Καραβάτζιο με την «Ανάπαυση κατά τη φυγή στην Αίγυπτο» εκφράζει την αίσθηση της χαλάρωσης με την Παναγία και τον μικρό Χριστό που κοιμούνται, ο Μπρέγκελ στον «Θερισμό» ζωγραφίζει εξουθενωμένους χωρικούς να έχουν αποκοιμηθεί ύστερα από μια κοπιαστική μέρα. Το «Ζευγάρι στο κρεβάτι» του Γιαν Στέεν αφήνεται να το τυλίξει ο ύπνος πιθανότατα «μετά από μερικά ηδονικά χάδια». Ο Σερά πάλι στο έργο του «Μια Κυριακή στο νησί της Γκραντ Ζατ» (1884) «μάχεται υπέρ του "δικαιώματος στη σιέστα" σε μια εποχή κατά την οποία η κυριακάτικη ανάπαυση δεν είχε κατακτηθεί για όλους».

Στην ελληνική μυθολογία» οι Νύμφες το "μεσημέρι" επιχειρούν να παρασύρουν τον Πάνα στο χορό τους». Η αρχαιότητα βρίθει από δαίμονες, σειρήνες, σάτυρους, και άλλα πλάσματα της φαντασίας, πολλά από τα οποία προκαλούν τρόμο την «έκτη ώρα». «Το "μεσημέρι" σηματοδοτεί το σημείο ζενίθ της τροχιάς του ήλιου μέσα στην ημέρα, γεγονός που εξηγεί γιατί πολλές τελετουργίες συνδεδεμένες με τη λατρεία του ήλιου πραγματοποιούνται αυτήν την ώρα, καθώς επίσης και γιατί σε άλλες θρησκείες τη θεωρούν κατάλληλη για βασκανία», συμπεραίνει ο Πακό.

Η ανάγνωση του «Ημερολογίου του Αντρέ Ζιντ καθώς επίσης και του Τόμας Μαν επιβεβαιώνει τη σημασία της σιέστας για όσους γεννήθηκαν τον 19ο αιώνα. Αυτό ισχύει και για πολλά μυθιστορηματικά πρόσωπα στα έργα των Χόρχε Αμάντο, Γιασάρ Κεμάλ, Μιγκέλ Ανχέλ Αστούριας, κ.ά. Τη δικαιολόγησαν συχνά για λόγους κλιματικούς: η ζέστη του μεσημεριού επέβαλλε την απραξία στη σκιά ενός εξωτικού δέντρου ή στη δροσιά ενός δωματίου με κατεβασμένες γρίλιες. Ωστόσο και ο Τολστόι, στην καρδιά του ρωσικού χειμώνα, «υποτάσσεται ηδονικά στην ιεροτελεστία της σιέστας...».

Στα τέλη του περασμένου αιώνα ο γαμπρός του Μαρξ Πολ Λαφάργκ «προτείνει να αντικαταστήσουμε το "Δικαίωμα στην εργασία", που είχαν κατακτήσει με αγώνες οι επαναστάτες του 1848, με το "Δικαίωμα στην τεμπελιά"». Η προμετωπίδα του «Ας τεμπελιάσουμε σε όλα, εκτός από το να αγαπάμε και να πίνουμε, εκτός από το να τεμπελιάζουμε» θα βρει τον απόηχό της σε κάποιες διεκδικήσεις του Μάη του '68, όπως «Να απολαμβάνουμε ανεμπόδιστα», σύμφωνα με τον συγγραφέα.

Ρολόγια και ωράρια

Φαίνεται πως η μεσημεριανή ανάπαυλα άρχισε να εκτοπίζεται από την εποχή που εφευρέθηκαν τα ρολόγια και η βιομηχανική επανάσταση έκανε την επέλασή της, πιο αυστηρά ωράρια υιοθετήθηκαν και μπήκαν στο λεξιλόγιο οι όροι παραγωγικότητα-αποδοτικότητα. Ομως ο Πακό πιστεύει πως η σιέστα είναι «αντίσταση» εναντίον του «"παγκόσμιου χρόνου", αυτού του παράγωγου της παγκοσμιοποίησης της οικονομίας».

«Η λέξη "ελευθερία" δεν έχει νόημα παρά μόνο αν υπάρχει έλεγχος του καθενός στο χρόνο του», συνεχίζει.

«Η ελεύθερη διαχείριση του χρόνου του είναι η εγγύηση της αυτονομίας του. Αυτή η εξατομίκευση του χρόνου δεν σημαίνει έλλειψη πολιτικής συνείδησης, άρνηση σεβασμού των "κανόνων" που όλη η ζωή μέσα στην κοινωνία υπαγορεύει, περιφρόνηση του άλλου, αναδίπλωση στις ατομικές μικροανέσεις· μα αντίθετα, δηλώνει τη θέληση να είναι κανείς συμβατός με το χρόνο του, με σκοπό να διασφαλίζει την παρουσία του στον κόσμο, μαζί και μέσω των άλλων». *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Σχετικά θέματα: Βιβλίο
Ο Πόε στη «Χώρα του Ποτέ»
Η άγνωστη Ζάκυνθος
Η μελωδία της γραφής
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Συνέντευξη: Ιθαν Χοκ
«Πάντα ήθελα να παίξω κιθάρα στην Επίδαυρο»
Κινηματογράφος
Η Μόνικα της διπλανής πόρτας
Ενα εκρηκτικό καλοκαίρι
Χτυποκάρδια στο Χόγκουαρντς
Επέτειος
Οταν οι ηθοποιοί απέκτησαν φωνή
Κινηματογραφικές μηχανές
Οι μηχανές του χρόνου
Χορός
Η τσαρίνα του μπαλέτου
Μουσική
Hi five!
Θέατρο
Οι «Ορνιθες» ακροβατούν
Μνημεία
Χούλιγκαν με ράσα;
Εικαστικά
«Αυτές» και οι άλλες
Μπαλαρίνες στο μπαλκόνι
Αρχιτεκτονική
Η τάση που έκανε επανάσταση
Βιβλίο
Ο Πόε στη «Χώρα του Ποτέ»
Η άγνωστη Ζάκυνθος
Υμνος στην τεμπελιά
Η μελωδία της γραφής