Έντυπη Έκδοση

Ισχυρή μαρτυρία

Ελλη Παππά

Μαρτυρίες μιας διαδρομής

εισαγωγή-επιμέλεια: Τάσος Σακελλαρόπουλος

σειρά: Βιβλιοθήκη του Μουσείου Μπενάκη, σ. 349, ευρώ 18

Δημοσιογράφος, συγγραφέας και μαχήτρια της Αριστεράς η Ελλη Παππά, αντιπροσωπεύει έναν ολόκληρο κόσμο που «βούτηξε βαθιά στα νερά» του 20ού αιώνα. Γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1920. Οι γονείς της, η ίδια και τα αδέλφια της, μεταξύ των οποίων και η Διδώ Σωτηρίου, έφτασαν στην Ελλάδα και εγκαταστάθηκαν στον Πειραιά, μετά την Καταστροφή του 1922. Μεγάλωσε στον Πειραιά, τελείωσε το Γυμνάσιο της Κοκκινιάς, σπούδασε Φιλοσοφία και Νομικά στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας και στη Γαλλική Ακαδημία. Από τα γυμνασιακά της ήδη χρόνια, την εποχή της μεταξικής Δικτατορίας, εντάχθηκε στο λαϊκό κίνημα μετέχοντας ενεργά σε αντικαθεστωτικές οργανώσεις. Μετά, στην Κατοχή, προσχώρησε στο ΕΑΜ και στο ΚΚΕ.

Διέτρεξε όλο τον Εμφύλιο και έως τη σύλληψή της, το 1950, δούλεψε για τα παράνομα έντυπα, σε στενή συνεργασία με διαπρεπείς αριστερούς διανοούμενους και κυρίως, στους παράνομους μηχανισμούς του ΚΚΕ. Σε αντίξοες συνθήκες συνεργάστηκε στενά με ηγετικά στελέχη, όπως ο Νίκος Πλουμπίδης και ο Νίκος Μπελογιάννης, με τον οποίο συνδέθηκε και απέκτησε έναν γιο, τον Νίκο, που γεννήθηκε όταν και οι δυο είχαν συλληφθεί από τις αρχές ασφαλείας. Καταδικάστηκε κι εκείνη σε θάνατο, στη δίκη Μπελογιάννη, αλλά η ποινή της δεν εκτελέστηκε, γιατί ο γιος της, που είχε στο μεταξύ γεννηθεί στη φυλακή, ήταν τότε μόλις επτά μηνών.

«Απελευθέρωση, Δεκεμβριανά, προσπάθειες ανασυγκρότησης της Αριστεράς και της Δημοκρατίας, οι πρώτες εκλογές, ο ερχομός του Μπελογιάννη και του μεγάλου έρωτα», έγραψε η ίδια. Αποφυλακίστηκε από τις φυλακές Αβέρωφ το 1963, και συνέχισε να συμμετέχει στο αριστερό κίνημα. Αναλαμβάνοντας δράση, εντάχθηκε στον νόμιμο μηχανισμό της ΕΔΑ, δούλεψε στη σύνταξη της «Δημοκρατικής Αλλαγής» και σε τέσσερα χρόνια, μετά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967, συνελήφθη και εξορίστηκε στη Γυάρο. Υστερα από ενάμιση χρόνο αποφυλακίζεται, για λόγους υγείας, η Σοβιετική Ενωση την προσκαλεί να τη φιλοξενήσει με τον γιο της, αλλά η ίδια αρνείται, γιατί είχε διαφωνήσει με την εισβολή στην, τότε, Τσεχοσλοβακία.

Μέχρι την πτώση της δικτατορίας δεν εργάστηκε σε εφημερίδες της εποχής, αλλά σε εγκυκλοπαίδειες και περιοδικά και αργότερα στην εφημερίδα Μακεδονία, με ψευδώνυμο. Στη Μεταπολίτευση, η Ελλη Παππά θα συνοψίσει την επανασύνδεσή της με το ΚΚΕ, ως εξής: «Η επανένωση της Αριστεράς ξεκίνησε με καλούς οιωνούς και είχε οικτρό τέλος. Απεχώρησα από το ΚΚΕ, πράγμα που και η ηγεσία του επιθυμούσε».

Επαγγελματικά δούλεψε στις εφημερίδες Εθνος, Μακεδονία και στο περιοδικό Γυναίκα έως το 1990, οπότε και αφιερώθηκε αποκλειστικά στο συγγραφικό της έργο. Τα τελευταία πολιτικά βιβλία της είναι Αποχαιρετισμός στον αιώνα μου (Κέδρος, 2006) και Μακιαβέλι ή Μαρξ (Αγρα, 2006).

Η Ελλη Παππά πραγματοποίησε μελέτες για την αρχαία ελληνική φιλοσοφία, όπως «Ο Πλάτωνας στην εποχή μας» και η «Σπουδή στο θέμα της ελευθερίας - Η έννοια της ελευθερίας στον προσωκρατικό υλισμό», και μελέτες για τον μαρξισμό και τον λενινισμό, όπως «Μύθος και ιδεολογία στη ρωσική επανάσταση - οδοιπορικό από τον ρωσικό αγροτικό λαϊκισμό στον λαϊκισμό του Στάλιν» και «Ο Λένιν χωρίς λογοκρισία και εκτός μαυσωλείου».

Οι μαρτυρίες της σε χειρόγραφα από τη φυλακή, διηγήματα και θεατρικά, που επίσης έγραψε έγκλειστη στις φυλακές Αβέρωφ πάνω από μία δεκαετία, δημοσιευμένα και αδημοσίευτα άρθρα της στον παράνομο Τύπο του ΚΚΕ, στις εφημερίδες και στα περιοδικά της Μεταπολίτευσης όπου εργάστηκε, αναδεικνύουν το ανήσυχο πνεύμα της.

Το καλοκαίρι του 1993 η Παππά, θέτοντας ως όρο να δημοσιευθούν μετά τον θάνατό της, κατέθεσε στο Μουσείο Μπενάκη ένα κείμενο 52 σελίδων, με τίτλο «Υπόθεση Πλουμπίδη», και στη συνέχεια, τον Δεκέμβριο του 1995, μια ομάδα κειμένων που περιελάμβανε: προλογικό σημείωμα, με τίτλο «Λίγα λόγια», ένα άτιτλο αυτοβιογραφικό κείμενο αρθρωμένο σε πέντε κεφάλαια, ένα κείμενο με τίτλο «Γράμματα στον γιο μου», «Παράρτημα» με άρθρα της δημοσιευμένα στις εφημερίδες Αυγή και Νέα και ιδιόχειρο γράμμα του Νίκου Πλουμπίδη προς την ίδια. Μετά τον θάνατό της, στις 27 Οκτωβρίου 2009, σχεδιάστηκε η έκδοσή τους. Στον υπό τον τίτλο Μαρτυρίες μιας διαδρομής τόμο δημοσιεύονται όλα τα κείμενα και σύμφωνα με σχετική επισήμανση του επιμελητή τής έκδοσης Τάσου Σακελλαρόπουλου, «αυτούσια και δίχως καμία παρέμβαση».

Αν και πολυγραφότατη, η αγωνίστρια και διανοούμενη της Αριστεράς τα μόνα γραπτά που άφησε για την υπόθεση Μπελογιάννη είναι οι 108 δακτυλογραφημένες σελίδες που παρέδωσε στο Μουσείο Μπενάκη (και άλλες 52 σελίδες για την υπόθεση Πλουμπίδη), με τη σημείωση ότι «όποιος ενδιαφερθεί να διαβάσει αυτό το κείμενο» θα μάθει για τις εμπειρίες εκείνες που αφορούσαν «τη θέση μου στο ΚΚΕ και τις περιπέτειες της αμοιβαίας σχέσης μας».

Εκτός από τον Νίκο Μπελογιάννη, που είναι το κυρίαρχο πρόσωπο στο βιβλίο της, πολλές σελίδες είναι αφιερωμένες στον Νίκο Πλουμπίδη. Η Παππά θα είναι η πρώτη που θα μιλήσει για την υπόθεση Μπελογιάννη, για τη σκευωρία του Νίκου Ζαχαριάδη εις βάρος του Πλουμπίδη, που αρχικά εκτιμήθηκε ως «λάθος», αλλά όπως διαφαίνεται από τα όσα σημειώνει, ήταν ο ιδανικότερος τρόπος απομάκρυνσης ενός στελέχους, το οποίο ο Ζαχαριάδης υποπτευόταν ότι ήθελε να οργανώσει ξεχωριστό κέντρο στο εσωτερικό, μακριά από την κομματική ηγεσία, η οποία βρισκόταν στο εξωτερικό. Η Παππά δεν καταγγέλλει, απλώς μιλά απερίφραστα για την υπόθεση Πλουμπίδη. Καταλήγει ότι ο Ζαχαριάδης είχε επί τούτου αποκηρύξει τον Πλουμπίδη για να καταδικάσει σε βέβαιο θάνατο τον Μπελογιάννη και να απαλλαγεί από αυτόν. Για να τεκμηριώσει το συμπέρασμά της προσθέτει χρήσιμα στοιχεία για πληροφοριοδότες, προδοσίες και μοχθηρίες. «Η βούληση της ηγεσίας και ο τρόπος με τον οποίο ήξερε να την επιβάλλει ήρθαν πολύ γρήγορα: με την εκ μέρους της καταγγελία της επιστολής του Νίκου Πλουμπίδη ως πλαστής. [...] Πρωί ήρθε στα κελιά μας ο αρχιφύλακας όλος χαρά, κρατώντας μια εφημερίδα. "Σωθήκατε!", μας είπε και μας έδωσε την εφημερίδα με το γράμμα του Πλουμπίδη. Το διαβάσαμε με άπειρη συγκίνηση και ευγνωμοσύνη. Ηταν ένας θαυμάσιος ελιγμός, που έφερνε τους σταυρωτήδες μας σε εξαιρετικά δύσκολη θέση. [...] Νωρίς και πάλι, πολύ πριν το δικηγόρο, ήρθε ο αρχιφύλακας και -με έκδηλη αμηχανία- μας έφερε το κακό μαντάτο. Ο ραδιοφωνικός σταθμός του ΚΚΕ κατάγγειλε ως πλαστή την επιστολή του Πλουμπίδη (κι ας είχε βάλει το δακτυλικό του αποτύπωμα) κι ισχυριζόταν πως ο Πλουμπίδης βρισκόταν σε σανατόριο χώρας του εξωτερικού».

Μέσα από τις Μαρτυρίες της, εκτός από τις πολύ ενδιαφέρουσες πληροφορίες της προσωπικής της διαδρομής, παρουσιάζεται, έμμεσα, μια σύνθεση της ελληνικής πολιτικής σκηνής από τις αρχές της δεκαετίας του 1940 έως τα τέλη της δεκαετίας του 1980. Κατά κύριο λόγο ενισχύεται το σύνολο των καταθέσεων για την εμφυλιακή και μετεμφυλιακή Ελλάδα, για τη ζωή στις φυλακές, για τις διώξεις και τις δίκες των Ελλήνων κομμουνιστών. Εξαιρετικά χρήσιμες αποδεικνύονται οι πολιτικές εμπειρίες της και τα προσωπικά της βιώματα, εφόσον δι' αυτών αναδεικνύονται οι ελπίδες, οι επιτυχίες, οι εντάσεις, οι συγκρούσεις και τα αδιέξοδα της Αριστεράς στον ελληνικό χώρο μέσα στο τοπίο του λαϊκού κινήματος. Ο λόγος της είναι βέβαιο ότι θα προκαλέσει αντιδράσεις, αλλά τούτο είναι ήσσονος σημασίας, το ουσιαστικό είναι ότι με τη δημοσίευση των κειμένων -αυτούσιων και δίχως παρεμβάσεις- δίνεται η ευκαιρία ειδικότερα στο νεότερο αναγνωστικό κοινό να γνωρίσει, μάλλον να κατανοήσει την πίστη και το πάθος, την προσμονή και τα εμπόδια που χαρακτήρισαν τους κοινωνικούς αγώνες στη μετεμφυλιακή Ελλάδα. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Ο Αυστριακός από τα Πηλιοχώρια
Ενώ τα αγόρια διαβάζουν τα νέα του Αγίου Ορους, τα κορίτσια λιάζουν τις γάμπες τους
Ξεφυλλίζοντας ημερολόγια και άλμπουμ αναμνήσεων
Σκαραβαίοι σε κλειστά χέρια
...καινώ τρόπω δε, πεσών νικάς, γενναίε...
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Ισχυρή μαρτυρία
Ο Αυστριακός από τα Πηλιοχώρια
Ενώ τα αγόρια διαβάζουν τα νέα του Αγίου Ορους, τα κορίτσια λιάζουν τις γάμπες τους
Ξεφυλλίζοντας ημερολόγια και άλμπουμ αναμνήσεων
Σκαραβαίοι σε κλειστά χέρια
...καινώ τρόπω δε, πεσών νικάς, γενναίε...
Τρίτη ανάγνωση
Ο «Ηλίθιος»
Από τις 4:00 στις 6:00
Το σφύριγμα στο τραγούδι
Το πρότυπο του ροκ σταρ
Άλλες ειδήσεις
Ακτινολόγοι καραδοκούν στις κάμερες
Ο ευγενής καθ' έξιν άνθρωπος
Ενα δυσοίωνο όραμα
Εκδηλώσεις
Βιβλία από τους πάγκους των βιβλιοπωλείων
Τα πιο φοβερά χαστούκια είναι εκείνα που νομίζεις πως δεν έχεις δεχθεί