Έντυπη Έκδοση

Ενώ τα αγόρια διαβάζουν τα νέα του Αγίου Ορους, τα κορίτσια λιάζουν τις γάμπες τους

Georg Groddeck

Το μέλλον είναι γένους... θηλυκού

μτφρ.: Νάγια Παπασπύρου

εκδόσεις Ροές, σ. 128, ευρώ 8,44

Ο Γκέοργκ Γκρόντεκ (Georg Groddeck), γιατρός, ψυχαναλυτής και συγγραφέας, θεμελιωτής της σύγχρονης Ψυχοσωματικής Ιατρικής, γεννήθηκε το 1866 στο Μπαντ Κέζεν της Γερμανίας και πέθανε το 1934 στη Ζυρίχη της Ελβετίας. Το 1900 ίδρυσε ένα σανατόριο στο Μπάντεν Μπάντεν και σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα απέκτησε τη φήμη του θεραπευτή σε οργανικές και ψυχικές παθήσεις. Επηρεασμένος από τις ιδέες του Φρόιντ, μετά το 1911, καταργεί τη διάκριση ανάμεσα στο ψυχικό και το οργανικό: πρεσβεύει ότι κάθε ασθένεια είναι ένα σύμπλεγμα μη συνειδητών νοημάτων, που είναι απολύτως ιάσιμο, εφόσον ο ασθενής ερμηνεύσει και κατανοήσει τον σκοπό που επιδιώκει η ασθένεια μέσω συνεντεύξεων με τον θεράποντα ιατρό. Αυτή η θέση τον έκανε επιφυλακτικό για την αυστηρή επιστήμη και την ορθόδοξη Ιατρική. Ως αποτέλεσμα ήλθε η περιθωριοποίηση από τις ιατρικές και ψυχαναλυτικές κοινότητες της εποχής του. Ενδεικτικά, αναφέρουμε ότι το 1920, στο ψυχαναλυτικό συνέδριο της Χάγης, αυτοχαρακτηρίστηκε «άγριος ψυχαναλυτής», ελεύθερος δηλαδή και ανένταχτος.

Το πιο γνωστό έργο του Γκρόντεκ είναι το Βιβλίο τού Αυτό, που ενέπνευσε τον Φρόιντ να γράψει το Εγώ και το Αυτό. Είναι μια συλλογή 33 ψυχαναλυτικών επιστολών προς κάποια «αγαπημένη». Ο Γκρόντεκ προλαβαίνει τους κριτικούς λέγοντας πως γράφοντας αυτό το βιβλίο δεν είχε την πρόθεση να φανεί «επιστημονικός». Και πράγματι: συνδιαλέγεται και στοχάζεται ελεύθερα πάνω στο αντικείμενο του, το Es, την αντωνυμία που κάτω από τη σκέπη της υφίστανται τόσα και τόσα πράγματα της φύσης. Τα πάντα! Κι ενώ η θέση του είναι πως κάθε μονάδα Es περιέχει ένα αρσενικό και ένα θηλυκό, δεν παύει να τονίζει πως η δια-δραστική ουσία της ζωής, τούτο που ο Φρόιντ ονομάζει εγώ, είναι per esse παθητικό, ανεξέλεγκτο και ασυνείδητο. Κατά τον Λόρενς Ντάρελ, που υπήρξε θαυμαστής της φιλοσοφίας του Γκρόντεκ, το Es δεν είναι ένα πράγμα αυτό καθεαυτό, αλλά η οδός, ο δρόμος που χαρίζει στον άνθρωπο την προσωπικότητά του και το εγώ του.

Σύμφωνα με τον συγγραφέα και ποιητή Ρότζερ Λέβιντερ (Roger Lewinter), μεταφραστή του Γκρόντεκ στα γαλλικά και μελετητή της σκέψης του, Το μέλλον είναι γένους... θηλυκού (Ein Frauenproblem) -που γράφτηκε το 1903, είκοσι χρόνια πριν από το Αυτό- «αποκαλύπτει την καταγωγή της μυθολογίας» του τελευταίου. Σε αυτό το βιβλίο, το πρώτο λογοτεχνικό, μη ιατρικό κείμενο του Γκρόντεκ, καταδικάζεται ο κόσμος του άνδρα και προβάλλεται ο ισχυρισμός ότι η ελπίδα βρίσκεται στη γυναίκα, ως πηγή της ζωής, καθώς και στη δημιουργική ικανότητα του παιδιού. Εδώ μάλλον έχουμε να κάνουμε με την κοινωνικο-πολιτική θέσπιση της προτεραιότητας θηλυκού -συμφώνως προς τις υποδείξεις της ιστορίας και της εμπειρίας των δύο φύλων- πριν από την αναγωγή του σε προεξάρχουσα κοσμική αρχή των πάντων και άρα του ανθρωπίνου. Ο συγγραφέας πιστεύει ότι οι σύγχρονες κοινωνίες, ύστερα από αιώνες ανδρικού δεσποτισμού, είναι καταδικασμένες σε καθολική και απόλυτη ομοιομορφία. Ομως, σ' αυτές «βρίσκεται το ανθρώπινο στοιχείο, σ' αυτήν υπάρχει μια ζωή που θέλει να είναι κάτι παραπάνω από το πέτρινο στήριγμα του Σύμπαντος. Η γυναίκα είναι ελεύθερη και μπορεί να απελευθερώσει». Οσο η κυριαρχία των βυζαντινών (των ανδρών) εμμένει, εμμένει δηλαδή και κυριεύει στο σύνολο των ανθρώπινων δραστηριοτήτων ο ανακλαστικός, εντέλει ταυτολογικός, χαρακτήρας της ανδρικής φύσης, η κρυμμένη δυναμική που ενυπάρχει, όχι στη σχέση του ενήλικου άνδρα και της παρθένου γυναίκας ούτε στη στείρα σχέση ενός Νάρκισσου με τον εαυτό του, αλλά στη σχέση ανάμεσα στη μητέρα και στο παιδί, ολοένα και περισσότερο θα εκφυλίζεται: ο άνθρωπος (το επιμέρους άτομο) θα συνεχίζει να συγχωνεύεται με την ανθρωπότητα «θυσιάζοντας τον ίδιο τον εαυτό του» στον βωμό της αυτάρεσκης γνώσης, της τυφλής τέχνης και τεχνικής, της αγωνίας μέσα στον ασφυκτικό κλοιό της καταναλωτικής του και ομοιόμορφης κοινωνίας, της αισθηματικοποίησης του κόσμου και της σύγχυσης των ρόλων του ως άνδρα και ως γυναίκας.

Το σύγγραμμα χωρίζεται σε 12 ενότητες-κεφάλαια, που συναποτελούν τα ερείσματα του ισχυρισμού του Γκρόντεκ. Ο τόνος του λόγου είναι προφητικός - οραματιστικός και εμφαντικός, παραπέμποντας στον αφοριστικό Ζαρατούστρα του Νίτσε, από τον οποίο ο Γκρόντεκ ήταν επηρεασμένος. Ωστόσο, κατά τη γνώμη του Λέβιντερ, «η βαθύτερη έμπνευση ανάγεται στον Βάγκνερ», τόσο από άποψη μορφής όσο και περιεχομένου: από τη μια, η επιγραμματική προσωδία των φράσεων, η διάρθρωση του κειμένου σε ευσύνοπτες αναλύσεις ιστορικών δεδομένων και σε αποσπάσματα κατ' εξοχήν λυρικά με κορύφωση, και από την άλλη, η πασιφανής συγγένεια της σημασιολογίας των αφορισμών του με εκείνη της Τετραλογίας, προδίδουν -τουλάχιστον όσον αφορά τη σύλληψη- τη βαγκνερική επίδραση. Οπως σημειώνει ο Λέβιντερ, «Το «πρόβλημα», λοιπόν, της γυναίκας είναι το πρόβλημα της Μπριντχίλντε, η οποία (στη Βαλκυρία) εναντιώνεται σ' αυτόν τον ανδρικό κόσμο, τον διεπόμενο από τη λογική της παράβασης, πράξη δημιουργική ενός θνητού όντος. Ο κόσμος αυτός είναι υπερανθρώπινη ύβρις (ο Βόταν μέσα στην αφηρημένη ή απάνθρωπη γνώση του, οι Νιμπελούγκεν μέσα στη συμπυκνωμένη τους δύναμη), σύστημα από το οποίο η Μπριντχίλντε, όταν γίνεται πια γυναίκα, απελευθερώνεται (στον Ζίγκφριντ) και το οποίο καταστρέφει (στο Λυκόφως των θεών), για να συσταθεί ένας επιτέλους ανθρώπινος κόσμος, έκφραση όχι πια του άνδρα, αλλά της γυναίκας -κατά τον Γκρόντεκ-, αυθεντικά ανθρώπινου πλάσματος... Η γυναίκα θα ακολουθήσει τότε τον δρόμο που υποδεικνύει το παιδί, διότι «σ' αυτό ανήκει η Βασιλεία των Ουρανών», αφού ζει στον κόσμο που επινοεί η φαντασία του -την ουσιαστικά δική του δημιουργό έκφραση-, ξένο προς τους περιορισμούς που συνεπάγεται η σύμβαση της λογικής». *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Ισχυρή μαρτυρία
Ο Αυστριακός από τα Πηλιοχώρια
Ξεφυλλίζοντας ημερολόγια και άλμπουμ αναμνήσεων
Σκαραβαίοι σε κλειστά χέρια
...καινώ τρόπω δε, πεσών νικάς, γενναίε...
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Ισχυρή μαρτυρία
Ο Αυστριακός από τα Πηλιοχώρια
Ενώ τα αγόρια διαβάζουν τα νέα του Αγίου Ορους, τα κορίτσια λιάζουν τις γάμπες τους
Ξεφυλλίζοντας ημερολόγια και άλμπουμ αναμνήσεων
Σκαραβαίοι σε κλειστά χέρια
...καινώ τρόπω δε, πεσών νικάς, γενναίε...
Τρίτη ανάγνωση
Ο «Ηλίθιος»
Από τις 4:00 στις 6:00
Το σφύριγμα στο τραγούδι
Το πρότυπο του ροκ σταρ
Άλλες ειδήσεις
Ακτινολόγοι καραδοκούν στις κάμερες
Ο ευγενής καθ' έξιν άνθρωπος
Ενα δυσοίωνο όραμα
Εκδηλώσεις
Βιβλία από τους πάγκους των βιβλιοπωλείων
Τα πιο φοβερά χαστούκια είναι εκείνα που νομίζεις πως δεν έχεις δεχθεί