Έντυπη Έκδοση

11η Διεθνής Εκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης

Τιμώμενη χώρα: Ισραήλ

Ασάφ Γκαβρόν Ενας μάστερ σεφ του λιτού λόγου

Πολύ συχνά οι παρουσιαστές ενός καινούργιου βιβλίου αντιμετωπίζουν δυσχέρειες: Θέλουν από τη μια να ενημερώσουν τους αναγνώστες για την πλοκή και τη δράση του, μέχρι ενός σημείου φυσικά, ενώ από την άλλη κανείς δεν θέλει να διαταραχθεί η ελευθερία και το δικαίωμα του αναγνώστη για προσωπική εξερεύνηση σ' ένα καινούργιο σύμπαν -κάθε μυθιστόρημα άλλωστε αποτελεί από μόνο του κι ένα καινούργιο σύμπαν.

Με άλλα λόγια, ο παρουσιαστής καλείται να φωτίσει με τους δικούς του προβολείς και τη δική του στόχευση αυτά τα σημεία που κατά τη γνώμη του πρέπει να τονιστούν. Αυτός όμως ο αδιάκριτος φωτισμός του κειμένου δεν αποτελεί σε καμιά περίπτωση οδηγό πλοήγησης για τον αναγνώστη, αλλά ένα κάλεσμα σε ουσιαστική γνωριμία με το μυθιστόρημα και το συγγραφέα του. Το «Croc Attack» πάντως είναι από εκείνα τα βιβλία που δεν φοβούνται να εκτεθούν στο φως από την πρώτη στιγμή και αυτή είναι μια από τις αρετές του, γιατί ακολουθούν και άλλες.

Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα με δράση σε κινηματογραφικό ρυθμό, γλώσσα λιτή αλλά και φροντισμένη, ευσύνοπτα περιγραφική και αποτελεσματικά κοφτή, όπου είναι απαραίτητο. Παραθέτω μερικά παραδείγματα: «τα χείλη ήταν απαλά σα φτερό και αλμυρά σαν την ίδια τη θάλασσα ή ο ουρανός είχε το χρώμα του γαλάζιου τόσο κρύος και καθαρός σαν τα μάτια μιας γάτας του Σιάμ» και κάτι ακόμα: «πυροβόλησαν κάποια την ώρα που άπλωνε τα πλυμένα ρούχα. Πυροβόλησαν ένα παιδί που είχε βάψει το πρόσωπό του πράσινο και τους κορόιδευε».

Η γλώσσα του 46άχρονου Γκαβρόν έχει χρώματα, διακριτικές μυρωδιές και γεύσεις στην ποσότητα που απαιτείται κάθε φορά. Η μυθιστορηματική συνταγή που εκτελεί ο συγγραφέας-δημιουργός είναι καχύποπτη στα επίθετα, ενώ χρησιμοποιεί τις εικόνες της φύσης με εξαιρετική φειδώ· ας πούμε τα ξεραμένα από τον ήλιο αγριόχορτα θυμίζουν στη χρήση τους πολύτιμα μπαχαρικά. Η αντιδιαστολή της βουερής πόλης με τις πλαγιές της εξοχής, τις σπηλιές της, έναν ταπεινό γάιδαρο, λειτουργεί με τους κανόνες της αντίθεσης, αλλά νομίζω πως υποδαυλίζει ταυτόχρονα υποδόριες βιβλικές μνήμες, που ψηλαφούν το ιουδαϊκό και χριστιανικό συλλογικό μας υποσυνείδητο. Ο Γκαβρόν αποδεικνύεται ένας μάστερ σεφ του λιτού λόγου, πειθαρχημένος, συγκρατημένα λυρικός -εκτιμώ πως γνωρίζει πολύ καλά ότι η συναισθηματική υπερχείλιση δεν αποτελεί από μόνη της υψηλή τέχνη.

Ο συγγραφέας, εκτός από λιτά περιγραφικός, παρουσιάζεται ως ένας αφηγητής που δεν θα τον χαρακτήριζα αμερόληπτο (πώς θα ήταν άραγε αυτό δυνατό), αλλά ακριβοδίκαια μεροληπτικό σ' ένα τοπίο συνεχών συγκρούσεων, εκεί όπου δεν διστάζει να βάλει τα χέρια του στη φωτιά, με τον τρόπο της τέχνης πάντα, δηλαδή χωρίς συνθήματα και κραυγές, αλλά με τον κραταιό ψίθυρο του πάσχοντος ανθρώπου..

Η σκιαγράφηση των δύο βασικών ηρώων του βιβλίου παρουσιάζει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον. Ο Εϊτάν Ενόχ ή Κροκ από τους Ισραηλινούς και ο Φάχμι από την παλαιστινιακή πλευρά έχουν τελικά μεταξύ τους γεφυρωμένους περισσότερους αρμούς απ' όσους θα μπορούσε κανείς να φανταστεί. Αν και ζουν σε δύο εχθρικές μεταξύ τους εθνότητες, σε άλλες συνθήκες καθημερινότητας και βιοπορισμού, αν και ανήκουν σε άλλες θρησκείες, παρ' όλ' αυτά είναι ομοιότροπα συνεταίροι και μέτοχοι στο ίδιο τραγικό βίωμα.

Ο Κροκ, σύμβολο και θύμα της δυτικής νεοτερικότητας, είλωτας στο ζυγό της τεχνολογίας η οποία δηλώνεται μέσα από τη δομή μιας σύγχρονης εταιρείας, ζει τρέχοντας σαν λαγός μέσα σ' ένα πολύβουο Τελ Αβίβ, εγκλωβισμένος στην κυκλοφορία, στον εκκωφαντικό βόμβο και τρόμο των εκρήξεων, στο άνυδρο αδιέξοδο των προσωπικών του σχέσεων. Ο Κροκ είναι ένας άνθρωπος θεμελιακά ανελεύθερος. Οι δυνάστες του είναι αρχικά η ίδια του η χώρα, η οποία συγκροτήθηκε με τη λογική της γενιάς του πατέρα του. Δυνάστες του είναι οι βόμβες των εχθρών, η αρραβωνιαστικιά του, η δουλειά του που έχει ως αντικείμενο την εξοικονόμηση και πώληση ελεύθερου χρόνου σε εταιρείες και πρόσωπα, αυτού του αναξιοποίητου διαολεμένου χρόνου, του τυραννικού εφιάλτη του σύγχρονου κόσμου.

Η εργασία του Κροκ έχει κάποιες φορές πραγματικά καφκικές προεκτάσεις με δαιδαλώδεις διαδρομές και άφθονες δαντέλες μαύρου χιούμορ, όπως εκεί που μιλάει ο ίδιος ο Κροκ: Κάποτε κάπνιζα, όταν ήμουν στο στρατό, αλλά τώρα θα έχανα πολύτιμο χρόνο. Στην εξέλιξη παρατηρούμε κάποια στιγμή τον Κροκ να ξαναρχίζει το κάπνισμα, χωρίς όμως να του αρέσει πια, μοιάζει κάτι παραπάνω από εγκλωβισμένος, καταδικασμένος.

Τη ζωή του Κροκ δυναστεύουν επιπλέον τα παντοδύναμα μίντια, των οποίων αποτελεί δόλωμα και ραγισμένο είδωλο, τη δυναστεύει ακόμη η ψυχιατρική, η οποία και παρουσιάζεται διάστικτη από γουντιαλενική ειρωνεία. Τη ζωή του Κροκ τυραννάει μεταξύ άλλων και η έλξη του έρωτα σε παραπάνω από μία κοπέλες, έρωτας όμως που παραμένει σε όλες τις σελίδες πεισματικά ατελέσφορος. Ο Κροκ τελικά μέσα από την πένα τού Γκαβρόν φαντάζει σαν ένας σημερινός δονκιχωτικός αναζητητής της ευτυχίας, μόνο που το όνειρο δεν είναι η ιπποσύνη ούτε οι ανεμόμυλοι, αλλά η γαλήνη και ο ζεστός κόρφος μιας κοπέλας.

Από την άλλη πλευρά, ο άλλος βασικός χαρακτήρας του μυθιστορήματος, ο Παλαιστίνιος Φάχμι, αποτελεί το δεύτερο υποκριτή σε όλη την εξέλιξη του αρχαίου δράματος της Μέσης Ανατολής. Μαθαίνουμε γι' αυτόν από έναν εσωτερικό μονόλογο του ιδίου, καθώς βρίσκεται σε κωματώδη κατάσταση στο νοσοκομείο, αφ' ότου το μεγαλύτερο μέρος της δράσης του μυθιστορήματος έχει ολοκληρωθεί.

ΑΣΑΦ ΓΚΑΒΡΟΝ Croc attack ΜΤΦΡ.: ΧΡΙΣΤΙΝΑ Δ. ΘΕΟΧΑΡΗ Εκδόσεις Ηλία Ι. Μπαρτζουλιάνου Σελ. 376 Τιμή: 15 ευρώ ΑΣΑΦ ΓΚΑΒΡΟΝ Croc attack ΜΤΦΡ.: ΧΡΙΣΤΙΝΑ Δ. ΘΕΟΧΑΡΗ Εκδόσεις Ηλία Ι. Μπαρτζουλιάνου Σελ. 376 Τιμή: 15 ευρώ Ο Φάχμι πιάνει το νήμα της αφήγησης από τον ίδιο τον παππού του στα πρώτα χρόνια ύστερα από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, τότε που εκείνος για μια συγκεκριμένη διαδρομή έκανε μια ώρα με το γάιδαρο, ενώ σήμερα, παρά τον ασφαλτόδρομο, μέσα από συνεχή φυλάκια και μπλόκα, κάτω από ελέγχους ταυτοτήτων και ουρές των αυτοκινήτων, χρειάζεται κανείς τρεις ώρες. Ο Φάχμι έχει με τη σειρά του κι αυτός τους δικούς του δυνάστες: πολιτική ανελευθερία, φτώχεια, καταπάτηση δικαιωμάτων, αλλά και ψυχολογική καταπίεση από το μεγάλο του αδερφό, ο οποίος και ενσαρκώνει μέσα από ένα ασήκωτο φορτίο το πρότυπο της φυλετικής παράδοσης και υπερηφάνειας. Δυναστεύεται ακόμα από τη θρησκεία του και τα καθήκοντα που απορρέουν από αυτήν, καταπιέζεται τέλος από θλίψη και φόβο εξαιτίας μιας ειδικής τρομοκρατικής αποστολής που του ανατίθεται χωρίς ο ίδιος να την έχει επιλέξει.

Είναι αριστοτεχνικός ο τρόπος που παρουσιάζει ο συγγραφέας τούς Κροκ και Φάχμι, το πώς σέρνονται κάτω από ψυχολογική βία, για να αποτελέσουν σύμβολα αντίστασης ο καθένας του λαού του, ενώ οι ίδιοι όχι μόνο δεν το έχουν επιδιώξει, αλλά ούτε καν το έχουν επιθυμήσει πραγματικά. Δύο κοινωνίες σε πολυετή ανάμεσά τους σπαραγμό επιλέγουν τα θύματά τους, για να συνεχιστεί η τελετουργία της ανθρωποθυσίας σ' ένα δράμα χωρίς τελειωμό.

Κι όμως ο Κροκ και ο Φάχμι το μόνο που ήθελαν ήταν να ζήσουν τα νιάτα τους, να ερωτευτούν κοιτάζοντας αμέριμνα το ολόγιομο φεγγάρι της Παλαιστίνης. Η μοίρα τους όμως ήταν να υποδυθούν τον πρώτο και δεύτερο υποκριτή σε μια άχρονη τραγωδία χωρίς κάθαρση.

Για όποιον αναγνώστη δεν έχει επισκεφθεί το κράτος του Ισραήλ και τη Δυτική Οχθη, για οποιονδήποτε αναγνώστη μιας άλλης χώρας που γνωρίζει το παλαιστινιακό πρόβλημα μόνο από την τηλεόραση και τις εφημερίδες, έρχεται κάποια στιγμή στην ώρα της ανάγνωσης που οι ήρωες του μυθιστορήματος απελευθερώνονται από τα χωροχρονικά τους δεσμά. Αυτό είναι ένα δύσκολο γενικά στοίχημα στη λογοτεχνία, που φαίνεται να κερδίζει ο Γκαβρόν.

Την ιστορία του Κροκ και του Φάχμι με τον έναν ή τον άλλο τρόπο μπορούμε να τη φανταστούμε σε πολλές γωνιές της γης τις τελευταίες δεκαετίες, στο Μπέλφαστ ανάμεσα σε καθολικούς και προτεστάντες ή στη χώρα των Βάσκων, γενικά εκεί όπου ανάμεσα στις τανάλιες του μίσους θα υπάρχουν πάντα νέοι άνθρωποι που θα νοσταλγούν το ξένοιαστο φεγγάρι και τη ζεστασιά ενός άλλου σώματος, εκεί όπου θα υπάρχουν Κροκ που παρηγορούν μια δακρυσμένη κοπέλα έξω από ένα νεκροταφείο ή κάποιοι Φάχμι που διαπρέπουν σε τρυφερότητα ταΐζοντας καρότα ένα θεονήστικο γάιδαρο της Παλαιστίνης.

Τα σχόλια έχουν κλείσει για αυτό το άρθρο

Κανένα σχόλιο

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας 0

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Βιβλιοθήκη
Θεσσαλονίκη
Διεθνής Εκθεση Βιβλίου
Σχετικά θέματα: Βιβλιοθήκη
Αβραάμ Β. Γεοσούα Τα ηθικά αναπάντητα ερωτήματα
Αμος Οζ Επινοώντας από την αυτοβιογραφία του
Νταβίντ Γκρόσμαν: «Είμαι συγγραφέας ανθρώπων»
Ετγκαρ Κέρετ Ο παραμυθάς
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Φωτογραφία
Ο φιλόσοφος της εικόνας, φωτογράφισε
Λογοτεχνία
Η ροζ λογοτεχνία χρόνια δεν κοιτά
Συγγραφείς
Να βγούμε από το λήθαργο
Σκηνοθέτες
Ημασταν όλοι τυφλοί
Ηθοποιοί
Η Ρωσίδα «Οντρεϊ Χέμπορν»
Βιβλιοθήκη
Τιμώμενη χώρα: Ισραήλ
Αβραάμ Β. Γεοσούα Τα ηθικά αναπάντητα ερωτήματα
Αμος Οζ Επινοώντας από την αυτοβιογραφία του
Νταβίντ Γκρόσμαν: «Είμαι συγγραφέας ανθρώπων»
Ετγκαρ Κέρετ Ο παραμυθάς