Έντυπη Έκδοση

Στους δρόμους της απώλειας

Siegfried Lenz

Γραφείο απολεσθέντων αντικειμένων

μτφρ.: Κυριακή Χρυσομάλλη - Heinrich,

εκδ. University Studio Press, σ. 241, ευρώ 13

Ο Ζίγκφριντ Λεντς, γεννημένος τον Μάρτιο του 1926 στο Λικ της Ανατολικής Πρωσίας, ανήκει στην πρώτη μεταπολεμική γενιά των γερμανών λογοτεχνών που, ορθώνοντας πνευματικό ανάστημα και αρθρώνοντας άμεσο και υπεύθυνο πολιτικό λόγο, έθεσαν τα πρότυπα μιας νέας πολιτικής και κοινωνικής ταυτότητας. Οι συγγραφείς της «Λογοτεχνικής ομάδας 47», στους κόλπους της οποίας, εκτός του Ζίγκφριντ Λεντς, ξεχωρίζει μεταξύ άλλων και ο νομπελίστας Γκίντερ Γκρας (βλ. Το τενεκεδένιο ταμπούρλο), αξίωσαν μέσα από τα συντρίμμια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, την πνευματική και ηθική αναδόμηση της γερμανικής κοινωνίας, εξορκίζοντας ταυτόχρονα τη συλλογική και ατομική ευθύνη του ναζιστικού παρελθόντος.

Το έργο του Ζίγκφριντ Λεντς, παρά το πέρασμα των χρόνων, φέρει τον διάχυτο ουμανισμό του συγγραφέα και μαρτυρά ηθική παρουσία και κοινωνική δικαιοσύνη.

Ο Χένρι, ο πρωταγωνιστής του «Γραφείου απολεσθέντων αντικειμένων» (πρώτη γερμανική έκδοση 2003), αναζητεί και αναλαμβάνει εργασία στον ομώνυμο χώρο, αποκηρύσσοντας την υψηλή κοινωνική του θέση και την ανάλογη πατρική περιουσία, αποσκοπώντας σε ουσιαστικές-ανθρώπινες σχέσεις και σε μια επαγγελματική ενασχόληση που αντιστοιχεί σε κοινωνική διακονία. Η διαλεκτική του συγγραφέα εστιάζει στις φυλετικές διακρίσεις που, έστω και μεμονωμένα, εξακολουθούν να υφίστανται εντός των γερμανικών τειχών, καθώς επίσης και στην πλασματική ευδαιμονία της σύγχρονης καπιταλιστικής - καταναλωτικής κοινωνίας. Η στερεότυπη υπόθεση του έργου μετριάζεται από τα ηθικά διλήμματα που φέρεται να αντιμετωπίζει ο πρωταγωνιστής και συνεπάγονται τη μετέωρη τοποθέτησή του σε ένα αμφίσημο ηρωικό και αντιηρωικό πλαίσιο. Οι αγαθές προθέσεις και ο ανθρωπισμός του εξελίσσονται παράλληλα με τη συνειδητή αδράνειά του σε πράξεις βίας και ρατσισμού, που αφορούν τον ίδιο αλλά και το εγγύτερο κοινωνικό του περιβάλλον.

Ο χώρος δράσης των ηρώων, δηλαδή το γραφείο απολεσθέντων, αποτελεί σημείο αναφοράς στη διαλεκτική ανάπτυξη του έργου, αν και θεωρούμε ότι ο συγγραφέας δεν «εξαντλεί» απόλυτα αυτή την εκπληκτική σύλληψη του χώρου. Ο Ζίγκφριντ Λεντς ωστόσο δικαιολογεί απόλυτα τον χαρακτηρισμό τού «στιλίστα της ψυχραιμίας και της λιτότητας» καθώς οι αφαιρετικές του περιγραφές και η έλλειψη έντονης συγκινησιακής φόρτισης, μεταδίδουν μια αίσθηση αμετάκλητου τέλματος και απομόνωσης.

Από το γραφείο απολεσθέντων παρελαύνει ένα πλήθος ετερόκλιτων αντικειμένων που καταδεικνύει αντίστοιχα την ετερότητα και την καταναλωτική μονομανία των κατόχων τους όπως επίσης και τις αλλοπρόσαλλες προτεραιότητές τους στο καθημερινό κυνήγι μιας ουτοπικής πληρότητας. Οι συγκεκριμένοι καταναλωτές φέρονται να έχουν αυτοσκοπό την απόκτηση ανούσιων αντικειμένων, η ασημαντότητα των οποίων αποδεικνύεται και από την αβίαστη και συχνά κραυγαλέα απώλειά τους, γεγονός που δεν συνάδει με τη μετέπειτα φρενήρη αναζήτησή τους στο γραφείο απολεσθέντων. Ο συγγραφέας σκιαγραφεί τους φρενήρεις ρυθμούς μιας ακραιφνώς ανταγωνιστικής κοινωνίας, που αντικαθιστά με ευκολία ανθρώπινες σχέσεις και θέσεις εργασίας, κατά το «ουδείς αναντικατάστατος», αλλά αρνείται να απορρίψει έναν σωρό τυποποιημένων σκουπιδιών. Τα αντικείμενα αποτελούν τα υποκατάστατα των ανθρώπινων σχέσεων ενώ η συγκεκριμένη αντιστοιχία γίνεται ευκρινέστερη στην περίπτωση όσων αναζητούν απολεσθέντα αντικείμενα συναισθηματικής αξίας. Η αξία τους πηγάζει από μια, συναισθηματική ή φυσική, ανθρώπινη απώλεια, την ανάμνηση της οποίας αποπειρώνται να διαφυλάξουν. Στη φαντασία των Ρωμαίων τα συγκεκριμένα αντικείμενα δάκρυζαν (sunt lacrimae rerum) και έθεταν τον άνθρωπο μετέωρο σε μια συναισθηματική κατάσταση χαρμολύπης και ηδονικού πόνου.

Ο Χένρι αν και επιζητά έντονες διαπροσωπικές σχέσεις, στο μεγαλύτερο μέρος του μυθιστορήματος ορθώνει τείχη και απομονώνεται από τη στυγνή πραγματικότητα, επιδιώκοντας αποκλειστικά την προσωπική του ευδαιμονία. Δεν επιδιώκει να αλλάξει τον κόσμο αλλά την ίδια του τη ζωή, στάση που του προσάπτει έντονα χαρακτηριστικά δειλίας και εγωκεντρισμού.

Στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου ωστόσο αναλαμβάνει δράση, και η μετέωρη τοποθέτησή του μεταξύ ενός ηρωικού και αντιηρωικού πλαισίου κλίνει σαφώς υπέρ του πρώτου. Ο Χένρι αποτελεί αναμφισβήτητα τη φωνή του συγγραφέα, με την κοσμοθεωρία και τη συγκρατημένη δράση του να προβάλλουν ως πρότυπα στάσης και συμπεριφοράς που δεν επιβάλλονται επικυριαρχικά αλλά επηρεάζουν φυσικά και φιλελεύθερα τον κοινωνικό του περίγυρο. Οι χαρακτήρες που τον πλαισιώνουν πείθονται από τη στάση του και, ενάντια στο ρεύμα της εποχής, τον ακολουθούν σε μια μοναχική πορεία με προορισμό την αριστοτέλεια ευδαιμονία. Αξίζει δε να σημειωθεί ότι η συγκεκριμένη αξία του Σταγειρίτη φιλόσοφου, αν και δεν αφορά την απόκτηση υλικών αγαθών, δεν πρέπει να παρερμηνεύεται με παθητικότητα και χαύνωση αλλά προϋποθέτει δράση και έντονη δυναμική, στοιχεία που φέρεται να υιοθετεί ο πρωταγωνιστής στο τέλος του μυθιστορήματος.

«Το γραφείο απολεσθέντων αντικειμένων» προβάλλει τον ενδογενή πλούτο της λογοτεχνίας, που εξυπηρετεί την ενδοσκόπηση και την αυτογνωσία του αναγνώστη, ενώ ταυτόχρονα επιτυγχάνει ένα καίριο πλήγμα στις δοκησίσοφες από καθέδρας διδαχές.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Η θλίψη των δυτικών συνοικιών
Οδοιπορικό θανάτου
Από τη μεταπολεμική Ευρώπη στη σύγχρονη Ισλανδία
Πού πας χωρίς αγάπη; Τα γράμματα του Κάφκα στη Φελίτσε
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Η θλίψη των δυτικών συνοικιών
Οδοιπορικό θανάτου
Στους δρόμους της απώλειας
Από τη μεταπολεμική Ευρώπη στη σύγχρονη Ισλανδία
Πού πας χωρίς αγάπη; Τα γράμματα του Κάφκα στη Φελίτσε
Αφιέρωμα: Ταξιδιωτική Λογοτεχνία
Ταξίδια σε κόσμους μαγικούς
Πόλεις και τοπία
Η Ταξιδιωτική Λογοτεχνία στην Ελλάδα
Η γοητεία των ξένων εδαφών
Διάβαση συνόρων
Εκεί όπου δεν γνωρίζουμε αυτό που βλέπουμε
Οταν δεν ταξιδεύουν οι άνθρωποι, ταξιδεύουν οι τόποι
Ποιος χρειάζεται την ταξιδιωτική λογοτεχνία σ' έναν τόσο μικρό κόσμο;
Ενα μάθημα στην Αγορά
Πέρα από τα όρια του λογοτεχνικού ορισμού
Αλητείας εγκώμιο
Ο τόπος, η ιστορία, το ταξίδι
Τα «Ταξίδια ψυχής» του Μανώλη Γιαλουράκη
Η τέχνη της μετακίνησης
Η βαρύτητα της ταξιδιωτικής μαρτυρίας στην χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου
Το ταξίδι ξεκινάει στη φαντασία
Ταξιδιωτικά κείμενα του Μ. Καραγάτση
Βιβλία για ταξίδια μαγικά
Συνέντευξη: Ραχήλ Καπόν
Με την πείρα εξαιρετικών εκδόσεων
Ρώμος Φιλύρας
Ανέκδοτες επιστολές ενός τραγικού ποιητή
Ρώμος Φιλύρας, ένας θεατρίνος της ζωής
Από τις 4:00 στις 6:00
Ταξιδεύοντας με τραγούδια
Ενα αδικημένο συγκρότημα
Μουσική
Εν τη ρίμα του λόγου / Μπαλλάντες