Έντυπη Έκδοση

Η βαρύτητα της ταξιδιωτικής μαρτυρίας στην χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου

Pier Paolo Pazolini

Το άρωμα της Ινδίας

Οδοιπορικό

μτφρ.: Ανταίος Χρυσοστομίδης

εκδόσεις Αγρα, σ. 152, ευρώ 11

Περίπου πενήντα χρόνια μάς χωρίζουν από τότε που ταξίδεψε στη γενέθλια γη του ινδουισμού ο σκηνοθέτης του Θεωρήματος, μαζί με τους ιδεώδεις συντρόφους μιας ζωής, τον Αλμπέρτο Μοράβια και την Ελσα Μοράντε. Με τη βεβαιότητα ότι η Ινδία, ως ιδιότυπο κράμα πολιτιστικών - θρησκευτικών προσαρμογών ελάχιστα διαφοροποιείται από αιώνα σε αιώνα, η επικολυρική αυτή μαρτυρία του Παζολίνι διατηρεί αμείωτα, τόσο το σφρίγος της πρώτης γραφής όσο και την πραγματολογική, άμεση επικαιρότητά της. Μαζί μάλιστα με το Φως της Ινδίας, του Οκτάβιο Πας, που υπηρέτησε για αρκετό χρονικό διάστημα στο Νέο Δελχί ως πρέσβης, το Αρωμα της Ινδίας συνιστά πρώτης τάξεως οδηγό ενός υπερευαίσθητου δέκτη για την αντιφατική, αχανή αυτή χώρα, που έχει ήδη αρχίσει να συνειδητοποιεί ότι η πολιτισμική της κληρονομιά ορθώνει μπροστά της ένα τεράστιο εμπόδιο, ικανό να την εγκιβωτίσει αναπότρεπτα στο παρελθόν της, ενώ ο υπόλοιπος κόσμος θα βιώνει κατ' αντιδιαστολή το μέλλον του.

Η έλλειψη ομοιοτήτων, αντιστοιχιών, ή κοινών παρονομαστών, που θα μπορούσαν να διερμηνεύσουν σ' έναν έστω βαθμό την ινδική ιδιοπροσωπία, σε αντιπαραβολή με τα δυτικοευρωπαϊκά πρότυπα, καθιστά την όποια προσέγγιση εκ προοιμίου εξαιρετικά ενδιαφέρουσα, αλλά και προβληματική, αν όχι τραυματική. Αλλωστε, όπως μας δίδαξε ο Fernand Braudel στη θεμελιώδη του Γραμματική των πολιτισμών, μολονότι ο ινδουισμός στη μεσαιωνική Ινδία είναι εξίσου σημαντικός με τον χριστιανισμό στον δικό μας δυτικό Μεσαίωνα, η Ινδία δεν μοιάζει και πολύ με την Ευρώπη, ούτε με τη μεροβιγγιανή, ούτε με την καρολιγγιανή ούτε καν με τη φεουδαρχική. Ο περιηγητής έρχεται λοιπόν αντιμέτωπος με το εννοιολογικό χάος από την πρώτη στιγμή. Ο Παζολίνι τα γνωρίζει ασφαλώς όλα αυτά. Γι' αυτό και δεν υποκύπτει στον πειρασμό να προβεί σε βάναυσες, ηχηρές υπεραπλουστεύσεις, ή, όπως συμβαίνει συνήθως με τους βιαστικούς «συγγραφείς» -τουρίστες, σε εξαγωγές αυταρχικών, διαστρεβλωτικών πορισμάτων, τα οποία θα αδικούσαν κατάφωρα ένα ολόκληρο έθνος.

Μένοντας ενεός μπροστά στα αδιαπέραστα τείχη, που ορθώνουν στο εσωτερικό της κοινωνίας οι περιώνυμες, απέθαντες κάστες, ο συγγραφέας των μεσογειακών βιωμάτων στρέφεται αποκλειστικά στους εξαθλιωμένους από την πείνα νέους, που ο καθένας τους δεν έχει στην κυριολεξία «πού την κεφαλήν κλίνη». Με αυτούς ως οδηγούς ανακαλύπτει καθημερινά πτυχές, απόκρυφες και μη, της ινδικής ενδοχώρας, διαπιστώνοντας με έκπληξη το αλλοπρόσαλλο, το παράλογο, το αδιανόητο, να μετατρέπεται διαδοχικά μπροστά στα μάτια του σε κανόνα συμπεριφοράς, σε κώδικα βίου, σε οικονομικό-πολιτικό ιδεολόγημα. Στους ναούς του Μπεναρές, στην επιβλητική κι άλλο τόσο ανομολόγητη Βομβάη, στις όχθες του σεβάσμιου Γάγγη, όπου οι αρχές του περιβάλλοντος κόσμου εξισώνονται απόλυτα με τις αρχές του υποκειμενικού κόσμου, ο Παζολίνι δεν κατακρίνει, δεν διανοείται να ακυρώσει τα φαινόμενα, αλλά αντιθέτως μυείται στην εκρηκτική ετερότητα χωρίς κανέναν ενδοιασμό. Εξού και η αύρα της απροσποίητης ιερότητας, που μας έρχεται μέσα από τις σελίδες αυτού του εγχειριδίου ινδικής πατριδογνωσίας. Ο μεταφραστής γύρισε και πάλι το ιταλικό πρωτότυπο που περιηγήθηκε κατά τρόπο υποδειγματικό.

Ευρυδίκη Τρισόν-Μιλσανή

Ματιές στον κήπο του Χαϊκού

εκδόσεις Γαβριηλίδης, σ. 228, ευρώ 16, 80

«Ο,τι και να κάνω, το βλέμμα μου θα είναι το αδιάκριτο βλέμμα μιας επισκέπτριας».

(Από το βιβλίο, σελ. 91)

Η επαρκής αυτή συγγραφέας φαίνεται καθαρά ότι και η ίδια έχει επίγνωση, μεταξύ άλλων, των πολλαπλών δυσκολιών και των εγγενών αντιφάσεων, οι οποίες αφορούν την αβίαστη αποτύπωση της πηγαίας ταξιδιωτικής εμπειρίας. Αλλωστε, όπως υπογραμμίζει, «το ταξίδι είναι πάντα μεταφυσικό. Οσο κι αν θέλεις να το υποβιβάσεις στον ρόλο του της αναψυχής, όσο κι αν έχεις σαν άλλοθι τον παιδαγωγικό του χαρακτήρα, υπάρχει πάντοτε κάτι που ξεφεύγει από την αναμονή του, που ευημερεί πέρα από την έκπληξη και μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ρωγμές στα στεγανά σου». Γι' αυτό και η πρόσφατη περιδιάβασή της στην Ιαπωνία υπήρξε πολλαχώς γόνιμη. Ετσι τουλάχιστον καταδεικνύει το παρόν έργο της, προϊόν κατάλληλων θεματικών και υφολογικών προσαρμογών. Οίκοθεν νοείται ότι τη δικαιώνει πλήρως η τάση της να αποκλείει εξ ορισμού τα περιττά κειμενικά βάρη.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Αφιέρωμα: Ταξιδιωτική Λογοτεχνία
Ταξίδια σε κόσμους μαγικούς
Πόλεις και τοπία
Η Ταξιδιωτική Λογοτεχνία στην Ελλάδα
Η γοητεία των ξένων εδαφών
Διάβαση συνόρων
Εκεί όπου δεν γνωρίζουμε αυτό που βλέπουμε
Οταν δεν ταξιδεύουν οι άνθρωποι, ταξιδεύουν οι τόποι
Ποιος χρειάζεται την ταξιδιωτική λογοτεχνία σ' έναν τόσο μικρό κόσμο;
Ενα μάθημα στην Αγορά
Πέρα από τα όρια του λογοτεχνικού ορισμού
Αλητείας εγκώμιο
Ο τόπος, η ιστορία, το ταξίδι
Τα «Ταξίδια ψυχής» του Μανώλη Γιαλουράκη
Η τέχνη της μετακίνησης
Το ταξίδι ξεκινάει στη φαντασία
Ταξιδιωτικά κείμενα του Μ. Καραγάτση
Βιβλία για ταξίδια μαγικά
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Η θλίψη των δυτικών συνοικιών
Οδοιπορικό θανάτου
Στους δρόμους της απώλειας
Από τη μεταπολεμική Ευρώπη στη σύγχρονη Ισλανδία
Πού πας χωρίς αγάπη; Τα γράμματα του Κάφκα στη Φελίτσε
Αφιέρωμα: Ταξιδιωτική Λογοτεχνία
Ταξίδια σε κόσμους μαγικούς
Πόλεις και τοπία
Η Ταξιδιωτική Λογοτεχνία στην Ελλάδα
Η γοητεία των ξένων εδαφών
Διάβαση συνόρων
Εκεί όπου δεν γνωρίζουμε αυτό που βλέπουμε
Οταν δεν ταξιδεύουν οι άνθρωποι, ταξιδεύουν οι τόποι
Ποιος χρειάζεται την ταξιδιωτική λογοτεχνία σ' έναν τόσο μικρό κόσμο;
Ενα μάθημα στην Αγορά
Πέρα από τα όρια του λογοτεχνικού ορισμού
Αλητείας εγκώμιο
Ο τόπος, η ιστορία, το ταξίδι
Τα «Ταξίδια ψυχής» του Μανώλη Γιαλουράκη
Η τέχνη της μετακίνησης
Η βαρύτητα της ταξιδιωτικής μαρτυρίας στην χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου
Το ταξίδι ξεκινάει στη φαντασία
Ταξιδιωτικά κείμενα του Μ. Καραγάτση
Βιβλία για ταξίδια μαγικά
Συνέντευξη: Ραχήλ Καπόν
Με την πείρα εξαιρετικών εκδόσεων
Ρώμος Φιλύρας
Ανέκδοτες επιστολές ενός τραγικού ποιητή
Ρώμος Φιλύρας, ένας θεατρίνος της ζωής
Από τις 4:00 στις 6:00
Ταξιδεύοντας με τραγούδια
Ενα αδικημένο συγκρότημα
Μουσική
Εν τη ρίμα του λόγου / Μπαλλάντες