Έντυπη Έκδοση

Σκληρές αλήθειες

Ηταν κάποτε μια μικρή χώρα, η Ελλάδα, που τη συγκλόνιζαν τεράστια προβλήματα. Από την άλλη, βέβαια, ήταν κι ο ελληνισμός που απλωνόταν χαμηλά μέχρι την Αίγυπτο κι από εκεί ανηφορίζοντας τα παράλια κατέκλυζε τη Μικρά Ασία και περνώντας τα Στενά έφτανε ώς την Οδησσό κι ακόμα πιο πέρα, για να περάσει στη συνέχεια στην κεντρική Ευρώπη και κάνοντας το ημικύκλιο να κατέβει ώς την Τεργέστη.

 Την εποχή εκείνη οι οικογένειες ήσαν πολυπρόσωπες. Φτωχοί και πλούσιοι έσπερναν παιδιά που η γέννα τους δεν ήταν ό,τι πιο εύκολο. Συχνά αποδημούσε το παιδί ή η μάνα, όπως ακριβώς συνέβη και στην οικογένεια του Ηλία Κωνσταντινίδη στην Τραπεζούντα. Στον όγδοο τοκετό της πέθανε η γυναίκα του η Αθηνά, ενώ τα δίδυμα που γέννησε, ο Γιώργος και η Ολγα, επέζησαν. Ο πρώτος θα έμενε στην ιστορία ως Γεώργιος Σκληρός.

Πόσοι είναι αυτοί που σήμερα γνωρίζουν το όνομα και το έργο που κρύβει πίσω του; Πόσοι έχουν ακούσει για «Το κοινωνικόν μας ζήτημα» ή για τα γεγονότα που οδήγησαν στο φως αυτό το βιβλιο-σκάνδαλο, που το 1907 άναψε φωτιές στην Αθήνα; Πρωτοπόρος σοσιαλιστής, έντιμος πριν απ' όλα με τον εαυτό του και τις ιδέες του, ο Σκληρός βρέθηκε να βάλλεται από «προοδευτικούς» και μη.

Την προσωπικότητα και το έργο του έρχεται να φωτίσει ένα μυθιστόρημα που κυκλοφορεί τώρα από την «Αγρα». Με τίτλο «Τρυφερός σύντροφος» η πολυγραφότατη Αλεξάνδρα Δεληγιώργη, καθηγήτρια φιλοσοφίας στο Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, μπήκε εδώ και χρόνια στην περιπέτεια της έρευνας για να γράψει, όπως σημειώνει η ίδια, «όχι ένα ιστορικό μυθιστόρημα, αλλά μια μυθιστορία, που, στην προσπάθεια να φωτίσει το συγκεκριμένο πρόσωπο που ήταν ο Σκληρός, πλάθει με τα μέσα και τον τρόπο της ανυπέρβλητης τέχνης που είναι η λογοτεχνία. Οσο δύναται φυσικά».

Η Δεληγιώργη συναντά τον ήρωά της στην Τραπεζούντα. Τον συνοδεύει στην Οδησσό, όπου ο Αχιλλέας, σύζυγος της αδελφής του Βάσως, είναι ο έμπορος (άλλος αδελφός του στο Βλαδιβοστόκ, άλλος στην Ιαπωνία) δίπλα στον οποίο καλείται να εργαστεί ο Γιώργος Κωνσταντινίδης, όπως τότε ονομαζόταν. Ομως αυτός δεν αντέχει τους αριθμούς και τα ζύγια κι έτσι καταλήγει στη Μόσχα για να σπουδάσει γιατρός.

Το 1905 θα εμπλακεί στα γεγονότα κατά του τσαρικού καθεστώτος και για να μην συλληφθεί θα καταφύγει στην Εσθονία και μετά στην Ιένα, όπου θα ολοκληρώσει τις σπουδές του και θα γράψει το πρώτο του βιβλίο («Το κοινωνικόν μας ζήτημα») επιλέγοντας το ψευδώνυμο Σκληρός για να μην γίνει ο κακός μπελάς της οικογένειάς του, αν και δεν το απέφυγε.

Οι σχετικές δημοσιεύσεις στον αθηναϊκό «Νουμά» και οι συγκρούσεις γι' αυτό το πρώτο βιβλίο, που προσπάθησε να αποτυπώσει ρεαλιστικά την κοινωνική πραγματικότητα της εποχής στη βάση της ταξικής διάρθρωσης της κοινωνίας και να αναλύσει την ελληνική κοινωνία με μαρξιστικά εργαλεία, θα διαρκέσουν δύο χρόνια. Μόνιμο όνειρο του Σκληρού η μετοίκησή του στην Αθήνα, που δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ παρά τις προσπάθειες του Γιώργου και του Φώτου Πολίτη. Αντιθέτως βρέθηκε επί δυόμισι χρόνια στο σανατόριο του Ταταρίνο στη Ρωσία, αφού έπασχε από φυματίωση η οποία τελικά τον οδήγησε στο θάνατο το 1919. Πριν ωστόσο, περνώντας αρχικά από την Κωνσταντινούπολη, κατέληξε στο Κάιρο, όπου εργάστηκε ως γιατρός, παντρεύτηκε και αρθρογράφησε στο περιοδικό «Γράμματα».

Η Δεληγιώργη, έχοντας ξεσκονίσει τη ζωή και τα κείμενα αυτού του πρωτοπόρου αγωνιστή, δεν έπεσε στην παγίδα μιας περιπέτειας που θα μπορούσε να «εικονογραφήσει» με διαφορετικούς τόπους και ανθρώπους. Με τον ίδιο σεβασμό που αντιμετώπιζε ο Σκληρός τη ζωή («Αξίζει μόνο η ζωή που αξίζει να πεθάνεις γι' αυτήν») τον αντιμετωπίζει η συγγραφέας. Κι όπου αναγκάζεται να αναφερθεί στα υπαρκτά πρόσωπα με τα οποία ήρθε σε επαφή ο Σκληρός (Φώτος και Γιώργος Πολίτης, Αλ. Δελμούζος, Κ. Καβάφης κ.ά.), φροντίζει η αντιπαράθεση να γίνεται πάντα σε επίπεδο ιδεών.

Για να μην υπάρχει δε καμιά ανακολουθία-αυθαιρεσία στην πνευματική αυτή περιπέτεια, αλλά και για να φωτίζεται καλύτερα ο τρόπος και τα όνειρα του ήρωά της, για να δένει εν τέλει η μυθιστορία με την ιστορία, η συγγραφέας χρησιμοποιεί κάποιες επιστολές ή και αποσπάσματα από κείμενα του Σκληρού. Είναι, ας πούμε, ένα κεφαλαιώδες θέμα το γλωσσικό (κοινωνικό) ζήτημα. Κατά τον Σκληρό είναι «ζήτημα που αφορά τη συγκρότηση της κοινωνίας που περιφρουρεί την κατεστημένη τάξη με όποιους τρόπους και μέσα μπορεί, γιατί ο λόγος πρέπει να είναι το άβατο». Αλλού γράφει: «Η γλώσσα δεν ήταν μόνο τα κείμενα και ο κατεστημένος λόγος στο πανεπιστήμιο και στη διοίκηση, ήταν και μια λαλιά σαν έκφραση ψυχής, ήταν και ο διάλογος. Και αυτά έπασχαν γιατί έπασχε από τη φτιάξη της και από τον τρόπο που ήταν οργανωμένη ολόκληρη η κοινωνία».

Τόσο οι δημοτικιστές όσο και οι υπέρμαχοι της καθαρεύουσας έπνεαν μένεα κατά του Σκληρού διότι αρνιόταν κατασκευασμένες γλώσσες, αντιθέτως υπεραμυνόταν του συνδυασμού τους και της γλώσσας ως εργαλείου που πλάθεται.

Τόσες δεκαετίες μετά, ο Σκληρός επιστρέφει μέσω της Δεληγιώργη για να θυμίσει σ' αυτούς τους δύσκολους καιρούς που ζει η χώρα, πως κατά μία έννοια τίποτα δεν άλλαξε στο «Ρωμαίικο», πως τα παλιά βάσανα παραμένουν σημερινές αλήθειες κι ας φοράνε διαφορετικό ρούχο.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Σχετικά θέματα: Λογοτεχνία
Ο καπιταλισμός είναι γυμνός
Ο γύρος του κόσμου σε 300 σελίδες
Το σταλινικό όνειρο της διάχυσης του πλούτου
Η επόμενη μέρα
Η σκλαβιά της ελεύθερης αγοράς
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Λογοτεχνία
Ο καπιταλισμός είναι γυμνός
Σκληρές αλήθειες
Ο γύρος του κόσμου σε 300 σελίδες
Το σταλινικό όνειρο της διάχυσης του πλούτου
Η επόμενη μέρα
Η σκλαβιά της ελεύθερης αγοράς
Εικαστικά
Ο φίλος μου ο Πικάσο
Κινηματογράφος
Ξένες ταινίες, ελληνικά διλήμματα
Ο Σοσιαλισμός κατά Γκοντάρ
Το Χόλιγουντ κολλάει ένσημα
Υπουργείο Πολιτισμού
ΥΠΠΟΤ: Χάρτης για λιγότερη γραφειοκρατία
Θέατρο
Ιλαροτραγωδία με αιχμές
«Κλυταιμνήστρα» με γόβες και αδιάβροχο
Περιβάλλον
Η πασαρέλα
Συνέντευξη: Χόφες Σέχτερ
«Η τέχνη δημιουργεί ενώ η πολιτική μιλάει»
Χορός
Ποιούς θα δούμε στην Καλαμάτα
Μουσική
Μουσικά γενέθλια στη Σάνη
Συνέντευξη: Δήμητρα Γαλάνη
«Καιρός να ενηλικιωθούμε»
Οπερα
Οι άγνωστες ντίβες