Έντυπη Έκδοση

Για μια υπερεθνική Ευρώπη των λαών

Ο Γιούργκεν Χάμπερμας μέσα από τα γραπτά του

Ο Γιούργκεν Χάμπερμας ίσως να είναι ένας από τους τελευταίους πολιτικούς φιλοσόφους. Οπωσδήποτε παίζει ρόλο στην αναγνωρισιμότητα του έγκυρου του λόγου του το γεγονός ότι εκπροσωπεί, ως ο μόνος επιζών, την Κριτική Σχολή της Φρανκφούρτης.

«Οι νέοι καιροί βρίσκουν απροετοίμαστους τους πολιτικούς που έχουν μετατραπεί προ πολλού σε εκτελεστική ελίτ» λέει ο Χάμπερμας «Οι νέοι καιροί βρίσκουν απροετοίμαστους τους πολιτικούς που έχουν μετατραπεί προ πολλού σε εκτελεστική ελίτ» λέει ο Χάμπερμας  Ο Χέρμπερτ Μαρκούζε, ο Τέοντορ Αντόρνο και ο Μαχ Χοκχάιμερ επιβίωσαν στη μεταπολεμική Γερμανία μέσα στα όρια του ακαδημαϊσμού συζητώντας θέματα που έθετε η μαρξιστική θεωρία, η φροϊδική ανάλυση, η μετακαντιανή επιβίωση και η μεταχεγκελιανή συζήτηση.

Δεν υπήρξαν ακριβώς τα «κακά παιδιά» της γερμανικής διανόησης, όμως ο φιλοσοφικός διάλογος, τον οποίο εξέφρασαν στο δημόσιο χώρο, υπερέβαινε τα όρια του θεσμικού κρατικού λόγου. Ο επιστημονικός τους λόγος δεν ξεπέρασε ποτέ τα όρια του ακαδημαϊκού καθωσπρεπισμού και όταν χρειάστηκε να διατυπωθεί, η καταγγελία δεν εξετράπη σε ακτιβιστική ρητορική, όπως του Νόαμ Τσόμσκι.

Ο 84χρονος Γιούργκεν Χάμπερμας δεν έπαψε ούτε στιγμή να ομνύει στο όραμα -μ' όποια πολιτική και ιδεολογική σήμανση κι αν έχει αυτό- της Ενωμένης Ευρώπης, υπερασπιζόμενος μία υπερεθνική αποκρυστάλλωσή της. Ομως, εν τη πράξει, τα είκοσι επτά έθνη-κράτη συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν την κοινή ευρωπαϊκή στέγη με όρους «ατομικής» ιδιοκτησίας. Με το φόβο ότι θα χαθεί η εθνική ταυτότητα της κάθε χώρας, η πολιτική που επιλέγεται υπακούει σ' ένα αμυντικό τείχος επιχειρημάτων υπέρ της εθνικής ιδιοπροσωπίας.

Ο Γερμανός πολιτικός φιλόσοφος εκτιμά ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση νοσεί, γι' αυτό προτείνει λύσεις υπέρ της Ευρώπης των λαών ενάντια στη διαμορφωμένη Ευρώπη των οικονομικών ελίτ. Τα λέει ξεκάθαρα στο δοκίμιο-έκκλησή του «Για ένα Σύνταγμα της Ευρώπης» (μτφρ.: Σώτη Τριανταφύλλου, εκδόσεις Πατάκη):

«Από τη στιγμή που θα δούμε την Ευρωπαϊκή Ενωση σαν να έχει δημιουργηθεί από δύο υποκείμενα με ίσα δικαιώματα και ικανά να δημιουργήσουν Σύνταγμα -που να πηγάζει πρωτογενώς εξίσου από τους "πολίτες" και από τους "λαούς" της Ευρώπης- αναγνωρίζουμε την αρχιτεκτονική της υπερεθνικής και συγχρόνως δημοκρατικής συνύπαρξης. Αρα, χρειάζεται να κατανοήσουμε τις συνέπειες της πρωτοφανούς εξέλιξης του ευρωπαϊκού δικαίου τα τελευταία πενήντα χρόνια», ακούγεται η πρότασή του.

Και επί του θέματος συμβάλλει με το ακόλουθο σκεπτικό:

«Οι πολιτικές ελίτ διστάζουν ακόμη μπροστά στο ψηλό εμπόδιο μιας συνταγματικής αλλαγής. Αυτός ο δισταγμός δεν εξηγείται μόνο από τα οπορτουνιστικά συμφέροντα για διατήρηση της εξουσίας, ούτε από την έλλειψη ηγετικής ισχύος. Οι φόβοι που πηγάζουν από οικονομικές αναλύσεις κάνουν τα προβλήματα της Ευρώπης εντονότερα στη συνείδηση των κατοίκων και τους προσδίδουν βαθύτερη υπαρξιακή έννοια απ' ό,τι άλλοτε. Αυτή την ασυνήθη στάση των πολιτών (δηλαδή το ενδιαφέρον, την έγνοια, τα ερωτηματικά) οι ελίτ της εξουσίας θα έπρεπε να την εκλάβουν ως ευκαιρία και να αναγνωρίσουν τον εξαιρετικό χαρακτήρα της παρούσας κατάστασης».

Τι συμβαίνει όμως; Οι νέοι καιροί τούς βρίσκουν απροετοίμαστους, διότι προφανώς δεν θέλουν να απεμπολήσουν μία παγιωμένη πολιτική, η οποία έλκει την καταγωγή της από τους μεταπολεμικούς κομματικούς μηχανισμούς για άνοδο στην εξουσία. Εν τούτοις, αυτή η εξουσιαστική εσωστρέφεια αντίκειται στα εξωστρεφή νέα προτάγματα και διακυβεύματα. Ο Γιούργκεν Χάμπερμας εξηγεί πού έγκειται το λάθος των παλαιών πολιτικών:

«Οι πολιτικοί έχουν μετατραπεί κι αυτοί προ πολλού σε εκτελεστική ελίτ: δεν είναι προετοιμασμένοι για μια κατάσταση δίχως σύνορα, η οποία να ακυρώνει τον συνήθη δημοσκοπικό-διοικητικό έλεγχο και να απαιτεί πολιτικό τρόπο διαμόρφωσης των νοοτροπιών».

Επομένως το πρόβλημα, κατά τον Γιούργκεν Χάμπερμας, επικεντρώνεται στην υπέρβαση των εθνικών συνόρων και την πρότασή του τη διατυπώνει στο βιβλίο του «Η διάσπαση της Δύσης» (μτφρ.: Αναστασία Δασκαρόλη, εκδόσεις Καστανιώτη):

«Το ερώτημα δεν είναι αν "υπάρχει" μια ευρωπαϊκή ταυτότητα, αλλά εάν οι εθνικοί χώροι είναι τόσο ανοιχτοί ο ένας για τον άλλον, ώστε να αναπτυχθεί πέραν των εθνικών συνόρων η προσωπική δυναμική μιας κοινής πολιτικής διαμόρφωσης γνώμης και βούλησης επί ευρωπαϊκών ζητημάτων. Μόνο με τη στήριξη δημοκρατικών διαδικασιών μπορεί σήμερα να διαμορφωθεί μια πολιτική αυτοσυνειδησία των Ευρωπαίων, φυσικά σε μία μη απλουστευτική αντιδιαστολή προς πολίτες άλλων ηπείρων».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Φιλοσοφία
Συνεντεύξεις
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Φωτογραφία
Ο Κιούμπρικ ως φωτογράφος
Πρόσωπα
Για μια υπερεθνική Ευρώπη των λαών
Θέατρο/Συνεντεύξεις
«Δεν μπορεί ένα σκηνικό να χωράει παντού...»
Συνεντεύξεις/Παρουσίαση βιβλίου
«Η Ευρώπη κυβερνιέται από νάνους»
Εικαστικά/Βιβλίο
Τα φαντάσματα της Μεταπολίτευσης
Πώς χάσαμε την εθνική μας κυριαρχία
Πάνω από μισό αιώνα πελατειακό σύστημα
Ονειρα μεσοπολεμικού εκσυγχρονισμού
Η τεχνολογία ως μέσον προπαγάνδας
Πρόσωπα/Αναλύσεις
«Διανοούμενη μηχανή»
Συγγραφείς/Αναλύσεις
Τα Μνημόνια είναι εθνική προδοσία
Σεξουαλική συμπεριφορά
Σε έξαρση ξεχασμένα σεξουαλικά νοσήματα!
Παιδί
Γιατί το παιδί μου γράφει με το αριστερό;
Ψυχολογία/Ανεργία
Ανεργία, κρίση και κατάθλιψη
Γυναικολογία
Οταν η κρίση κάνει τα βρέφη ανεπιθύμητα!
Υγεία
Γιατί οι γυναίκες το προτιμούν σκοτεινό;
Γιατί οι διάσημοι προτιμούν το τάντρα σεξ;
Οι πόνοι στην κοιλιά μπορεί να γεννήσουν κατάθλιψη!
Υγεία & Διατροφή
Μήπως το κακάο κάνει καλό στους διαβητικούς;
Εκθέσεις
Κλειστά καταστήματα, ανοιχτά μάτια