Έντυπη Έκδοση

«Διανοούμενη μηχανή»

Ο Β.Δ. Μπογιατζής συναντάται με τη σκέψη των Θεοτοκά, Ελύτη, Ηλιού, Γληνού, Τσάτσου και Κανελλόπουλου

Αν ο ρόλος των διανοουμένων ήταν ανέκαθεν, σύμφωνα με τον Παναγιώτη Κονδύλη, να παράγουν ιδεολογία, «να προσφέρουν συνθήματα αξιοποιήσιμα στην πράξη», οι πολιτικοί, στους οποίους η σκόπευση του Μπογιατζή επικεντρώνεται, όπως είδαμε, και οι διανοούμενοι, για να χρησιμοποιήσουμε ένα σχηματικό διαχωρισμό, διαπνέονται από μοντερνιστικό ήθος, στην προσπάθειά τους να εξεγερθούν εναντίον του παρελθόντος και να υπερβούν την παρακμή.

Δημήτρης Γληνός Δημήτρης Γληνός Ο Μπογιατζής μελετά τους προαναφερθέντες ως «δίκτυο δρώντων», ακριβώς επειδή αντιλαμβάνεται τη σχέση τεχνολογίας και κοινωνίας ως «συμπαραγωγή», αξιοποιώντας τις Σπουδές Επιστήμης και Τεχνολογίας.

Οι «δρώντες» οραματίζονται την εγκαθίδρυση «κρατών-καλλιεργητών», όπου καθένας θα έχει τον από πριν καθορισμένο ρόλο. Αυτοί οι σχηματισμοί θα αναλάμβαναν να υλοποιήσουν τα εκσυγχρονιστικά σχέδια και να γαλουχήσουν νέες, ζωντανές και υγιείς δυνάμεις.

Σε αυτό το πρόταγμα ο Βενιζέλος συναντάται με τον Μεταξά, τον Θεοτοκά, τον Ελύτη, τον Ηλιού, τον Γληνό, τον Τσάτσο και τον Κανελλόπουλο. Ολοι τους προβληματίζονται για την αλήθεια της επιστήμης και την καλύτερη δυνατή χρήση της τεχνολογίας στο πλαίσιο της βέλτιστης, κατά τη γνώμη τους, κοινωνικής θέσμισης.

Ο Θεοτοκάς, «από την τζαζ στην ορθοδοξία», αποδίδει την κρίση στη Μηχανή. Η επιστήμη και η τεχνολογία πίστευε ότι έπρεπε να υποταχθούν στο πνεύμα και προβληματιζόταν για τη δημιουργία καινούργιων πολιτικών μορφωμάτων, εκβάλλοντας μέχρι το «νιου ντιλ» του Ρούζβελτ και οραματιζόμενος παρεμβατικό κράτος που επιστέφεται από το «νέο ανθρωπισμό».

Ο Ελύτης επιδεικνύει μοντερνιστική αισιοδοξία, «τρώει τα χιλιόμετρα με αχορταγιά», ενώ ακριβώς η ποίηση είναι εκείνη που «απομηχανοποιεί» τον άνθρωπο και τη σχέση του με τα πράγματα -η Ελλάδα θεωρείται ως υλικό σώμα. «Μόνη μετά τον χριστιανισμό λατρεία που καλλιεργούσαμε ήταν το ιδιωτικό αυτοκίνητο», διαβάζουμε στα 2x7, και έτσι το αυτοκίνητο καθίσταται άμβωνας αποκαλυπτικών εμπειριών. «Κι ας ήταν παλιαντζαρία σαν το δικό μας. Το παίρναμε όπως ένα λαχείο, που σε βγάζει όπου να 'ναι. Αρκεί το έδαφος να ήταν η Ελλάδα [...] Η ποίηση μας απαλλάσσει απ' το να είμαστε δέσμιοι των τυχαίων γεγονότων [...] Δημιουργεί απ' αρχής τον κόσμο».

Ο Γληνός καταφάσκει στη σοβιετική σοσιαλιστική προοπτική, στον επιστημονικό σχεδιασμό, με στόχο την κοινωνική ευημερία, στον κομμουνιστικό ανθρωπισμό, που επιτελείται σε ένα κράτος το οποίο εγκαθιδρύει την κομμουνιστική ολότητα.

Ο Ηλιού, τη σκέψη του οποίου ο Μπογιατζής προσεγγίζει μέσω του κειμένου «Κουτιών εγκώμιο», δημοσιευμένο στα Νεοελληνικά Γράμματα στα 1937, απολήγει, μέσω της υπεράσπισης των πολυκατοικιών, εμβλήματα μοντέρνας αρχιτεκτονικής, στην ανάγκη ενεργού παρέμβασης του κράτους για να απελευθερωθούν χώροι, ώστε η πολυκατοικία «να χτίζεται σ' ολάκερο οικοδομικό τετράγωνο», αφού τάση της μεγαλούπολης είναι να επεκταθεί καθ' ύψος. Πρέπει, λοιπόν, να δοθεί έμφαση σε θέματα σχεδιασμού. «Είμαι με τα κουτιά», γράφει στην έξοδο του κειμένου του ο σχολιαστής της Ρητορικής του Αριστοτέλη. «Τα κουτιά είναι οι Παρθενώνες και οι cathedrales του 20ού αιώνα».

Ο Τσάτσος αποδίδει προτεραιότητα στην ηθική έναντι της κοινωνικής ελευθερίας, ενώ ανυψώνει, εγκαθιστά, σωστότερα, αυτό που ο Μπογιατζής επισημαίνει ως «πολιτεία-φορέα του δικαίου και του πολιτισμού» υπεράνω του ατόμου. Τα άτομα, έτσι, «ηθικοποιούνται», αίρονται υπεράνω της κοινωνικής διαπάλης.

Ο Κανελλόπουλος θεωρούσε, εξυμνώντας την Kultur, τον πνευματικό πολιτισμό, το οραματικό στοιχείο σε αντίθεση με τη Zivilisation, τον υλικό πολιτισμό, ότι η τεχνολογική ανάπτυξη συνιστούσε για το πνεύμα πρόκληση, «ο εσωτερικός πολιτισμός έπρεπε να διαποτίσει τον στερούμενο πνευματικότητας τεχνολογικό», και έτσι φάνηκε να ενδίδει «στους ολοκληρωτικούς πειρασμούς μιας πολιτικής λύσης». Στην πρότασή του, οι ελίτ (καθ)οδηγούν το κράτος, πάνω και υπεράνω του υλισμού και της υλοφροσύνης.

Πώς, αλήθεια, σήμερα για την κρίση κατά το Μεσοπόλεμο μπορούμε να μιλήσουμε; Και ποιες αναλογίες μπορούμε να αναζητήσουμε με το σήμερα;

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Συνεντεύξεις
Βιβλίο
Τέχνη/Πολιτισμός
Συγγραφείς/Συγγράμματα
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Φωτογραφία
Ο Κιούμπρικ ως φωτογράφος
Πρόσωπα
Για μια υπερεθνική Ευρώπη των λαών
Θέατρο/Συνεντεύξεις
«Δεν μπορεί ένα σκηνικό να χωράει παντού...»
Συνεντεύξεις/Παρουσίαση βιβλίου
«Η Ευρώπη κυβερνιέται από νάνους»
Εικαστικά/Βιβλίο
Τα φαντάσματα της Μεταπολίτευσης
Πώς χάσαμε την εθνική μας κυριαρχία
Πάνω από μισό αιώνα πελατειακό σύστημα
Ονειρα μεσοπολεμικού εκσυγχρονισμού
Η τεχνολογία ως μέσον προπαγάνδας
Πρόσωπα/Αναλύσεις
«Διανοούμενη μηχανή»
Συγγραφείς/Αναλύσεις
Τα Μνημόνια είναι εθνική προδοσία
Σεξουαλική συμπεριφορά
Σε έξαρση ξεχασμένα σεξουαλικά νοσήματα!
Παιδί
Γιατί το παιδί μου γράφει με το αριστερό;
Ψυχολογία/Ανεργία
Ανεργία, κρίση και κατάθλιψη
Γυναικολογία
Οταν η κρίση κάνει τα βρέφη ανεπιθύμητα!
Υγεία
Γιατί οι γυναίκες το προτιμούν σκοτεινό;
Γιατί οι διάσημοι προτιμούν το τάντρα σεξ;
Οι πόνοι στην κοιλιά μπορεί να γεννήσουν κατάθλιψη!
Υγεία & Διατροφή
Μήπως το κακάο κάνει καλό στους διαβητικούς;
Εκθέσεις
Κλειστά καταστήματα, ανοιχτά μάτια