Έντυπη Έκδοση

«Το ιδανικό βιβλιοπωλείο: ένα σενάριο «βιβλιοφιλικής φαντασίας»»

Στον Αρτέμη που έφυγε νωρίς...1

Laurence Cosse

Στο καλό μυθιστόρημα

μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Πόλις

«Σας αρέσουν τα μυθιστορήματα;» ρώτησε η Φραντσέσκα.

«Τα καλά μυθιστορήματα», είπε ο Εφνέρ.

Αθήνα. Φθινόπωρο-Χειμώνας του 2011. Σήμερα. Φανταστείτε ένα βιβλιοπωλείο σε έναν κεντρικό δρόμο της πρωτεύουσας (στη Σόλωνος, ας πούμε), που στα ράφια του στοιβάζονται μόνον έργα κλασικών συγγραφέων, αποκλειστικά αριστουργήματα της ελληνικής και παγκόσμιας λογοτεχνίας, το απαύγασμα της ανθρώπινης σκέψης και της δημιουργικής φαντασίας στο διάβα των αιώνων... Κι ας υποθέσουμε ότι κάποιοι πελάτες, περαστικοί ηρωικοί διαβάτες, που κατάφεραν να διασχίσουν πορείες και διαδηλώσεις, αγνόησαν τις απεργίες στα μέσα μεταφοράς, βρέθηκαν τέλος πάντων με κάποιον τρόπο στο κέντρο της πόλης, διέσχιζαν την είσοδό του γιατί τους τράβηξε η όμορφα στολισμένη προθήκη, όπου φιγουράριζε -κάτω από μια μεγάλη αφίσα- σε πολλαπλά αντίτυπα η νέα καλαίσθητη έκδοση της Αννα Καρένινα του Τολστόι (διαφημιστική προβολή των εκδόσεων Αγρα!)... Αφού ελίσσονταν στον διάδρομο ανάμεσα σε στοίβες ολόκληρες με την τελευταία φρεσκοτυπωμένη έκδοση των ιστοριών του Πόε (Μεταίχμιο) και ντάνες με τη δίτομη παλαιότερη μετάφραση των Χαμένων Ονείρων του Μπαλζάκ (Στάχυ) -σε τιμή προσφοράς και συσκευασία δώρου-, το μάτι τους θα σταματούσε αναγκαστικά, ίσως με κάποια απορία, μπροστά στους πέντε ογκώδεις τόμους της Αναζήτησης του χαμένου χρόνου (Εστία) του Προυστ, που ξεκουράζονταν, ακούνητοι από τη δύναμη της βαρύτητας -και όχι μόνο του περιεχομένου τους-, στους πάγκους της κεντρικής αίθουσας. Τα βήματά τους θα τους οδηγούσαν στα ράφια της ξένης λογοτεχνίας, τα οποία κοσμούν μόνο μεγάλα έργα της παγκόσμιας γραμματείας και προσεγμένες βιβλιοφιλικές εκδόσεις των μεγάλων κλασικών αποκλειστικά: μετά κάποια βιβλία του Βολτέρου, του Γκόγκολ και του Γκέτε, ξεχώριζε η Νανά του Ζολά και ο δίτομος Δον Κιχώτης του Θερβάντες (στη νέα έκδοση του Πατάκη), ακολουθούσε το Πανηγύρι της ματαιοδοξίας του Θάκερεϊ, ο Κάφκα και λίγος Καρπεντιέρ, ο Γατόπαρδος του Λαμπεντούζα, κάποιοι από τους τόμους του Κόνραντ σε ένα κάπως σκοτεινό ράφι, ο Μπροχ και ο Μούζιλ, το Μαγικό βουνό του Μαν και ο Δόκτωρ Φάουστ (ξεχώριζαν με τον όγκο τους σε ένα πολύ ψηλό ράφι), τα Εκατό χρόνια μοναξιά του Μάρκες, στην κλασική ανεξάντλητη έκδοση του Λιβάνη, ο Μόμπι Ντικ του Μέλβιλ, ο Μπόρχες (διέκρινα μόνο τις Μυθοπλασίες του), η Τζέιν Εϊρ της Σαρλότ Μπροντέ και Τα ανεμοδαρμένα ύψη της Εμιλι Μπροντέ (στις εκδόσεις Σμίλη, αν κρίνω από τη ράχη των βιβλίων), Ντίκενς, Ντιντερό και αρκετά βιβλία του Ντοστογιέφκι (ανάμεσά τους σίγουρα Οι Δαιμονισμένοι, από τις εκδόσεις Ινδικτος), η σχολιασμένη έκδοση της Λολίτας του Ναμπόκοφ με την εμπειρίκεια φωτογραφία της κορασίδος στο εξώφυλλο (Πατάκης), η Παναγία των Παρισίων του Ουγκό, ο Γαργαντούας του Ραμπελέ (μόνος του στο ράφι, έχοντας καταβροχθίσει ήδη τους γειτονικούς τίτλους), και μετά τρία βιβλία του Σταντάλ, λίγος Σάμπατο, Σβέβο, Χένρι Τζέιμς και Ταμπούκι, ενώ στο γράμμα «Φ» ο πελάτης θα έβρισκε βιβλία του Φόκνερ (αγαπημένου πιθανόν συγγραφέα του βιβλιοπώλη)... σίγουρα διακρίνω τη Βουή και το Πάθος... αλλά και του Φλομπέρ: η Μαντάμ Μποβαρί του αναπαύεται δίπλα στη σκληρόδετη Αισθηματική αγωγή των εκδόσεων Οδυσσέας, στη γνωστή μετάφραση του Παναγιώτη Μουλλά, και στους τραγικούς μες στην αφέλειά τους Μπουβάρ και Πεκισέ...

Με τον ίδιο τρόπο στα ράφια της ποίησης ξεχωρίζουν ο Ομηρος στο πρωτότυπο και σε μετάφραση, η Αινειάδα, η Θεία κωμωδία και ο Χαμένος Παράδεισος, τα Ανθη του Κακού, οι Εκλάμψεις του Ρεμπό, Το Θαλασσινό κοιμητήρι του Βαλερί, λίγος Ελιοτ και ακόμη πιο λίγος Πάουντ (το έπος του Γιλγαμές ήταν σε προσφορά)... Παρόμοια στη θεατρική βιβλιοθήκη κυριαρχούν βιβλία των αρχαίων κλασικών και μετά το Φουέντε Οβεχούνα του Λόπε ντε Βέγκα, ο Φάουστ του Γκέτε, Γκολντόνι, Ιψεν, Κλάιστ, Κορνέιγ, Λέσινγκ, Λόρκα, Μολιέρος, Μπίχνερ, Μπέκετ, Ο' Νιλ, Πιραντέλο, Σο, Στρίντμπεργκ, Τσέχοφ, αρκετός Σαίξπηρ σε διάφορες εκδόσεις, και στα δοκιμιακά και επιστημονικά βιβλία διακρίνονται εμφανώς ένα-δυο βιβλία του Φρόιντ, Ο πλούτος των Εθνών, Το Κεφάλαιο, Η εξέλιξη των ειδών κ.ά.

Ιδια κατάσταση και στα ράφια της ελληνικής λογοτεχνίας, όπου κανείς θα αναγνώριζε κάποια βιβλία του Νίκου Καζαντζάκη, ανθολόγια του Παπαδιαμάντη, αλλά όχι τα Απαντα, καθώς και Ροΐδη (μόνο την Πάπισσα), Βιζυηνό (τα διηγήματα) και φυσικά Σολωμό, Κάλβο, Καβάφη, σε διάφορες εκδόσεις, κάποιες ήδη εξαντλημένες...

Επειδή η παράθεση ονομάτων και έργων θα μπορούσε να συνεχιστεί... ας φανταστούμε απλούστερα ένα βιβλιοπωλείο που περιέχει, ταξινομημένα, αποκλειστικά και μόνο τα βιβλία του κατά Μπλουμ «Κανόνα» -του Παραρτήματος συμπεριλαμβανομένου φυσικά- ή, στα καθ' ημάς, τα βιβλία που περιέχονται στον παλαιότερο Οδηγό Λογοτεχνίας του Γιάννη Γουδέλη και πιο πρόσφατα στον συλλογικό «Λογοτεχνικό Χάρτη» με μεγάλα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, που συνέταξαν συνεργάτες του περιοδικού Το Δέντρο2.

Στην ερώτηση της πρώτης πρωινής πελάτισσας αν υπάρχει το τελευταίο βιβλίο της τάδε ελληνίδος συγγραφέως που μόλις κυκλοφόρησε, ο βιβλιοπώλης μας θα απαντούσε, χωρίς να προσπαθεί να κρύψει ένα ελαφρό μειδίαμα ζωγραφισμένο στα χείλη του: «Οχι, δυστυχώς!» Στην ερώτηση του επόμενου πελάτη, αν υπάρχει αντίτυπο του μυθιστορήματος στο οποίο βασίστηκε το σίριαλ που παίζεται κάθε Τρίτη βράδυ από την τηλεόραση και «θα ήθελα να το κάνω δώρο στη γυναίκα μου, σήμερα που γιορτάζει», η απάντηση θα ήταν ομοίως αρνητική, και ίσως πιο απότομη: «Οχι, βέβαια!!» Με τον ίδιο τρόπο θα απογοητευόταν και η νεαρή κοπέλα που ήθελε να διαβάσει το βιβλίο που είχε μαζί της στις διακοπές η φίλη της: «Ηταν ένα ερωτικό μυθιστόρημα του...». «Γιατί δεν παίρνετε την Αννα Καρένινα;» θα την έκοβε ο βιβλιοπώλης σε μια προσπάθεια να κάνει σεφτέ... «Είναι ένα κλασικό ερωτικό μυθιστόρημα. Ο ολέθριος παράνομος έρωτας της Αννας Καρένινα και του ωραίου αξιωματικού Βρόνσκι. Κάποτε μάλιστα, όταν ζήτησαν από τον Ουίλιαμ Φόκνερ να κατονομάσει τα τρία καλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών, εκείνος απάντησε: Η Αννα Καρένινα, η Αννα Καρένινα, η Αννα Καρένινα». Τρία σε ένα δηλαδή. Τα ίδια θα τραβούσε και ο διστακτικός πατέρας, που ενδίδοντας στις πιέσεις του μικρού ήθελε ένα βιβλιαράκι με γιαπωνέζικα κόμικς... Στις παράλογες απαιτήσεις του ο σκυθρωπός πλέον βιβλιοπώλης είχε να αντιπαρατάξει μόνο μερικά βιβλία του Ιουλίου Βερν, «με σπανιότατες γκραβούρες εποχής», όπως θα πρόσθετε, διαφημίζοντας το εμπόρευμά του, και αν ήθελε «σώνει και καλά» κάτι εικονογραφημένο, «υπήρχαν ορισμένα κα-τα-πλη-κτι-κά διηγήματα του Ξενόπουλου από τη Διάπλαση των παίδων στις ιστορικές εκδόσεις των Αδελφών Βλάσση!»... Τα γραφιστικά αφηγήματα του Δημοσθένη Βουτυρά που μόλις κυκλοφόρησαν (Τόπος), δεν ενδύκνειτο, δυστυχώς, για την ηλικία του μικρού... *

(συνεχίζεται)

1 Το κείμενο αφιερώνεται, δικαιωματικά, στην «ηρωική» μορφή του φίλου βιβλιοπώλη Αρτέμη, ιδιοκτήτη ενός από τα πιο «cult» βιβλιοπωλεία της ελληνικής επαρχίας, ο οποίος έφυγε πριν από έναν χρόνο από κοντά μας. Το ρεθεμνιώτικο βιβλιοπωλείο του, στο οποίο και εγώ έκανα, φοιτητής ακόμη, τα πρώτα μου βιβλιοπωλικά βήματα στα τέλη της δεκαετίας του '80, χαράχτηκε ανεξίτηλα στη μνήμη όσων το έζησαν από κοντά. «Στου Αρτέμη» έβρισκες πάντα αποκλειστικά καλό και ποιοτικό βιβλίο, αφού τα φιλόξενα ράφια του, που δεν ενέδιδαν στις σειρήνες της επικαιρότητας αλλά των αναγκών μιας δραστήριας Πανεπιστημιούπολης, περιείχαν ό,τι καλύτερο, τόσο στη λογοτεχνία όσο και στην ιστορία ή τη φιλοσοφία... Δύσκολο να φύγεις από ένα ανάλογου μεγέθους σύγχρονο βιβλιοπωλείο έχοντας παραμάσχαλα ταυτόχονα Υμνους του Χέλντερλιν, παλιά τεύχη τού Διαβάζω, το Κιβώτιο του Αλεξάνδρου, δοκίμια του Μπαρτ, ποιήματα του Μαλακάση και την τελευταία μετάφραση έργου του Ντεριντά, για παράδειγμα... Καλό ταξίδι, Αρτέμη, και καλή τύχη στους νέους ιδιοκτήτες

2 Βλ. αντίστοιχα: Χάρολντ Μπλουμ, Ο Δυτικός Κανόνας: Τα βιβλία και τα σχολεία των εποχών, μτφρ. Κατερίνα Ταβαρτζόγλου, επιμέλεια Δημήτρης Αρμάος, εκδόσεις Gutenberg, Αθήνα 2004, Γιάννης Γουδέλης, Οδηγός Λογοτεχνίας, Δίφρος, Αθήνα, 1979, καθώς και «Λογοτεχνικός Χάρτης. Μεγάλα έργα της παγκόσμιας γραμματείας», περιοδικό Το Δέντρο, τεύχ. 159-160 (Χειμώνας 2007-2008), σελ. 7-197.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Συναγωγή κειμένων
Αναγνώσεις και παραναγνώσεις
Το νεο-ελληνικό κράτος, οι «Αγανακτισμένοι» και η πολιτική της ισχύος
Ενα πανόραμα της Ελλάδας
Πέρα απ' το κτιστό
Μαθήματα ιρλανδικής ιστορίας
Οι καταραμένοι
Πόθος που κόβει τα μέλη
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Συναγωγή κειμένων
Αναγνώσεις και παραναγνώσεις
Το νεο-ελληνικό κράτος, οι «Αγανακτισμένοι» και η πολιτική της ισχύος
Ενα πανόραμα της Ελλάδας
Πέρα απ' το κτιστό
Μαθήματα ιρλανδικής ιστορίας
Οι καταραμένοι
Πόθος που κόβει τα μέλη
«Το ιδανικό βιβλιοπωλείο: ένα σενάριο «βιβλιοφιλικής φαντασίας»»
Από τις 4:00 στις 6:00
Το μηδέν μόνιμα στην επικαιρότητα
Ενας μεγάλος μουσικός παραγωγός
Η τρίτη ανάγνωση
Το πορτραίτο του Ντόριαν Γκρέυ
Λογοτεχνία
Η ίδια μέρα
Συνέντευξη: Καμίλα Λάγκμπεργκ
«Η ενοχή μπορεί να σε τρελάνει»
Συνέντευξη: Λουκία Δέρβη
Εμβαθύνοντας στους χαρακτήρες
Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου
Καταστροφή και δημιουργία
Άλλες ειδήσεις
Μαθήματα γιουκαλίλι
Υγρασία