Έντυπη Έκδοση

Ο μύθος της υπόγειας σπηλιάς

Είναι ακόμα ένα ρεπορτάζ του Πλάτωνα, από τις κατά καιρούς συζητήσεις, συνεντεύξεις και δηλώσεις του Σωκράτη, ένα σύντομο και άμεσα κατανοητό παραμύθι.

Διατηρεί μια μοναδική θέση μέσα σ' όλα τα σχετικά κείμενα και βάζει μια και καλή το θέμα για το πώς παίζεται το παιχνίδι και για το τι τέλος πάντων εννοεί, π.χ. ένας ταξιτζής όταν λέει στον πελάτη του «φιλοσόφησε και λίγο», είτε έχει είτε δεν έχει διαβάσει τον μύθο. Από κει και πέρα όμως οι επί μέρους ερμηνείες είναι πολλές, όσο και αν ακουμπάνε στην ίδια αίσθηση. Στο βιβλίο τού Μάρτιν Χάιντεγκερ «Τι είναι φιλοσοφία» (εκδόσεις Αναγνωστίδη, μετάφραση Αχ. Α. Βαγενά) νομίζω ότι μπορεί κανείς να βρει μια σαφή, ολοκληρωμένη και κατόπιν αυτού απόλυτα αναγκαία αφήγηση. Αυτό που εισπράττει άμεσα είναι η διαχρονική θέση και σημασία της σπηλιάς, κάθε φορά όμως, ανάλογα με την εποχή, με διαφορετική επίπλωση και συνεχώς με καινούρια κομφόρ. Σήμερα λόγου χάριν θα μπορούσε να βρει κανείς μέσα στη σπηλιά κότερα, πισίνες, λιμουζίνες και ό,τι τραβάει ο νους των πιο εύπορων κατοίκων της. Το πρώτο ερώτημα που απαντάει σήμερα ο μύθος αυτός, έχει να κάνει με το χρήμα· παρ' ότι δεν είναι εύκολο ν' αγγίξει κανείς αυτήν την πλευρά σήμερα, είναι σαν να μιλάει για σκοινί στο σπίτι του κρεμασμένου. Η απάντηση που δίνεται έμμεσα, είναι πως το χρήμα μπορεί να κάνει τη ζωή πιο άνετη μέσα στη σπηλιά. Γιατί βέβαια ο λόγος ύπαρξης του παραμυθιού είναι να υποδείξει την έξοδο από τη σπηλιά. Ακόμα και στο πιο «γκλάμουρ» επίπεδό της, αυτό που βλέπουμε δεν είναι αληθινό. Είναι κάτι σαν μαγική εικόνα. Κατά τον Σωκράτη, οτιδήποτε αληθινό βρίσκεται εκτός σπηλιάς. Η διαδικασία της εξόδου βέβαια δεν είναι εύκολη. Είναι ένας νέος προσανατολισμός, που πηγάζει μεν στη φύση του ανθρώπου, αλλά παρ' όλα αυτά η πορεία προς την έξοδο γίνεται σιγά σιγά, έχει σταθερή συνέχεια και θέλει χρόνο. Και ο νέος προσανατολισμός έχει να κάνει μ' αυτό που ο Πλάτωνας ονομάζει παιδεία και εννοεί «περιαγωγή όλης της ψυχής». Είναι μια κίνηση του ανθρώπου προς τη μεταβολή του ίδιου του εαυτού του. Είναι το πέρασμα. Κατά τον Χάιντεγκερ, ο απελευθερωμένος από τα δεσμά του άνθρωπος παύει να βλέπει τα πράγματα μέσα στο τεχνητό φως της σπηλιάς. Μόνον έξω, στο φως του ήλιου, μπορεί να δει τα πράγματα όπως πραγματικά είναι. Μπορεί να δει την αλήθεια τους. Ο ήλιος παρουσιάζεται σαν μια εικόνα που καθιστά ακόμα και τις ιδέες ορατές. Το πέρασμα από το ψεύτικο στο αληθινό φως απαιτεί μια συνήθεια των ματιών. Από το σκοτάδι στο φως τα μάτια δοκιμάζουν μια μεγάλη αναστάτωση. Οπως και από το φως στο σκοτάδι. Γιατί δεν είναι μόνον εκείνοι που βγαίνουν από τη σπηλιά, αλλά και εκείνοι που μπαίνουν. Η σπηλιά δεν θα μείνει ποτέ ακατοίκητη. Ειδικά σήμερα, που η κατάκτηση των «αγαθών» της σπηλιάς βασίζεται σε μερικούς ξεκάθαρους κανόνες και προσφέρονται για όλο τον κόσμο. Εξάλλου η παιδεία που μπορεί να σε βγάλει έξω, πάει παράλληλα με την απαιδευσιά, που σε βάζει πιο βαθιά. Σήμερα, με την καθολική επιβολή της τεχνολογίας και των μέσων επικοινωνίας, μετατρέπεται όλος ο πλανήτης σ' ένα ενιαίο πακέτο, σε μια τεραστίων διαστάσεων τρύπα, όπου μπαινοβγαίνει πλήθος κόσμου.

Δεν υπάρχει τίποτα απαγορευτικό εντός της ψυχικής διαδικασίας. Σήμερα, που κάθε γωνιά της σπηλιάς έχει αξιοποιηθεί, πολλοί πιστεύουν πως η μόνη έξοδος είναι προς το Διάστημα. Δηλαδή ψάχνουν την έξοδο με σπηλαιώδεις όρους. Εκεί παίζεται όλη η διαφορά κι εκεί υπάρχει ο κίνδυνος να βγει κανείς από τη σπηλιά και να μπει σε μια άλλη... Η ανάγνωση του Πλάτωνα, και μέσω αυτού του Σωκράτη, δείχνει την εγκυρότερη διαδικασία εξόδου.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Σχετικά θέματα: Λογοτεχνία
Η γυναίκα με τα μαύρα
Αφιέρωμα στον ποιητή Γιάννη Βαρβέρη
Μια νέα, επίκαιρη, ανάγνωση του Θουκυδίδη
Παλιοί λογαριασμοί
Ο Δημήτρης Μητρόπουλος και το Ωδείο Αθηνών
Δύο ατμοσφαιρικές ιστορίες μυστηρίου και αυτογνωσίας
Πάνος Κουτρουμπούσης, ο μυθογράφος
Το άκαρπο ειδίκευμα
Ο υιός του Χρήστου και της Μερόπης Αρχοντώνη
Θωπεύοντας τη φαινομενολογική σκέψη στον 21ο αιώνα
Η ώρα του παιδιού
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Από τις 4:00 στις 6:00
Πείνα για διάκριση στο τραγούδι, οδηγεί σε έμπνευση
Η λαμπερή πλευρά της μουσικής
Εικαστικά
Μαντάμ Χίτλερ
Κινηματογράφος
Η λογοτεχνία στα 35 m.m.
Λογοτεχνία
Η γυναίκα με τα μαύρα
Αφιέρωμα στον ποιητή Γιάννη Βαρβέρη
Μια νέα, επίκαιρη, ανάγνωση του Θουκυδίδη
Παλιοί λογαριασμοί
Ο Δημήτρης Μητρόπουλος και το Ωδείο Αθηνών
Δύο ατμοσφαιρικές ιστορίες μυστηρίου και αυτογνωσίας
Πάνος Κουτρουμπούσης, ο μυθογράφος
Το άκαρπο ειδίκευμα
Ο υιός του Χρήστου και της Μερόπης Αρχοντώνη
Θωπεύοντας τη φαινομενολογική σκέψη στον 21ο αιώνα
Η ώρα του παιδιού
Ο μύθος της υπόγειας σπηλιάς
Συνέντευξη:Διαμαντής Καράβολας
Το νέο βήμα των εκδόσεων Φαρφουλάς
Άλλες ειδήσεις
Η συνάντηση
Χιλιάδες νότες βαθέος Νότου