Έντυπη Έκδοση

Επιστημονικά αναγνώσματα για τις γιορτές

Ως αντίδοτο στη γενικευμένη πνευματική «ύφεση» προτείνουμε, για την περίοδο των Χριστουγέννων, μερικούς ιδιαίτερα ενδιαφέροντες τίτλους επιστημονικών βιβλίων.

Clifford Α. Pickover

Τα Μαθηματικά του Οζ

μτφρ. Παναγιώτης Παπαχρήστου,

εκδ. «Κέδρος», σελ. 440

Στο βιβλίο αυτό, το δεύτερο που μεταφράζεται στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Κέδρος», ο δημιουργικότατος επιστημονικός συγγραφέας Clifford Α. Pickover καταφεύγει στο πασίγνωστο παιδικό παραμύθι «Ο υπέροχος μάγος του Οζ» για να δανειστεί τους βασικούς ήρωές του και με τη βοήθειά τους να περιγράψει μερικά εξαιρετικά ενδιαφέροντα μαθηματικά αντικείμενα: ακολουθίες, σειρές, διατάξεις, σύνολα, γεωμετρία κ.ά.

Από τις πρώτες σελίδες είναι σαφές ότι πρόκειται για μια μεταμοντέρνα μαθηματική εκδοχή του παραμυθιού του Φρανκ Μπάουμ: η μικρή Ντόροθι έχει απαχθεί από αλλόκοτα εξωγήινα όντα, τον δρα Οζ και τον βοηθό του, τον κ. Πλεξ, που έχουν μια σχεδόν ψυχωτική εμμονή με τα μαθηματικά προβλήματα.

Με όχημα λοιπόν την καθολική γλώσσα των μαθηματικών η Ντόροθι, και μαζί με αυτήν οι αναγνώστες αυτού του ευρηματικού βιβλίου, θα βρεθούν αντιμέτωποι με μερικές δυσεπίλυτες σπαζοκεφαλιές και παράδοξα που σκοπό έχουν να ανατρέψουν τις απλοϊκές βεβαιότητές τους για τον κόσμο και κατ' αυτόν τον τρόπο να διευρύνουν τους πνευματικούς τους ορίζοντες.

David Lindley

Η αρχή της αβεβαιότητας

μτφρ. Κώστας Σίμος,

επιμ. Θ. Γραμμένος

εκδ. «Τραυλός », σελ. 334

Οπως διαπίστωσε πρώτος ο Βέρνερ Χάιζενμπεργκ, μπορούμε να γνωρίζουμε με ακρίβεια είτε τη θέση είτε την ταχύτητα ενός μικροσωματιδίου αλλά όχι και τα δύο ταυτόχρονα: όσο ακριβέστερα προσδιορίζουμε τη θέση του τόσο λιγότερα θα ξέρουμε για την ταχύτητά του!

Υπάρχουν επομένως εγγενή και μάλλον ανυπέρβλητα όρια στην ικανότητά μας να περιγράφουμε και να κατανοούμε αντικειμενικά τη φύση. Σε αυτό το απογοητευτικό συμπέρασμα οδηγήθηκε στα 1927 ο εικοσιπεντάχρονος τότε Β. Χάιζενμπεργκ. Μάλιστα, υπό την επιρροή του μέντορά του και μεγάλου θεωρητικού φυσικού Νιλς Μπορ, θα συνοψίσει τις ενοχλητικές ανακαλύψεις του στην περίφημη «Αρχή της αβεβαιότητας».

Ωστόσο, την αλήθεια αυτής της άκρως ανατρεπτικής αρχής αρνήθηκε πεισματικά να αποδεχτεί ο μεγαλύτερος φυσικός της εποχής Αλμπερτ Αϊνστάιν. Το γοητευτικό βιβλίο τού Ντέιβιντ Λίντλεϊ ανασυγκροτεί λεπτομερώς, με πολλές πικάντικες και ιδιαίτερα διαφωτιστικές λεπτομέρειες, την «πονεμένη ιστορία» αυτής της λυσσαλέας διαμάχης για την καθολική αποδοχή αυτής της τόσο θεμελιώδους (και μέχρι σήμερα αδιαμφισβήτητης!) φυσικής-επιστημολογικής αρχής.

Μ. Κρυμπελλιέ & Π. Πελλεγρέν

Αριστοτέλης: ο φιλόσοφος και οι επιστήμες

μτφρ. Ελένη Περδικούρη,

εκδ. «Εστία», σελ. 456

Σε τι χρησιμεύει ακόμη ένα βιβλίο για τον Αριστοτέλη; Μήπως δεν έχουν γραφτεί ήδη αρκετά, βιβλιοθήκες ολόκληρες; Η καλύτερη απάντηση σε αυτό το εύλογο ερώτημα είναι η απόλαυση και πολύ συχνά η έκπληξη που προκύπτουν από την ανάγνωση αυτού του εντυπωσιακού βιβλίου· το οποίο εξάλλου υπογράφουν δύο σύγχρονοι και επιφανείς ερευνητές της αριστοτελικής σκέψης και μεθόδου.

Πράγματι, ο Μισέλ Κρυμπελλιέ θεωρείται σήμερα ως ένας από τους μεγαλύτερους ανανεωτές της μελέτης της αριστοτελικής μεταφυσικής, ενώ ο Πιερ Πελλεγρέν αναγνωρίζεται διεθνώς ως ένας από τους πλέον οξυδερκείς και ρηξικέλευθους ερευνητές της φυσικής και βιολογικής σκέψης του Αριστοτέλη. Το αποτέλεσμα αυτής της συγγραφικής συνεργασίας είναι μια ιδιαίτερα πρωτότυπη και συχνά αντισυμβατική προσέγγιση της αριστοτελικής σκέψης.

Η απροσδόκητα επίκαιρη εικόνα του Σταγειρίτη φιλοσόφου, που προκύπτει από αυτήν την προσέγγιση, δεν ταιριάζει καθόλου με την παραδοσιακή εικόνα του «δογματικού δασκάλου» ή του «αφελούς πανεπιστήμονα» που η νεότερη σκέψη είχε άκριτα κληρονομήσει τόσο από τη μεσαιωνική-χριστιανική όσο και από την αναγεννησιακή-επιστημονική ανάγνωση του έργου του. Στις αρετές του βιβλίου θα πρέπει να συνυπολογιστεί η ιδιαίτερα προσεγμένη μετάφραση της Ε. Περδικούρη.

Oliver Sacks

Ο άνθρωπος που μπέρδεψε τη γυναίκα του με ένα καπέλο

μτφρ. Κώστας Πόταγας,

εκδ. «Αγρα», σελ. 379

Μπορεί κανείς να αφηγηθεί το ιστορικό ασθενειών με τρόπο λογοτεχνικά άψογο και απολαυστικό ώστε να θυμίζει τις Χίλιες και Μία Νύχτες; Η απάντηση είναι οπωσδήποτε καταφατική, αρκεί να έχει διαβάσει κάτι από το πλούσιο συγγραφικό έργο του Ολιβερ Σακς. Ο επιφανής καθηγητής Νευρολογίας και Ψυχιατρικής στο Ιατρικό Κέντρο του Πανεπιστημίου Κολούμπια έγινε παγκοσμίως γνωστός ως συγγραφέας του βιβλίου «Ξυπνήματα», που ενέπνευσε την ομώνυμη ταινία.

Οι εκδόσεις «Αγρα», έχοντας αναλάβει τη συνολική παρουσίαση του έργου αυτού του μοναδικού γιατρού-λογοτέχνη, προτείνουν μια αναθεωρημένη μετάφραση ενός από τα καλύτερα βιβλία του. Σε αυτό ο συγγραφέας περιγράφει, με απαράμιλλη γνώση και ευαισθησία, την περίεργη κατάσταση ατόμων που, εξαιτίας διαφορετικών νευρολογικών παθήσεων, έχουν απολέσει οριστικά μεγάλο μέρος της μνήμης τους.

Με τρόπο αξιοθαύμαστο ο συγγραφέας πετυχαίνει να μεταφέρει στον μη ειδικό αναγνώστη την ιδιότυπη νοητική «βουβαμάρα» που συνεπάγεται η απώλεια της μνήμης. Κάποιοι ασθενείς αδυνατούν να αναγνωρίσουν οικεία πρόσωπα ή αντικείμενα, άλλοι χάνουν οριστικά μεγάλο μέρος του παρελθόντος τους, όλοι όμως διατηρούν κάποιες αξιοσημείωτες νοητικές ή καλλιτεχνικές δεξιότητες και ευαισθησίες.

Τεύκρος Μιχαηλίδης

Τα τέσσερα χρώματα του καλοκαιριού

εκδ. «Πόλις», σελ. 176

«Το επάγγελμα του μαθηματικού δεν προσφέρεται για κοινωνικές συναναστροφές. Θα έλεγα μάλιστα πως για τις παρέες είναι ταμπού».

Με αυτά τα λόγια ο ήρωας του τελευταίου πεζογραφήματος του Τ. Μιχαηλίδη συνοψίζει την αμηχανία των μαθηματικών όταν αποτολμούν να συζητήσουν για τα επαγγελματικά τους ενδιαφέροντα με τους «κοινούς θνητούς», όσους δηλαδή δεν γνωρίζουν επαρκώς αυτήν τη σκοτεινή νοητική γλώσσα. Το παράδοξο βέβαια είναι ότι ο συγγραφέας των παραπάνω μελαγχολικών σκέψεων, λαμπρός μαθηματικός ο ίδιος, καταφέρνει θαυμάσια όχι μόνο να «μεταφράζει» στην καθημερινή γλώσσα των μη ειδικών αναγνωστών μερικά από τα πιο δυσνόητα μαθηματικά προβλήματα, αλλά και να δημιουργεί με αυτά μια γοητευτική ιστορία που αφορά όλους μας. Λαμπρή απόδειξη (αν και όχι μαθηματική!) είναι «Τα τέσσερα χρώματα του καλοκαιριού», το τελευταίο μαθηματικό μυθιστόρημά του. Εχοντας εκμεταλλευτεί, στα δύο προηγούμενα βιβλία του, τις δυνατότητες του «αστυνομικού» μαθηματικού μυθιστορήματος, ο συγγραφέας αποφάσισε τώρα να διερευνήσει τις δυνατότητες της «ερωτικής» μαθηματικής μυθιστορίας. Ετσι, διηγείται, με έντονα ποιητική διάθεση, τρεις ερωτικές περιπέτειες που άθελά τους διαπλέκονται με ένα δυσεπίλυτο αλλά «περιθωριακό» μαθηματικό πρόβλημα.

Αθηνά Αθανασίου (επιμ.)

Βιοκοινότητες: θεωρήσεις στην ανθρωπολογία της υγείας

μτφρ. Μιχάλης Λαλιώτης, εκδ. «νήσος», σελ. 678

Μόλις κυκλοφόρησε μια ακόμη θεματική ανθολογία κειμένων στην πολύτιμη σειρά «Υλικά» των εκδόσεων «νήσος».

Η Αθηνά Αθανασίου ανέλαβε και επιμελήθηκε άριστα την ανθολόγηση δεκαεννέα πολύ αξιόλογων κειμένων τα οποία, καθένα από μια ιδιαίτερη οπτική γωνία, διερευνούν τις θεωρητικές προϋποθέσεις και τις ανθρωπολογικές εφαρμογές ενός σχετικά νέου διεπιστημονικού τομέα έρευνας, γνωστού ως «ανθρωπολογία της υγείας» ή, εναλλακτικά, ως «ιατρική ανθρωπολογία».

Αντικείμενο αυτού του ερευνητικού κλάδου είναι η επιστημονική και ταυτόχρονα η κοινωνιολογική ανάλυση του πώς συγκροτείται -σε μια δεδομένη ιστορική εποχή και σ' ένα συγκεκριμένο κοινωνικό περιβάλλον- ο λόγος περί της υγείας και της ασθένειας, καθώς επίσης το πώς ο λόγος αυτός επηρεάζει και επηρεάζεται από τις κυρίαρχες κάθε εποχή «επιστημονικές» αντιλήψεις σχετικά με το τι μπορεί ή τι πρέπει να θεωρείται κανονικό, φυσιολογικό ή παθολογικό.

Τα περισσότερα κείμενα αυτού του τόμου διερευνούν και αναλύουν επαρκώς με ποια συγκεκριμένα εννοιολογικά και τεχνικά μέσα η νεότερη βιοϊατρική πρακτική καταφέρνει αφενός να «φυσικοποιεί», δηλαδή να σωματοποιεί, τις διάφορες παθήσεις και αφετέρου να αποκρύπτει συστηματικά την «κοινωνική φύση» τους.

Η πολύ καλή μετάφραση από τον Μ. Λαλιώτη και η εκτενής εισαγωγή τής Α. Αθανασίου στην ελληνική έκδοση συμβάλλουν αποφασιστικά στην κατανόηση αυτών των πρωτότυπων μελετών.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Ελλάδα
Άλλα θέματα στην κατηγορία Ελλάδα της έντυπης έκδοσης
Διάστημα
Η Σελήνη καλυμμένη με το πέπλο της γήινης παρασκιάς
Εκδήλωση
Παζάρι αλληλεγγύης από βιοκαλλιεργητές
Οινοπνεύματα και ασφαλής οδήγηση στο Ζάππειο
Εκπαίδευση
«Να μη γίνουν περικοπές σε ιδιωτικούς εκπαιδευτικούς»
Ιστορία
Στο φως αριστοτελική σχολή αντίστασης
Θρησκεία τους, η μελισσοκομία
Κοινωνία
Βρέφος 6 ημερών βρέθηκε παρατημένο
Συνέντευξη: Χαράλαμπος Παυλόπουλος
Κάθε εξάρτηση και μια ιστορία
Φιστίκι
«Φιστίκι με 6 ευρώ δεν είναι από την Αίγινα»
Το 1860 ο πρώτος οργανωμένος φιστικιώνας
Πρώτη θέση στην Ευρώπη
Πλούσια θρεπτική αξία
Άλλες ειδήσεις
Επιστημονικά αναγνώσματα για τις γιορτές