Έντυπη Έκδοση

Φωτοσκιάσεις για έθνη

Maurice Attia

Το μαύρο Αλγέρι

μτφρ.: Μαρία Μηλολιδάκη

εκδόσεις Πόλις σ. 400, 18 ευρώ

Ο Μορίς Ατιά αποτελεί μία ενδιαφέρουσα μορφή της σύγχρονης γαλλόφωνης λογοτεχνίας. Γεννημένος στο Αλγέρι το 1941, δεν έπαψε ποτέ να θρηνεί για το τέλος της γαλλικής Αλγερίας με τρόπο όμοιο με τη Μάργκαρετ Μίτσελ στο «Οσα παίρνει ο άνεμος». Γιατί η κοινωνική κριτική και οι ήρωες του Ατιά μένουν μέσα στα συμπαγή όρια του λευκού κόσμου της γαλλόφωνης διασποράς και από εκεί κοιτούν τους «άλλους» με τρόπο κοφτερό ή συμπαθή, μα πάντοτε απόμακρο. Οι φανατισμένες ομάδες ακροδεξιών και γκωλιστών υπέρ ή κατά της γαλλικής Αλγερίας, OAS και FLN, σημαδεύουν το σώμα της «λευκής πόλης» («Αλ-Τζέρ» σημαίνει «πόλη του φωτός» στα αραβικά), μα οι ίδιοι οι Αραβες είναι ουσιαστικά απόντες από τους πρώτους ρόλους και μόνον ως καρικατούρες φωτίζονται.

Το «Μαύρο Αλγέρι» («Alger la Noire», Actes Sud, 2006) αποτελεί ένα πολιτικό, ιστορικό, νουάρ μυθιστόρημα για τα γεγονότα της Αλγερίας και για τα ηθικά και υπαρξιακά διλήμματα που τίθενται στις μεγάλες ιστορικές στιγμές.

Η γραφή τού Ατιά δεν ασκεί κοινωνική κριτική στον τρόπο στερεοτυπικής πρόσληψης του αραβικού κόσμου από τους λευκούς, όπως το ανέλυσε ο Εντουαρν Σαΐντ με τον Οριενταλισμό του (http://en. wikipedia.org/wiki/Edward_Said) Ούτε εντάσσεται στην αντι-αποικιοκρατική ή στην αντι-ρατσιστική λογοτεχνία, με τον τρόπο που εγκόλπωσε αυτά τα δύο ρεύματα στη γαλλόφωνη λογοτεχνία κυρίως ο Φρανζ Φανόν [Karasavvidou Eleni, Black Skins, White Masks, The European Legacy, Volume 12, Number 1, February 2007 , pp. 93-128 (36) Routledge]. Η γοητεία της και η σημαντικότητά της οφείλονται στον τρόπο κατάτμησης της πραγματικότητας μέσα από τα βλέμματα των ηρώων, στον τρόπο συγκερασμού της προσωπικής ιστορίας και της ψυχολογικής πραγματικότητας των ατόμων (τον βοηθάει σε αυτό και η ιδιότητα του ψυχιάτρου) με την ιστορική και κοινωνική πραγματικότητα του καιρού τους. Ο καιρός αυτός γίνεται καμβάς, στον οποίον οι ήρωες ρίχνονται με ποικίλα χρώματα, μισοένοχοι και μισοαθώοι, δραστήριοι και παθητικοί απέναντι στη μοίρα τους την ίδια στιγμή, για να δράσουν, να ερωτευτούν, να αντισταθούν στη μεταβολή ενός κόσμου που πεθαίνει, και ταυτόχρονα να προσαρμοστούν στην αλλαγή με τη μεγαλύτερη δυνατή αξιοπρέπεια. Η ιστορία του Ατιά είναι ιστορία όχι ενός κόσμου που μεταβάλλεται απλώς, μα μεταβαλλόμενων ταυτοτήτων, που όμως, σε αντίθεση με τις σελίδες του Αλμπέρ Καμύ, δεν θίγει θεμελιακά τον ναρκισσισμό του γαλλικού κόσμου.

Παρ' όλα αυτά, ο κόσμος αυτός δείχνει να προσβάλλεται όταν δύο νεαρά πτώματα, ενός Αραβα και μιας πανέμορφης λευκής, εκ των οποίων το γυναικείο, σημαδεμένο με το σήμα της ακροδεξιάς οργάνωσης OAS, βρίσκονται «εν συνουσία» σε μια απόμακρη ακτή του Αλγερίου. Οι δύο αστυνομικοί που καλούνται να αποκαλύψουν το μυστήριο βρίσκονται (με προσωπικό κόστος) στη δίνη ενός κυκλώνα, τα πλοκάμια του οποίου φτάνουν βαθιά μέχρι τα αστικά σαλόνια της γαλλικής Αλγερίας, υποκινούμενα από τη δύναμη κυρίως του έρωτα και όχι τόσο της πολιτικής. Ενδιαφέρον είναι ότι ο Ατιά σκιαγραφεί τις ηρωίδες του με βαθιά ευαισθησία, κάτι που σπάνια βλέπουμε στα τυπικά «μάτσο» αστυνομικά μυθιστορήματα. Ιδιαίτερη αξία στην έκδοση προσδίδει το προσεγμένο Χρονολόγιο του πολέμου της Αλγερίας και οι επεξηγηματικές σημειώσεις στο τέλος του βιβλίου.

Ωστόσο, η γραφή του Ατιά έχει αυταξία, εφόσον ξεπερνά ιδεολογικές καθαρότητες και τα υπάρχοντα μειονεκτήματα στην κοσμοαντίληψη του και αναφέρεται στη ζώσα εμπειρία του λευκού, ευαίσθητου απέναντι στις ωμότητες των άκρων, ανθρώπου, υλικό που ίσως επιλέγει, αφού το γνωρίζει, για να το διαχειριστεί με επιδεξιότητα. Ο Ατιά δεν είναι γεννημένος στη Μητρόπολη. Και η γραφή του δεν εντάσσεται σε καμία παρισινή σχολή. Η πολυπλοκότητα όμως της γραφής του, ιδιαίτερα σε σχέση με τις γεωγραφικές, ιστορικές και κοινωνικοπολιτικές παραμέτρους της γαλλόφωνης κληρονομιάς του, δεν αφήνει ασυγκίνητους αναγνώστες και αναγνώστριες τόσο στη Γαλλία όσο και σε άλλες περιοχές του πλανήτη. Ιδιαίτερα σε περιόδους και περιοχές που οι γεωστρατηγικές εξελίξεις επικαιροποιούν πάλι προβλήματα σε σχέση με τη νεοαποικιοκρατία και τους απελευθερωτικούς αγώνες. Επανεπιβεβαιώνει, έτσι, ότι η δύναμη της λογοτεχνίας εναπόκειται στην ικανότητά της να «ταξιδεύει» πέρα από σύνορα τόπου, ιστορικής συγκυρίας και πολιτικής κατάστασης και να ομιλεί με διαφορετικές φωνές σε διαφορετικούς αναγνώστες.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Διηγήματα ωριμότητας
16 χρόνων έγκυος από τον πατέρα της
Μαύρο βαθύ, σχεδόν γκρίζο συννεφιάς
Κατάθεση ψυχής
Το περί Σολωμού ογκώδες έργο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Διηγήματα ωριμότητας
16 χρόνων έγκυος από τον πατέρα της
Φωτοσκιάσεις για έθνη
Μαύρο βαθύ, σχεδόν γκρίζο συννεφιάς
Κατάθεση ψυχής
Το περί Σολωμού ογκώδες έργο
Βιβλίο
ΕΠΙΜΕΤΡΟ στην «Επινόηση της πραγματικότητας» του Β. Ραπτόπουλου*
Συνέντευξη
Αιμίλιος Καλιακάτσος
Συνέντευξη: Φώτης Θαλασσινός
Ταξίδι σε τόπους απροσδιόριστους και ζοφερούς
Περιοδικά
Λογοτεχνικά περιοδικά: Θερμοκήπια υπό εξαφάνιση;
Από τις 4:00 στις 6:00
Εργασία, ανεργία και τραγούδι πάνε μαζί
Συνεργάστηκε με τους πάντες...
Άλλες ειδήσεις
Ενδεκάτη η Κραταιή
Να καταστρώνεις χωρίς καπέλο
Το τελευταίο θρόισμα του «γερο-Χαρτ»