Έντυπη Έκδοση

Τοιχογραφία ασίγαστης μνήμης

Γιάννης Κακουλίδης

Αναφορά στον κύριο Κωστάκη Πρου

διηγήματα, αφηγήσεις

και ασκήσεις γραπτού λόγου

εκδόσεις Καστανιώτη, σ. 201, ευρώ 12,60

Ο Γιάννης Κακουλίδης είναι ένα πολύμορφο και πολυσχιδές φαινόμενο των ελληνικών γραμμάτων: εκεί που πάει ο μελετητής να τον ορίσει και να τον κατατάξει κάπου, βλέπει ότι κάτι του ξεφεύγει, μιας και το υποκείμενο της έρευνάς του είναι πέραν ορίων και ορισμών. Και είναι πολύμορφο φαινόμενο διότι ο γραπτός λόγος, τον οποίο υπηρετεί ο Κακουλίδης εδώ και ακριβώς 40 χρόνια με παρρησία, χάρη, υπομονή και χιούμορ -με ποιήματα, σενάρια, στίχους, μελέτες, θέατρο, χρονογράφημα, μυθιστόρημα και διήγημα-, ενώ αναφέρεται στο παρόν είναι μπολιασμένος με σχήματα, ιδέες, εικόνες, ιστορίες, καταστάσεις από το παρελθόν. Και ακόμη είναι σχήμα πολυσχιδές διότι παραμένοντας εκτός των τειχών του σιναφιού υπηρετεί άριστα τη μικρή φόρμα που λέμε διήγημα με τον πιο συναφή με τα λογοτεχνικά στάνταρ τρόπο: η γραφή του εξισορροπεί την καλλιτεχνική δημιουργία με τους ισχυρούς αρμούς μιας έντεχνης και άμεσης αφηγηματικότητας, εμπλουτισμένης με ουράνιο απροσδιόριστης νοσταλγίας για κάτι που έφυγε αλλά που, περιέργως, το νιώθει δίπλα του.

Αυτές τις σκέψεις κάνω διαβάζοντας τα διηγήματα, τις αφηγήσεις και τις ασκήσεις γραπτού λόγου στην Αναφορά στον κύριο Κωστάκη Πρου, το 13ο (και τυχερό;) βιβλίο του πειραιώτη θιασώτη αναμνήσεων πέραν του εγγύς παρελθόντος.

Ο Κακουλίδης φαίνεται να πλάθει το υλικό του με βάση πηλό που βρήκε στην ίδια τη ζωή του, σε εμπειρίες που έζησε, σε ακούσματα που στοιχειώθηκαν μέσα του. Δεν μένει όμως σ' αυτά. Σαν ικανός τοξοβόλος που έμαθε πολλά απ' τη ζωή (του) και από τους δασκάλους του, τραβά βέλη από φαρέτρα χειροποίητη και τοξεύει με ευστοχία το κέντρο της φαντασίας του, μια φαντασία που δεν έχει αρχή ούτε τέλος. Αμολιέται στη δίνη της και πλέκει ιστορίες, αφηγήσεις και διηγήματα που ναι μεν μπορεί να έχουν ως αφετηρία πραγματικά γεγονότα, πρόσωπα ή καταστάσεις, αλλά ως πλανήτες αιωρούνται μέσα σ' ένα μυθοπλαστικό τωρινό σύμπαν που θέτει σε λειτουργία τον μηχανισμό της παιδικής και εφηβικής του ηλικίας, όπου, φαινομενικά και οντολογικά, είναι προσκολλημένος.

Ξεκινώντας με το πρώτο, εισαγωγικό διήγημα, το «Αναφορά στον κύριο Πρου», που είναι η ναυαρχίδα του βιβλίου, δεν μας διαφεύγουν οι μεταφορές και οι συμβολισμοί: ο πρωταγωνιστής, ένας τύπος από την Αίγυπτο, ο κύριος Κωστάκης Πρου, μας θυμίζει έντονα τον Μιχάλη Κατσαρό που με την μπέρτα, το κασκόλ, ένα τσιγάρο μόνιμα στα χείλη του (τουλάχιστον στα νεανικά του χρόνια) ήταν το σύμβολο του απελευθερωμένου, αριστερού, εξεγερμένου ποιητή-ταραξία, ένας outcast, θαμώνας και συνδρομητής ουτοπίας. Ο άνθρωπος αυτός εμφύτευσε στον νεαρό Κακουλίδη την αγάπη για τα βιβλία, για τα γράμματα, για τη γραφή, για το λοξό κοίταγμα της ζωής, για την αντίρρηση. Και είχε προβλέψει: «Θα γίνετε συγγραφεύς εις το μέλλον και θ' ασκήσετε βιωματικήν λογοτεχνίαν. Αρκεί να προσπαθήσετε πολύ προκειμένου να κατακτήσετε τον τίτλον του λογοτέχνου. Συγγραφεύς είναι εύκολο να γίνετε. Λογοτέχνης όμως...». Μιλάμε για αρχές της δεκαετίας του '50 σ' έναν Πειραιά ρημαγμένο, μια Ελλάδα πάμφτωχη, αλλά με ανθρώπους που μοσχοβολούσαν ανθρωπιά χιλιόμετρα μακριά. Σε μια τέτοια εποχή ενηλικιώνεται ο συγγραφέας που έγινε λογοτέχνης. Και γράφει τις ασκήσεις του ελπίζοντας ο μακαρίτης Κωστάκης Πρου να μην τις απορρίψει.

Στην «Μπέμπα» έχουμε τον νεαρό μας 15χρονο δόκιμο συγγραφέα, μαθητή Γυμνασίου, να ερωτεύεται θανάσιμα την Μπέμπα που «δούλευε» στην Τρούμπα. Την «πάτησε» μαζί της σε μια μπουρδελότσαρκα. Εχουν περάσει χρόνια πολλά, είμαστε στο σήμερα, και διηγείται ο αφηγητής όσα θυμάται απ' τον πρώτο του (πορνό) έρωτα σε φίλο του σε καφενείο Σάββατο πρωί, με ραβανί και εσπρέσο. Αλλά η Μπέμπα δεν ήταν όποια κι όποια - αλλιώς δεν θα την ερωτευόταν ο μικρός Φωκάς: «Πριν έρθεις να ξαπλώσεις, βγάλε τα φτερά σου και κρέμασέ τα κάπου. Μου γεμίζεις πούπουλα τα σεντόνια», του 'λεγε η Μπέμπα. Ε, είναι να μην ερωτεύεσαι μια γυναίκα σαν αυτήν, κι ας είναι και πουτάνα...

Στο «Εχουν πάντα άδικο οι νεκροί όταν ξαναγυρίζουν» ο υπαστυνόμος Ευδόκιμος Καραμφυλίδης, που έχει κληθεί να εξιχνιάσει φόνο, είναι πιο πολύ αφοσιωμένος στα κόλλυβα της Τασούλας Μαντζήλα, μιας όμορφης μελαχρινής πενηντάρας, ύποπτης για δολοφονία, παρά στην ίδια την υπόθεση. Ετσι το κεντρικό θέμα που τον απασχολεί είναι η συνταγή που φτιάχτηκαν τα κόλλυβα, γιατί έχουν ρόδι και όχι σταφίδα, και όχι οι συνθήκες τού υπό εξιχνίαση εγκλήματος: ένας νεκρός από τον Εμφύλιο στο πλυσταριό...

Το «Πράσινο» είναι ένα ονειρικό διήγημα με αναπτυγμένη την οικολογική ευαισθησία της Σιγκοάλα Κικινίδου, θείας του συγγραφέα. Με βασικό άξονα τη μετεμψύχωση και τη χορτοφαγία, τα δύο «κουσούρια» της θείας, η ιστορία αναπτύσσεται γύρω από την επαλήθευση μιας προφητείας της Κικινίδου, που έλεγε ότι «Οταν ξανάρθω στη ζωή μετά τον θάνατό μου, θα με λένε Ιεζεκιήλ Καπουάνο. Θα μένω στην εξοχή δίπλα σ' ένα ποτάμι με σολομούς, και το σπίτι μου θα 'ναι ξύλινο από κορμούς καστανιάς...». Οπερ και εγένετο...

Στο «Μπανάλ» έχουμε την εξακολουθητική αναζήτηση στα αεροδρόμια της Αμερικής τής Ελσας, ενός παιδικού έρωτα του συγγραφέα - μια όμορφη γειτόνισσα Εβραιοπούλα που τον παρέσυραν τα μάτια της, που ξενιτεύτηκε στο Τελ Αβίβ και μετά εξαφανίστηκε στην Αμερική και που στο τέλος του διηγήματος, επιτέλους, τη βρίσκει στην πρώτη θέση μιας πτήσης και της συστήνεται, ψευδώς, ως Διονύσιος Ζαχαριάδης. Είμαστε στο σήμερα, αλλά το διήγημα, όπως σχεδόν όλα της συλλογής, όχι μόνον αναφέρεται στο απώτερο χθες, αλλά είναι και μία αναζήτηση της χαμένης αθωότητας, της νέας ταυτότητας, του θαυμασμού για κάτι που έλειψε και λείπει...

Στο «633-333» έχουμε τη Γαβριέλα, τη διάσημη πόρνη των Εξαρχείων που άφησε εποχή και πυρπόλησε τη φαντασία χιλιάδων εφήβων Αθηνών, Πειραιώς και περιχώρων της δεκαετίας του '50 και των αρχών της δεκαετίας του '60.

Σ' αυτό το κλίμα κινείται η Αναφορά στον κύριο Κωστάκη Πρου: πασπαλισμένη με την πούδρα της νοσταλγίας μάς πάει πίσω σε εποχές που οι άνθρωποι, παρά την έλλειψη καταναλωτικών αγαθών, ζούσαν με μια αξιοπρέπεια, οι πράξεις και οι παραλείψεις τους είχαν ένα βαθύτερο, πιο ανθρώπινο νόημα, υπήρχε σ' έναν βαθμό αναπτυγμένη η αίσθηση της συλλογικότητας, γιατί μετά τα ερείπια του Πολέμου, την πείνα, τον Εμφύλιο, τις εξορίες, τους εκτοπισμούς, τις φυσικές καταστροφές, την περηφάνια της εργατικής τάξης και τις επιδημίες, η δυστυχία ήταν κτήμα όλων. Ομως η Αναφορά στον κύριο Κωστάκη Πρου ακουμπά και στο σήμερα, όταν ο συγγραφέας, μάλλον πικραμένος, ομολογεί στη «Δραπέτευση»: «Οχι, δεν είμαι ένας μουχλιασμένος ρομαντικός εξηντάρης! Είμαι απλώς ο κάτοικος του κλεινού άστεως, που μια μέρα του καλοκαιριού προσπαθεί να δραπετεύσει από μια πόλη, μια χώρα και μια ατμόσφαιρα, που τον μαραζώνουν. Οίκτο, λοιπόν, γι' αυτούς που ζούνε με τις μνήμες».

Γιάννη Κακουλίδη, ο μακαρίτης Κωστάκης Πρου σίγουρα δεν θα απορρίψει τις ιστορίες σου εκεί ψηλά που είναι τώρα.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Η Ιστορία και η έννοια της αλήθειας
Μικρές ή και μεγάλες ταξιδιωτικές απολαύσεις
Ομορφη, δεν μπορώ να πάρω τα μάτια μου
Χοροί λύτρωσης και παραφροσύνης
Η υπόσχεση της μοναξιάς
Λάσπη αγγέλου στους δρόμους και στα δώματα
Σαν μπαλάντες των αισθήσεων, της πόλης και της αμαρτίας
Η τρέλα ως αντίδοτο αγωνίας
Από τον Νίτσε στον Νίκο Εγγονόπουλο με ενδιάμεσο σταθμό τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης
Ερωτικά μοτίβα και πάθη
Αράχνες και δέκα ζωές
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Η Ιστορία και η έννοια της αλήθειας
Μικρές ή και μεγάλες ταξιδιωτικές απολαύσεις
Ομορφη, δεν μπορώ να πάρω τα μάτια μου
Χοροί λύτρωσης και παραφροσύνης
Η υπόσχεση της μοναξιάς
Λάσπη αγγέλου στους δρόμους και στα δώματα
Σαν μπαλάντες των αισθήσεων, της πόλης και της αμαρτίας
Η τρέλα ως αντίδοτο αγωνίας
Τοιχογραφία ασίγαστης μνήμης
Από τον Νίτσε στον Νίκο Εγγονόπουλο με ενδιάμεσο σταθμό τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης
Ερωτικά μοτίβα και πάθη
Αράχνες και δέκα ζωές
Από τις 4:00 στις 6:00
Γερνάνε ποτέ οι σκιές;
Εχει σαν Θεό το ροκ εντ ρολ
Άλλες ειδήσεις
Κεριά στο μεσημέρι στη Σταδίου
In Memoriam: Πίτερ Ορλόφσκι (1933-2010)
Μια δημόσια επιστολή
Η 24η Εκθεση Βιβλίου στον Πειραιά, αφορμή για πνευματική ευωχία και αισθητική γιορτή
Εν τη ρίμα του λόγου / Ναζίμ Χικμέτ