Έντυπη Έκδοση

Ο Δημήτρης Πικιώνης ως συγγραφέας

Δ. Πικιώνη

Κείμενα

πρόλογος: Ζήσιμος Λορεντζάτος

εκδόσεις: Μορφωτικό Ιδρυμα Εθνικής Τραπέζης, σ. 310, ευρώ 15,50

Το βιβλίο τούτο το οφείλουμε στην κόρη του Δημήτρη Πικιώνη, Αγνή, και στον Μιχάλη Παρούση (στα χρόνια της έκδοσης, φοιτητής της Νομικής) που ανέλαβαν να συγκεντρώσουν από το αρχείο του Δημήτρη Πικιώνη κείμενα γενικότερου ενδιαφέροντος γύρω από την αισθητική, την αρχιτεκτονική, τη μορφή, τις ιδέες, τον Ελληνισμό και τις μεταξύ τους σχέσεις. Η Αγνή Πικιώνη θέλησε αρχικά να παρουσιάσει μια πολύτομη συγκεντρωτική έκδοση της γραπτής και εγχάρακτης στο χαρτί παρακαταθήκης του πατέρα της. Δυστυχώς, οι πόρτες που χτύπησε παραμένουν ακόμη και στις μέρες μας ερμητικά κλειστές. Κανείς δεν ενδιαφέρεται για τις προδομένες υψηλές και ταπεινές αισθητικές ιδέες αυτού του ανθρώπου. Οι καταδότες έχτισαν άλλες πόλεις και κτήρια στη χώρα του Πικιώνη. Αυτές και αυτά που θαυμάζουμε για την ασχήμια τους και την παράταιρη έως παράδοξη συσχέτισή τους με το φυσικό ελληνικό περιβάλλον.

Τα γραπτά του Πικιώνη βρήκαν τη θέση τους στην αιωνιότητα με λεκτικό πρόπλασμά τους ένα σύνολο σημαινόμενων ιδεών που ταυτίζονται σε συμβολικό επίπεδο με αρχέτυπες συλλήψεις του ανθρώπου για τον χώρο και τον χρόνο που κινείται. Ο συγγραφέας των κειμένων συνομιλεί με το υπόγειο ποτάμι της παράδοσης του συλλογικού πνεύματος του λαού μας. Ενα πνεύμα που σαφέστατα με τον ίδιο διαλεκτικό τρόπο συνομιλεί με την οικουμενικότητα και τις ομοιότητες της κοινής γλώσσας των ανθρώπων. Το λίκνο της Γης είναι η κοινή μας καταγωγή.

Η παιδική ηλικία του Πικιώνη, όπως συμβαίνει με όλα τα παιδιά, έδωσε στον συγγραφέα τα σπέρματα που αναπτύχθηκαν και τελικά, και σύμφωνα με τις πεποιθήσεις του Πικιώνη, έδωσαν σχήμα σε όλη του την ειμαρμένη. Η καταγωγή των γονέων του αρχιτέκτονα ήταν από τη Χίο. Ο πατέρας του ζωγράφιζε και η μητέρα του είχε μια ειρηνοποιό και ιδιότυπη σχέση με τον Ελληνισμό. Στις αυτοβιογραφικές σελίδες αυτού του βιβλίου ο Πικιώνης εκθειάζει την ανόθευτη αγνότητα του Ελληνισμού του Σολωμού και αναρωτιέται μέσα από την περιδιάβαση των στίχων του εθνικού ποιητή αν η προσωπική του προαίρεση προς την καλοσύνη ήταν μια αδυναμία. Σε αντιδιαστολή με τη φοβία του Πικιώνη και την ευάλωτη καλοσύνη του, ο Καμί, στοχαζόμενος έξω από κάποιο θεολογικό πλαίσιο, καθιέρωσε την καλοσύνη ως μια «υπέροχη ανθρώπινη παραξενιά». Ενας τέτοιος άνθρωπος ήταν ο Πικιώνης. Ενας υπέροχα παράξενος.

De Chirico

Ο Πικιώνης είχε στο νου σαν φοιτητής να ακολουθήσει τον καλλιτεχνικό δρόμο του ζωγράφου. Στον ξεχωριστό Ελληνισμό, στην αγάπη του πολιτισμού μας, που είναι αγάπη για κάθε πολιτισμό επί της Γης, είχε ιεροφάντες του τον Περικλή Γιαννόπουλο και τον Παρθένη. Ο Γιαννόπουλος αυτοπυροβολήθηκε καλπάζοντας με το άλογό του προς τα αδάμαστα κύματα. Ο Παρθένης ήταν από τους μεγαλύτερους δασκάλους του Πικιώνη στην αισθητική. Γράφω (όσα γράφω) και δεν πιστεύω ότι κάποτε υπήρχαν άνθρωποι τόσο ξεχωριστά ευαίσθητοι. Η ασχήμια και η άναρχη δόμηση στην Ελλάδα έχουν στη συνείδηση μου τη συναίνεση του φυσικού και άρα μη μετακλητού. Ο De Chirico ήταν ένας άλλος από τους μεγάλους δασκάλους του Πικιώνη. Τον συναντούσε τόσο στην Ελλάδα όσο και στο Μόναχο. Στο Μόναχο συνάντησε και δέθηκε με πλέρια και αγνή φιλία με τον Μπουζιάνη. Οι σπουδές του συνεχίζονται από το Μόναχο στο Παρίσι. Εκεί συνεχίζει την παρέα και την περιπατητική μαθητεία κοντά στον δάσκαλο Παρθένη. Η οικονομική στενότητα του Πικιώνη στο Παρίσι και αυτή που ήξερε πως καιροφυλακτούσε στην επιστροφή του στην Αθήνα τον οδήγησαν σε μια απόφαση ενδεικτική για την εχεφροσύνη του. Ακολούθησε στις σπουδές του τον κλάδο της Αρχιτεκτονικής. Ο μύχιος πόθος του για τη ζωγραφική θα μπορούσε να συνδυαστεί με τη βαθιά του γνώση στις θεωρίες περί ομορφιάς των χώρων. Η ζωγραφική του Πικιώνη ήταν η αναπαραστατική ανάπλαση χώρων ομότροπα με τα αισθητικά αρχετυπικά ιδεώδη του. Η επιλεκτική ατέλεια ήταν ανάμεσα σ' αυτά. Χρειάζεται παράλληλα προς την οικονομία της φύσης. Πολλές παράταιρες ιδιότητες των πλασμάτων της συντείνουν στην κοσμική αρμονία. Εναν μήνα πριν φύγει από το Παρίσι συνάντησε τον De Chirico μ' έναν τρόπο που ο δάσκαλός του, αναβαπτισμένος στα νάματα των μυστικιστικών προσεγγίσεων των γεγονότων, τον χαρακτήρισε υπερβατικά μοιραίο. Ο De Chirico κάλεσε τον Πικιώνη στο σπίτι του και ο Πικιώνης αισθάνθηκε τη θαλπωρή του μεγάλου διδάσκαλου να τον κατακλύζει και φυσικά να τον επηρεάζει.

Μπουζιάνης

Τον Μπουζιάνη τον γνωρίζει από το Μόναχο το 1909. Ο De Chirico τον εκτιμούσε εξίσου με τον Πικιώνη. Οι δύο Ελληνες έκαναν βόλτες μαζί και συζητούσαν για τη κοινή τους, εκείνη την εποχή, συναρπαστική αφοσίωση στο έργο του Max Klinger.

Σε μία απ' αυτές τις βόλτες οι δύο άντρες γνώρισαν τον Θεό. Ηταν τότε που μεταξύ τους ο διάλογος είχε κάτι απηχήσεις από την άρρητη, άδυτη και ακατάληπτη υπερβατική βασιλεία του Θεού. Αγγίζανε με τις γλώσσες τους νοερά, αιθέρια αγγελικά στόματα ανυπέρβλητης και ανεύρετης υπερκόσμιας λαλιάς, ακατάληπτης κατ' επίφαση και μεταβιβάσιμης κατ' ουσία.

Το αισθητικό μανιφέστο των δύο καλλιτεχνών μας για την τέχνη είναι αναμφίβολα υψηλής μέθεξης στις ουράνιες γνόφους. Νόημα της τέχνης για τους δυο τους ήταν η μετατροπή του κοσμοειδώλου και των ιδεωδών της ζωής σε μια συμβολική γλώσσα, από την οποία αργότερα ο θεατής, αναγνώστης ή ακροατής θα μπορούσε να προσλάβει βιωματικά αυτά τα κρυπτογραφημένα, υψηλής νοηματικής πυκνότητας, ιδεογράμματα και να νιώσει την άφατη συγκίνηση της ανασύστασης του κόσμου. Ενός υποκειμενικού και ελεύθερου κόσμου.

Επιστροφή στην Ελλάδα

Επιστρέφοντας στην Ελλάδα ο Πικιώνης ορά το χωροταξικό περιβάλλον με διαφορετικό τρόπο. Με πιο διεισδυτικό και οξυδερκή. Μ' έναν τρόπο παράξενο, στο βλέμμα του υπάρχουν έτοιμες λύσεις για τις κακοτεχνίες, που τον γονατίζουν απογοητευμένο για το αισθητικό τοπίο της Ελλάδας. Η παρέα του διευρύνεται διαρκώς. Αλιμπέρτης, Μπαρνιάς, Αποστολάκης, Πολίτηδες, Κόντογλου, Παπαλουκάς, Μητσάκης, Στρατής Δούκας, Βέλμος , Γκίκας, Τσαρούχης, Εγγονόπουλος, Διαμαντόπουλος. Το πρώτο σπίτι που φτιάχνει ο μεγάλος μας αρχιτέκτονας είναι στις Τζιτζιφιές και ο Φώτος Πολίτης το καλωσορίζει με εγκώμια.

Πεζά ποιήματα

Κάποιες φορές, κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης του βιβλίου αισθάνθηκα πως υπήρχε ανάμεσα στη γλώσσα του Πικιώνη και τη γλώσσα του Λοτρεαμόν μια βαθιά συγγένεια. Οι δύο σπουδαίοι δημιουργοί δοξάζουν αυτά που αγαπούν με γλώσσα λυρική και υμνητική στις κορυφώσεις των πεποιθήσεών τους. Ο Πικιώνης τονίζει στα πεζά του ποιήματα το χάσμα ανάμεσα στον κόσμο της πτώσης και τον ιδεατό κόσμο των ουτοπιών, τον κόσμο ίσως των πλατωνικών ιδεών, που λάμπουν καθάριες στη σφαίρα της ύπαρξής τους.

Λαϊκή τέχνη

Η λαϊκή τέχνη είναι σχεδόν παραγκωνισμένη. Σ' αυτή την αντιμετώπιση που της επιφυλάσσουμε έγκειται η επιτυχία της. Η πασίδηλη ομορφιά της αφομοιώνεται από την κοσμική αρμονία και την απαράμιλλη ομορφιά της φύσης, ως ένα ακόμη φυσικό στοιχείο. Το βλέμμα θαυμάζει την ομορφιά, αλλά παρακάμπτει τη διαφορετικότητα της τεχνητής κατασκευής. Για τον Πικιώνη η τεχνητή κατασκευή οφείλει να αφομοιώνεται στο περιβάλλον της Γης. Αυτή ήταν η βασική ατραπός και πεποίθηση που με φανερή δυσκολία και μοναχικά ακολούθησε ο Πικιώνης στον εξωραϊσμό πολλών αρχαιολογικών χώρων. Σύμφωνα με τον μεγάλο αρχιτέκτονα, η φυσικότητα του απλού ανθρώπου θα περάσει και στο απλά κατασκευασμένο σπίτι του, απολύτως εναρμονισμένη με την απέριττη ομορφιά της φύσης. Προσπαθώντας να εξηγήσει την ασχήμια που σήμερα συναντάμε παντού στις ανθρώπινες κατασκευές της ταλαίπωρης Ελλάδας θα γράψει, «... δεν είναι ανύπαρκτοι στον τόπο μας καλλιτέχνες με κάποιο τάλαντο... τα έργα τους άλλο δεν είναι παρά μια μάταιη επίδειξη μερικών μηχανικών ιδιοτήτων, χωρίς άλλο βάθος... ποτέ δεν θα βρεις σ' αυτά , αυτό που λέμε, τη μορφή, να βγαίνει από μια ιδανική σχέση με το διπλανό του κτήριο». *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Λυτρωτική αναζήτηση
Το νερό σαν καφκικό είναι
Μαύρο πετράδι
Κυκλοφορούν επίσης
Ταξίδια σε μέρη μαγικά και ονειρεμένα
Η ομορφιά, η κόλαση, το μπλουζ στο θέρος
Ημερολόγια, εξομολογήσεις, δολοφόνοι
Χειροκροτήματα στην έρημο του χρόνου
Πόλεμοι, επιστήμες και μνήμες
Μάγοι, αυτοκράτορες με κειμήλια του βυθού
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Μουσική
«Αν είσαι φίνος μάγκας πού 'ν' τα μπεγλέρια σου;...»
Ενα γράμμα
Αντικατοπτρισμοί για τον Μάνο Χατζιδάκι
Η τρίτη ανάγνωση
Η Ανάσταση
Κριτική βιβλίου
Λυτρωτική αναζήτηση
Το νερό σαν καφκικό είναι
Μαύρο πετράδι
Ο Δημήτρης Πικιώνης ως συγγραφέας
Κυκλοφορούν επίσης
Ταξίδια σε μέρη μαγικά και ονειρεμένα
Η ομορφιά, η κόλαση, το μπλουζ στο θέρος
Ημερολόγια, εξομολογήσεις, δολοφόνοι
Χειροκροτήματα στην έρημο του χρόνου
Πόλεμοι, επιστήμες και μνήμες
Μάγοι, αυτοκράτορες με κειμήλια του βυθού
Άλλες ειδήσεις
Ηξερε
Γράμμα στον πατέρα
Παρουσίαση βιβλίου