Έντυπη Έκδοση

Μαύρες μνήμες της Γένοβας

Ο ιταλός πρόεδρος Σίλβιο Μπερλουσκόνι μοιάζει περισσότερο από ποτέ να βρίσκεται σε δύσκολη θέση, όχι μόνο λόγω της πρόσφατης οικονομικής κρίσης, του δημοψηφίσματος της 12ης Ιουνίου και της δυσπιστίας των συμμάχων του στη Λίγκα του Βορρά, αλλά και λόγω του ότι τελεί συνεχώς υπό τη στενή παρακολούθηση της Δικαιοσύνης. Στην αποτίμηση της θητείας του ως αρχηγού κράτους περιλαμβάνεται και η ιδιαίτερα βίαιη καταστολή των διαδηλωτών στη G8 της Γένοβας το 2001.

Η δολοφονία του Κάρλο Τζουλιάνι ήταν η κορυφαία έκφραση βίας εναντίον των διαδηλωτών στη Γένοβα το 2001. «Χωρίς δικαιοσύνη δεν υπάρχει ειρήνη» γράφει το σύνθημα και, πράγματι, η Δικαιοσύνη ήταν επιεικής με την αστυνομία. Η δολοφονία του Κάρλο Τζουλιάνι ήταν η κορυφαία έκφραση βίας εναντίον των διαδηλωτών στη Γένοβα το 2001. «Χωρίς δικαιοσύνη δεν υπάρχει ειρήνη» γράφει το σύνθημα και, πράγματι, η Δικαιοσύνη ήταν επιεικής με την αστυνομία. Οι αστυνομικές αγριότητες που διεπράχθησαν στη σύνοδο G8 της Γένοβας, στις 20 και 21 Ιουλίου 2001, απαθανατίστηκαν από διάφορες φωτογραφίες και βίντεο. Δεκάδες χιλιάδες σελίδων δικαστικών εγγράφων και αναρίθμητων μαχητικών, δημοσιογραφικών και ακαδημαϊκών δημοσιεύσεων τις είχαν ως θέμα (1). Παρ' όλα αυτά, παραμένει δύσκολο να βρεθούν οι ρίζες ενός τέτοιου ξεσπάσματος βίας. Μπορούμε όμως να επιχειρήσουμε να δώσουμε κάποιες απαντήσεις.

Μετά τις αξιοσημείωτες κινητοποιήσεις εναντίον των προηγούμενων διεθνών συνόδων κορυφής -με αφετηρία το Σιάτλ το 1999-, οι ιταλικές αστυνομικές αρχές είχαν αναπτύξει μία δύναμη περίπου είκοσι πέντε χιλιάδων ανδρών, χωρίς να υπολογίζονται οι πράκτορες των μυστικών υπηρεσιών, ο αριθμός των οποίων παραμένει άγνωστος. Κατά τη διάρκεια των προηγούμενων εβδομάδων η πλειονότητα των μέσων ενημέρωσης είχε περιγράψει τους διαδηλωτές ως αδίστακτους, ικανούς για όλα, ακόμα και για να προετοιμάζουν σακούλες με μολυσμένο από τον ιό του AIDS αίμα, με σκοπό να τις ρίξουν στις αστυνομικές δυνάμεις... Οι μυστικές υπηρεσίες δεν δίστασαν μέχρι και να χρησιμοποιήσουν την απειλή επίθεσης από τους υποστηρικτές του Οσάμα Μπιν Λάντεν.

Το συγκεκριμένο πλαίσιο επηρέασε την ψυχολογική προετοιμασία των αστυνομικών. Πολλοί από αυτούς είχαν επιλεγεί με βάση το κίνητρό τους να δώσουν ένα «καλό μάθημα» στο πλήθος που θα προσπαθούσε να αμφισβητήσει τις οχτώ πρώτες δυνάμεις του κόσμου. Το κέντρο της πόλης αποκλείστηκε, οι λίγοι κάτοικοι που είχαν παραμείνει μπορούσαν να κυκλοφορήσουν μόνο εφοδιασμένοι με πάσο διέλευσης. Ερωτηθείς από τον αρχιεπίσκοπο της Γένοβας, ανήσυχο για τους χριστιανούς που ετοιμάζονταν να διαδηλώσουν ενάντια στη G8, ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι - πρωθυπουργός από τον Ιούνιο του 2001 - δήλωσε πως θα εργαζόταν για την ασφάλεια της συνόδου κορυφής, της πόλης αλλά και των διαδηλωτών. Παράλληλα, ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Τζιανφράνκο Φίνι, όπως και ο υπουργός Εσωτερικών, Κλάουντιο Σκαγιόλα, υποσχόταν στους αστυνομικούς «κάλυψη» σε περίπτωση λαθών κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων.

«ΜΗΔΕΝΙΚΗ ΑΝΟΧΗ»

Σε διεθνές επίπεδο, η σύνοδος G8 της Γένοβας λάμβανε χώρα μέσα σε μια περίοδο που χαρακτηριζόταν από το θρίαμβο του νεοσυντηρητισμού, στον οποίο η εκλογή του Τζορτζ Μπους το 2000 είχε δώσει νέα ώθηση. Ηδη, πριν τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, οι διπλωματικές διαμεσολαβήσεις και ο σεβασμός του κράτους δικαίου είχαν αρχίσει να παρακμάζουν προς όφελος των σχέσεων βασισμένων στην υπεροχή της δύναμης. Σε εσωτερικό επίπεδο είναι η σκλήρυνση της τήρησης της δημόσιας τάξης. Από τους «ανθρωπιστικούς πολέμους» μέχρι τη «μηδενική ανοχή», γινόμαστε θεατές ενός υβριδίου στρατιωτικών και αστυνομικών πρακτικών. Οχι μόνο σε συγκρούσεις που συνταράσσουν τις λεγόμενες μη δημοκρατικές χώρες, αλλά εξίσου -αν και με πιο συγκρατημένο και υπόγειο τρόπο- και σε άλλα κράτη. Στη σύνοδο G8 της Γένοβας οι ιταλοί κυβερνώντες εισήγαγαν, επίσης, τη βίαιη τήρηση της δημόσιας τάξης. Με άμεσο τρόπο ο κ. Φίνι ήταν παρών στο διοικητήριο της αστυνομίας (2).

Αφήνοντας τριακόσια ή τετρακόσια μέλη του «μαύρου μπλοκ» -και μερικές δεκάδες προβοκάτορες- να δρουν σε πλήρη ελευθερία, η ηγεσία της αστυνομίας και των μυστικών υπηρεσιών στόχευαν στο ν' απαξιώσουν ένα κίνημα μαζικό. Ενα σημαντικό μέρος των αστυνομικών ξεσπούσε με μανία πάνω σε παιδιά, ηλικιωμένους, δημοσιογράφους, καλόγριες και, ακόμη πιο συστηματικά, στους νέους του κινήματος ενάντια στην παγκοσμιοποίηση: Ενενήντα τρεις διαδηλωτές που κοιμόντουσαν στο σχολείο Ντιάζ ξυλοκοπήθηκαν, βασανιστήρια διεπράχθησαν στο στρατόπεδο του Μπολτζανέτο (3). Σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία, πρόκειται για «την πιο σοβαρή παραβίαση των δημοκρατικών δικαιωμάτων σε μια δυτική χώρα μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου» (4). Απολογισμός, ένας νεκρός, ο Κάρλο Τζουλιάνι, πεντακόσιοι εξήντα αναγνωρισμένοι τραυματίες, από τους οποίους κάποιοι θα υποστούν διά βίου συνέπειες (χωρίς να υπολογίζονται τα μη καταγεγραμμένα θύματα), τριακόσια είκοσι εννέα «επίσημοι» συλληφθέντες και σημαντικές καταστροφές στην πόλη.

Τα τελευταία δέκα χρόνια έγιναν τέσσερις κύριες δίκες και άλλες ατομικές. Κάποιες ακόμη δεν έχουν τελειώσει. Η ποσότητα των στοιχείων (εικόνες, μαρτυρίες, καταγραφές τηλεφωνημάτων μεταξύ αστυνομικών, διοικητικές πράξεις, ιατρικές γνωματεύσεις) δεν αφήνει καμία αμφιβολία όσον αφορά την ενοχή των κατηγορούμενων υπευθύνων και μελών των δυνάμεων ασφάλειας, κυρίως για τα βασανιστήρια. Εξάλλου, η πλειονότητα των αυτουργών καταδικάστηκε, αλλά με μειωμένες ποινές, αφού η Ιταλία δεν έχει περάσει ακόμα το βασανιστήριο στον ποινικό κώδικα. Ακόμη πιο συνταρακτικό, κανένας από τους κατηγορούμενους αστυνομικούς δεν απαλλάχθηκε από τα καθήκοντά του, μερικοί πήραν έως και προαγωγή. Ετσι, ο Τζιάνι Ντε Τζενάρο, ο αρχηγός της ιταλικής αστυνομίας - ο οποίος καταδικάστηκε για την εντολή του να υπονομευτεί η δικαστική έρευνα-, έγινε επικεφαλής του συντονισμού των ιταλικών μυστικών υπηρεσιών. Μία κατάσταση που έρχεται σε αντίθεση με αυτή των διαδηλωτών, για τους οποίους οι πιο σοβαρές ποινές έφτασαν τα δεκαπέντε χρόνια φυλάκισης για πράξεις βίας και καταστροφής.

Ο «ΣΥΝΕΧΗΣ ΠΟΛΕΜΟΣ»

Μέχρι στιγμής τα παραπάνω δεν έχουν εμποδίσει τη συνέχιση των μεγάλων λαϊκών διαδηλώσεων για τα κοινωνικά, περιβαλλοντικά, υγειονομικά και πολιτικά προβλήματα. Και ο νεοσυντηρητικός τρόπος της βίαιης διαχείρισης των ταραχών βρίσκεται πλέον σε παρακμή. Πολλοί κατάλαβαν ότι ο «συνεχής πόλεμος» εναντίον των υπόπτων τρομοκρατίας, των εγκληματιών, των περιθωριακών, των μεταναστών ή των διαδηλωτών, συγκεντρωμένοι όλοι σε ένα απειλητικό συνεχές, είναι όχι μόνο απαράδεκτος αλλά και αδύνατος.

Στην Ιταλία η μεγάλη εμπιστοσύνη στη δικαστική δράση για να θριαμβεύσει η δημοκρατία οδηγεί στην ελαχιστοποίηση των καταχρήσεων, της διαφθοράς και των συνηθισμένων βιαιοτήτων της αστυνομίας. Συμπεριλαμβανόμενης και της κεντροαριστερής αντιπολίτευσης, που έχει ασπαστεί τη λογική των πολιτικών ασφάλειας.

(1) «L'Italie saisie par la tentation autoritaire», «Le Monde diplomatique», Οκτώβριος 2001. Επίσης στον ιστότοπο www.processig8.org περιλαμβάνονται αρκετά αρχεία και μία σημαντική βιβλιογραφία που αφορούν τη σύνοδο κορυφής.

(2) Vittorio Agnoletto και Lorenzo Guadagnucci, «L'eclisse della democrazia», Feltrinelli, Μιλάνο 2011, Marco Imarisio, «La ferita. Il sogno infranto dei no global italiani» Feltrinelli 2011 και Franco Fracassi, «G8 Gate, 10 anni d'inchiesta: Ι segreti del G8 di Genova», Alpine Studio, Λέκο 2011.

(3) Massimo Calandri, «Bolzaneto. La mattanza della democrazia», DeriveApprodi, Ρώμη, 2009.

(4) «Italy: G8 Genoa policing operation of July 2001», Διεθνής Αμνηστία, 1η Νοεμβρίου 2001, www.amnesty.org.

*Καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Γένοβας. Πρόσφατα συντόνισε την έκδοση του «Migrations critiques. Repenser les migrations comme mobilites humaines en Mediterranee», Karthala, Παρίσι 2011.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Διεθνή
Με λέξεις-κλειδιά
Ιταλία
Le Monde diplomatique
Σχετικά θέματα: Le Monde diplomatique
Ουγκάντα: Η γη, το κράτος και τα βασίλεια
Άλλα θέματα στην κατηγορία Διεθνή της έντυπης έκδοσης
Le Monde diplomatique
Ουγκάντα: Η γη, το κράτος και τα βασίλεια
Μαύρες μνήμες της Γένοβας
Αφιέρωμα
Οι αλλαγές μετά την 11η Σεπτεμβρίου
Το χρονολόγιο
Μουσουλμανοφοβία
Θεωρίες συνωμοσίας και αναζήτηση της αλήθειας
Αυτοί που βγήκαν κερδισμένοι
Οι γνωστοί-άγνωστοι της τραγωδίας
Η ασφάλεια εκτόπισε τη δημοκρατία
Τα έξι πρόσωπα που έκαναν τη διαφορά
Ο χρόνος σταμάτησε στο Γκουαντάναμο
Εξομολογήσεις 11 διεθνών προσωπικοτήτων
Τι άλλαξε από τη μέρα που άλλαξε τον κόσμο
Γερμανία
Η Μέρκελ κάνει... ταμείο
Ιταλία
Βουλιάζουν μαζί με τον Μπερλουσκόνι
Λιβύη
Και η Ιντερπόλ στο κυνήγι του Καντάφι
Νέα Ζηλανδία
Στο εδώλιο για τη φούσκα
Σομαλία
Μπρος λιμός και πίσω εμφύλιος