Έντυπη Έκδοση

11/9/2001 Δέκα χρόνια μετά

Τι άλλαξε από τη μέρα που άλλαξε τον κόσμο

Η πρώτη δεκαετία του πολέμου κατά της τρομοκρατίας άνοιξε κι έκλεισε με την εικόνα του ίδιου ανθρώπου. Του Οσάμα Μπιν Λάντεν. Του ανθρώπου που επισήμως υπήρξε ο εγκέφαλος της επίθεσης κατά των ΗΠΑ στις 11 Σεπτεμβρίου 2001 και που, δέκα χρόνια μετά, εκτελέστηκε από αμερικανούς πράκτορες μέσα στο κρησφύγετό του στο Πακιστάν, τον περασμένο Μάιο.

Ο πόλεμος σε Ιράκ και Αφγανιστάν είχε κόστος για τις ΗΠΑ και σε αίμα και σε χρήμα. Ο πόλεμος σε Ιράκ και Αφγανιστάν είχε κόστος για τις ΗΠΑ και σε αίμα και σε χρήμα. Αν και το πτώμα του πετάχτηκε σε κάποια θάλασσα και χάθηκε χωρίς ίχνη, δεν χάθηκαν όμως κι όσα προκάλεσε η δράση του ανθρώπου εκείνου - αντίθετα, αποτελούν μια παγκόσμια και χωρίς ορατό τέλος επώδυνη κληρονομιά που συνοψίζεται σε δύο μακροχρόνους πολέμους, σε αμέτρητες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, σε γενική υποχώρηση των ατομικών και πολιτικών ελευθεριών, σε διαμόρφωση νέων μετώπων επερχόμενων πολεμικών συρράξεων και σε ανακατανομή της γεωστρατηγικής ισχύος στον πλανήτη. Από την άποψη αυτή, ελάχιστοι ιστορικοί διαφωνούν με τον χαρακτηρισμό της 11ης Σεπτεμβρίου ως ημέρας που άλλαξε τον ρου της παγκόσμιας ιστορίας. Κι όπως γλαφυρά επισημαίνει ο δημοσιογράφος Μαρκ Κοχ, αρχισυντάκτης της Deutsche Welle «ήταν η ημερομηνία που σηματοδότησε μια στιγμή μέσα στο χρόνο όπου ιδεολογίες, τρόποι σκέψης και πολιτικές θεωρίες έσβησαν μονομιάς και τα ιδεολογικά κενά που προκλήθηκαν ακόμη δεν έχουν καλυφθεί».

Απηχώντας τις απόψεις πολλών συναδέλφων του, ο ρώσος ιστορικός και ακαδημαϊκός Ανατόλ Λίβεν, μιλώντας στον τηλεοπτικό σταθμό Al Jazeera, περιγράφει τι θα έβλεπε ως ιστορικός του μέλλοντος, 100 ή 200 χρόνια έπειτα από τώρα: «Θα έβλεπα την ημέρα εκείνη ως ορόσημο της παρακμής των Ηνωμένων Πολιτειών και σταδιακής συρρίκνωσης της παγκόσμιας ηγεμονίας τους». Πράγματι, οι δύο «αυτοκρατορικοί» πόλεμοι που ξεκίνησε ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Τζορτζ Μπους (σε Αφγανιστάν και Ιράκ) αποκάλυψαν τα όρια της αμερικανικής ισχύος αλλά και τις αντοχές της αμερικανικής οικονομίας, που και τα δύο ξεπεράστηκαν στη διάρκεια της πρώτης δεκαετίας μετά την επίθεση. Ταυτόχρονα, προκλήθηκε ακαμψία στο πολιτικό σύστημα των ΗΠΑ, αρχικά με την επιβολή πρωτόγνωρων αντιτρομοκρατικών νομοθεσιών που περιόρισαν το εύρος της δημοκρατικής ζωής και στη συνέχεια με τη γιγάντωση του στρατιωτικού-βιομηχανικού συμπλέγματος που αποκάλυψε ένα σύστημα το οποίο αδυνατεί να συντηρήσει οτιδήποτε άλλο εκτός από πολέμους και στρατιές, αδιαφορώντας για επενδύσεις στην παιδεία, την υγεία ή την πράσινη ανάπτυξη. Η επιβολή του διαβόητου Patriot Act Ι και ΙΙ, οι παράνομες υποκλοπές τηλεφωνικών συνδιαλέξεων, το Γκουαντάναμο, οι στοχευμένες δολοφονίες και οι απαγωγές-μυστικές μεταγωγές υπόπτων, το Αμπου Γκράιμπ και ο γαλαξίας των κρυφών φυλακών σε χώρες-πελάτες των ΗΠΑ, η αδιαφορία για τις διεθνείς συνθήκες και τη διεθνή νομιμότητα, όλα αυτά έπληξαν ανεπανόρθωτα και το ηθικό κύρος της αμερικανικής δημοκρατίας. Οι ΗΠΑ «δεν είναι πια ο θεματοφύλακας της ελευθερίας, της δημοκρατίας και της νομιμότητας», καθώς «δεν νοιάζονται για τη διεθνή νομιμότητα που έθεσε όρια στη δράση των κρατών μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο» κατά τον Χατέμ Μπαζία, λέκτορα της Σχολής Αραβο-Αμερικανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μπέρκλεϊ στην Καλιφόρνια.

Η δεκαετία μετά την 11/9/2001, άλλαξε και την παγκόσμια γεωστρατηγική κατανομή ισχύος. Για τον Ανατόλ Λίβεν, μάλιστα, αυτή η διάσταση αποτελεί και τη σημαντικότερη επίπτωση. Διότι όχι μόνο μείωσε δραματικά την επιρροή των ΗΠΑ στον μουσουλμανικό κόσμο, επιτρέποντας ανατροπές των αμερικανοκίνητων αραβικών δικτατοριών και την εμφάνιση νέων χωρών-κηδεμόνων του αραβικού κόσμου (Ιράν, Τουρκία), αλλά, το σημαντικότερο, επειδή απομάκρυνε το αμερικανικό ενδιαφέρον από την άνοδο της Κίνας, δίνοντάς την τον απαραίτητο χώρο να αναδυθεί ως η επόμενη οικονομική υπερδύναμη. Οπως αποκάλυψε πρόσφατη έκθεση του Ινστιτούτου Διεθνών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μπράουν (ΗΠΑ), την τελευταία δεκαετία οι ΗΠΑ δαπάνησαν σε πολέμους και εξοπλισμούς το ιλιγγιώδες ποσό των 3,7 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, που θα τιναχτεί στα 4,4 τρισεκατομμύρια μέχρι το 2020. Χρήματα που αθροίστηκαν στις ελλειμματικές δαπάνες και πυροδότησαν την οικονομική κρίση που γονάτισε την αμερικανική αλλά και τη διεθνή οικονομία. Την ίδια δεκαετία, η Κίνα και η Ινδία, επένδυαν ανενόχλητες στην πολεμική τους βιομηχανία αλλά και σε παραγωγικούς τομείς, όπως στην τεχνολογική έρευνα και ανάπτυξη και σε προγράμματα καθαρής ενέργειας. Αν δεν υπήρχε η 11/9/2001, οι αναλυτές συμφωνούν ότι η κινεζική ανάδυση θα συναντούσε αναπόφευκτα την αμερικανική εχθρότητα που ίσως έφτανε ακόμη και σε πολεμική σύρραξη μεταξύ των δύο εθνών.

Στη δίνη της αντιτρομοκρατίας δεν παρασύρθηκαν μόνο οι ΗΠΑ, αλλά και η Ευρώπη, καθώς οι βομβιστικές επιθέσεις στην Μαδρίτη (2004) και στο Λονδίνο (2005) απέδειξαν ότι ενώ καμία κατασταλτική μηχανή δεν είναι αήττητη, εύκολα μπορεί να επιβληθούν αστυνομικά καθεστώτα στο όνομα της αντιτρομοκρατίας. Αμέτρητες κάμερες στους δρόμους των ευρωπαϊκών μεγαλουπόλεων, νέες νομοθεσίες περιστολής των ατομικών ελευθεριών, στενότερη διακρατική αστυνομική συνεργασία, δημιουργία αχανούς δικτύου διασυνδεόμενων αρχείων ηλεκτρονικού φακελώματος, συνθέτουν το περιβάλλον της ευρωπαϊκής καταστολής μετά την 11/9/2001.

Ενα περιβάλλον που συντηρείται σε ΗΠΑ και Ευρώπη, από τα οικονομικά συμφέροντα της αντιτρομοκρατικής βιομηχανίας (με παρακλάδια στην κρατική γραφειοκρατία και τους ακαδημαϊκούς κύκλους) που θέλει να κρατά ζωντανή την απειλή και το φόβο μιας επικείμενης νέας 11ης Σεπτεμβρίου. Το συμπέρασμα που προκύπτει από τη σύνοψη της πρώτης δεκαετίας του αέναου πολέμου κατά της τρομοκρατίας, είναι απλό: Η 11/9/2001, δέκα χρόνια μετά, όχι μόνο δεν αποτελεί ιστορικό παρελθόν, αλλά, αντίθετα, αποτελεί την κινητήρια δύναμη της πολιτικής διαχείρισης σήμερα.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Διεθνή
Με λέξεις-κλειδιά
ΗΠΑ
Σχετικά θέματα: Αφιέρωμα
Οι αλλαγές μετά την 11η Σεπτεμβρίου
Το χρονολόγιο
Μουσουλμανοφοβία
Θεωρίες συνωμοσίας και αναζήτηση της αλήθειας
Αυτοί που βγήκαν κερδισμένοι
Οι γνωστοί-άγνωστοι της τραγωδίας
Η ασφάλεια εκτόπισε τη δημοκρατία
Τα έξι πρόσωπα που έκαναν τη διαφορά
Ο χρόνος σταμάτησε στο Γκουαντάναμο
Εξομολογήσεις 11 διεθνών προσωπικοτήτων
Για το ίδιο θέμα
Οι αλλαγές μετά την 11η Σεπτεμβρίου
Άλλα θέματα στην κατηγορία Διεθνή της έντυπης έκδοσης
Le Monde diplomatique
Ουγκάντα: Η γη, το κράτος και τα βασίλεια
Μαύρες μνήμες της Γένοβας
Αφιέρωμα
Οι αλλαγές μετά την 11η Σεπτεμβρίου
Το χρονολόγιο
Μουσουλμανοφοβία
Θεωρίες συνωμοσίας και αναζήτηση της αλήθειας
Αυτοί που βγήκαν κερδισμένοι
Οι γνωστοί-άγνωστοι της τραγωδίας
Η ασφάλεια εκτόπισε τη δημοκρατία
Τα έξι πρόσωπα που έκαναν τη διαφορά
Ο χρόνος σταμάτησε στο Γκουαντάναμο
Εξομολογήσεις 11 διεθνών προσωπικοτήτων
Τι άλλαξε από τη μέρα που άλλαξε τον κόσμο
Γερμανία
Η Μέρκελ κάνει... ταμείο
Ιταλία
Βουλιάζουν μαζί με τον Μπερλουσκόνι
Λιβύη
Και η Ιντερπόλ στο κυνήγι του Καντάφι
Νέα Ζηλανδία
Στο εδώλιο για τη φούσκα
Σομαλία
Μπρος λιμός και πίσω εμφύλιος