Έντυπη Έκδοση

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ

Η συγγραφή ως αυτο-ανάκριση

Από το βιβλίο του Tim Burton «Χριστουγεννιάτικος εφιάλτης», εκδόσεις Οξύ Από το βιβλίο του Tim Burton «Χριστουγεννιάτικος εφιάλτης», εκδόσεις Οξύ Κρίστα Βολφ

Με άλλη ματιά

μτφρ.: Γιώτα Λαγουδάκου

αφηγήματα

εκδ. Καστανιώτη, σ. 169, 10,45 ευρώ

«Με ενδιαφέρουν οι συνθήκες που γεννούν τη δουλοπρέπεια, τον κομφορμισμό, την έλλειψη εμπιστοσύνης, την εμμονή με την επιτυχία και την ανικανότητα να αισθανθεί κανείς αγάπη και θλίψη. Δεν παρατηρώ αυτά τα φαινόμενα αποστασιοποιημένα, όπως θα έκανε ένας κοινωνιολόγος. Κατά τη διδικασία της γραφής, οφείλω να ανακρίνω τον ίδιο μου τον εαυτό. Η προσέγγισή μου είναι υποκειμενική και κοινωνική ταυτόχρονα».

(Η τέταρτη διάσταση

Συνεντεύξεις της Κρίστα Βολφ - 1988)

«Το περιεχόμενο είναι, κατά κύριο λόγο, το υλικό του συγγραφέα. Υλικό που θέλει πολλαπλές επεξεργασίες. Θα 'ταν βέβαια ανόητο να ισχυριστούμε ότι το υλικό το βρίσκει κανείς στον δρόμο. Οχι, το υλικό δεν χαρίζεται σε κανέναν. Πιο σωστό θα ήταν να πούμε ότι κάθε συγγραφέας έχει ένα συγκεκριμένο υλικό κάποια συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Και το κλειδί βρίσκεται στο να εστιάσεις σ' εκείνο ακριβώς το σημείο της μεγαλύτερης συγγένειας, της εσωτερικής αναγκαιότητας, τη σωστή στιγμή. Αυτό είναι που καθορίζει τον αφηγηματικό τόνο».

(Από συνέντευξη στο περιοδικό

Die Zeit, 2005)

Προέχει, λοιπόν, το βιωματικό υλικό επίπονα φιλτραρισμένο σε μια γραφή που από καιρό έχει βρει τη δική της γραμμή πλεύσης (κριτική, ουμανιστική, φεμινιστική) και συνεχίζει να εξελίσσεται: «Ακούγεται αστείο από άνθρωπο της ηλικίας μου, αλλά δεν πιστεύω ότι έχω σταματήσει να αναπτύσσομαι ως συγγραφέας».

Για όποιον ενδιαφέρεται για τις διαδικασίες της συγγραφής, η πρόσφατη συλλογή αφηγημάτων Με άλλη ματιά της Κρίστα Βολφ είναι ένα μικρό αδαμαντωρυχείο. Εννέα κείμενα από καταλόγους εκθέσεων, λογοτεχνικά περιοδικά, ποιητικά παιχνίδια με ομοτέχνους, κείμενα σταχυολογημένα από μια περίοδο δώδεκα χρόνων (1991-2003), κάποια γραμμένα στην Αμερική, επιλεγμένη τρίτη πατρίδα (μετά την Ανατολική Γερμανία και το Βερολίνο) της ογδοντάχρονης Βολφ.

Από τις πιο δυναμικές, και καταξιωμένες, πεζογράφους της γερμανόφωνης λογοτεχνίας, που στις γνωριμίες της συγκαταλέγονται ονόματα όπως Αννα Ζέγκερς, Μπέρτολτ Μπρεχτ, Γκίντερ Γκρας και Μαξ Φρις, η Βολφ διαμορφώθηκε όχι μόνο μέσα από τις διώξεις του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, τον υπαρκτό σοσιαλισμό και το τραύμα της κατάρρευσής του, αλλά και από μια συντεχνία δημιουργών σε ενεργό, συχνά αγωνιώδη, διάλογο με το ιδεολογικό και ιστορικό τους πλαίσιο: «Πότε, τελικά, αναρωτιέμαι σήμερα, κατάλαβα ότι όλα τα πρότυπα των νεανικών μου χρόνων, οι Μπρέντελ, Ζέγκερς, Φίρνμπεργκ, Μπέχερ, Βάισκοπφ, Κούμπα και όλοι εκείνοι οι λιγότεροι γνωστοί σύντροφοί τους, ανήκαν σε μια τραγική γενιά, η οποία κονιορτοποιήθηκε ανηλεώς ανάμεσα στα δύο μέτωπα και βέβαια δεν μπορούσε να υπολογίζει στην επιείκεια των νεότερων γενεών - εκείνη την επιείκεια την οποία ο Μπρεχτ ζητούσε να δείξουμε σε αυτούς που θέλησαν να προετοιμάσουν το έδαφος για τη φιλικότητα και δεν μπόρεσαν οι ίδιοι να είναι φιλικοί. Και πότε συνειδητοποίησα ότι ακόμα κι εμείς, η γενιά μου... θα κρινόμασταν ένοχοι· ότι κι εμείς ήμασταν προορισμένοι να συμπαρασυρθούμε στην κατάρρευση εκείνου του πειράματος, στου οποίου την πραγμάτωση είχαμε πάψει προ πολλού να πιστεύουμε. Τώρα είναι η σειρά μας, ό,τι είναι να συμβεί τώρα θα συμβεί σε μας...» (έμφαση στο πρωτότυπο)

Το σε τι ακριβώς συνίσταται η «άλλη οπτική γωνία» στην παρούσα συλλογή δεν είναι εύκολο να απαντηθεί μια και, υφολογικά τουλάχιστον, τα πιο παλιά κομμάτια - «Η δοκιμασία του καρφιού» (1992), «Απολίθωση» (1996) και «Συναντήσεις Third Street», (1995) - παρασάγγας διαφέρουν από την πολύ λιγότερο αποδομημένη γραφή τού «Φωτογράφιση LA» (2004) ή «Ταξίδι στην έρημο» (1999). Μέρος της εκζήτησης αυτών των πρώτων κειμένων είναι η έως και παντελής έλλειψη στίξης. Φέρ' ειπείν, στις 19 σελίδες του εσωτερικού μονόλογου της Απολίθωσης δεν συναντάμε ούτε μία τελεία (και εύλογα φαντάζεται κανείς τη μεταφράστρια, με μολύβι στο χέρι, να χωρίζει στο πρωτότυπο τις νοηματικές ενότητες που χρειάζεται να αποδώσει!).

Η ίδια η συγγραφέας διατείνεται ότι γράφοντας για μαγειρική και ταξίδια και για τις ήπιες (αλλά έως εσχάτων) διαμάχες μέσα στον πενηνταπεντάχρονο γάμο της, η πρόθεσή της ήταν να καταδείξει μια λιγότερο γνωστή της πλευρά, που συμπεριλαμβάνει το χιούμορ και την ελαφρότητα. «Με την οικογένειά μου γελάμε πολύ και δίνουμε μεγάλη αξία στην ειρωνεία και τον αυτοσαρκασμό. Ηθελα να αποκαλύψω κάτι από όλο αυτό».

Εστω και αν και αυτό όντως ισχύει για ορισμένα από τα κείμενα, σίγουρα δεν συμπεριλαμβάνει τον τόνο και τη θεματική άλλων, όπως είναι ολόκληρη η ενότητα στο 1ο Μέρος ή το τελευταίο αφήγημα της συλλογής, το αδήριτα νηφάλιο «Πέμπτη 27 Σεπτεμβρίου 2001».

Οσο και αν το χιούμορ χρωματίζει τα κείμενά της, πάντα με τρόπο λοξό και υποδόριο (η Βολφ υποδηλώνει, μάλλον, παρά κάνει χωρατά), το κοινό νήμα σε όλα τα κείμενα της συλλογής είναι οι ερωταποκρίσεις του συγγραφικού υποκειμένου στον εαυτό του, συνήθως σε σχέση με θέματα φιλοσοφικά και πολύ προσωπικά συγχρόνως: «Λάθος πόνος/ υπάρχει αυτό άραγε ή είναι ο πόνος πάντα πραγματικός πάντα έγκυρος με ό,τι κι αν πονάει ή έχει πονέσει κανείς και γιατί αυτό μου φαίνεται εύλογο ενώ είμαι έτοιμη να αντιμετωπίζω τον ενθουσιασμό ακόμα και τη χαρά με πολύ μεγαλύτερη καχυποψία...».

Βαθύτατα θορυβημένη από αυτό που ονομάζει «τρομοκρατία της Οικονομίας» και το άδειασμα των δημοκρατικών θεσμών από κάθε ουσιαστικό περιεχόμενο, σε μια εσωτερική της συνομιλία με τον Ντοκτόροφ για τα όρια του γραψίματος, η Βολφ ανταπαντά: «Σε αυτόν τον εμπορευματικό κόσμο, ο οποίος τα θάβει όλα από κάτω του, η συγγραφή έχει νόημα μόνο ως ένα πείραμα επάνω στον ίδιο σου τον εαυτό, που ανοίγει, που κόβει, που ανατέμνει και απογυμνώνει τις πιο λεπτές διαδικασίες του ατόμου».

Εντέλει, η διαμεσολαβητική παρουσία του Αλλου (ως Ιστορία, ως ο, επίσης συγγραφέας, σύζυγός της, Γκέρχαρτ Βολφ, και, μετά από αυτόν, ως το αναγνωστικό κοινό) νοηματοδοτούν την τροχιά που διαγράφει μέσα στα χρόνια η Βολφ προς κάποια «εσώτατη οριακή γραμμή που η παραβίασή της θα σήμαινε αυτοκαταστροφή», αλλά την οποία η τέχνη της εργάζεται για να φέρει πιο κοντά, να καταστήσει πιο ορατή.

Σε αυτό το πλαίσιο θεωρούμε τη θέση του πρώτου, δύσβατου αφηγήματος ατυχή, στον βαθμό που προϊδεάζει τον αμύητο αναγνώστη για μια δυσκολία στην γραφή, η οποία στα επόμενα κείμενα αίρεται. Καλό θα ήταν να εγκαινίαζε το βιβλίο κάποιο άλλο από τα κείμενα.

Πέραν αυτού, επικροτούμε την εξαιρετικά προσεγμένη δουλειά της Γιώτας Λαγουδάκου, χωρίς καθόλου να ζηλεύουμε τους κόπους στους οποίους την υπέβαλε η απαιτητική φράου Βολφ.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Πορθμείο για την ουσία της ύπαρξης
Παραδείσιο πρίσμα
Το πορτρέτο του Στρατηγού
Τεργέστη και άλλες πόλεις του νου
Πότε θα ξεφορτωθούμε τα φέρετρα από την πλάτη μας;
Βιβλία έξω από τη σκόνη του χρόνου
Εγελιανές εκδοχές
Βιβλία για τα Χριστούγεννα
Βιβλία για παιδιά που ψάχνουν
3 βιβλία χωρίς τίτλο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Η συγγραφή ως αυτο-ανάκριση
Πορθμείο για την ουσία της ύπαρξης
Παραδείσιο πρίσμα
Το πορτρέτο του Στρατηγού
Τεργέστη και άλλες πόλεις του νου
Πότε θα ξεφορτωθούμε τα φέρετρα από την πλάτη μας;
Βιβλία έξω από τη σκόνη του χρόνου
Εγελιανές εκδοχές
Βιβλία για τα Χριστούγεννα
Βιβλία για παιδιά που ψάχνουν
3 βιβλία χωρίς τίτλο
Άλλες ειδήσεις
Η λάμπα, ο Πόε , ο Οσμπορν ή ο Αρανίτσης;
Γυρίζοντας ηφαίστεια ανάποδα
Η λογοτεχνία στον κινηματογράφο