Έντυπη Έκδοση

Ο αστυνόμος Κώστας Χαρίτος

Εργο της Αγγελικής Δουβέρη. Γκαλερί Κ-ART Εργο της Αγγελικής Δουβέρη. Γκαλερί Κ-ART Πέτρος Μάρκαρης

Ληξιπρόθεσμα δάνεια

εκδόσεις Γαβριηλίδης, σ. 428, ευρώ 23,21

Τι επενδύει ο Πέτρος Μάρκαρης στον αστυνόμο Κώστα Χαρίτο; Το ερώτημα λανθάνει από δεκαπενταετίας, όταν εμφανίστηκαν μαζί ο μυθιστοριογράφος και ο ήρωάς του. Εκείνη την εποχή παρουσιάστηκαν και άλλοι συγγραφείς αστυνομικών, που είχαν, στη συνέχεια, μια λιγότερο ή περισσότερο ευδόκιμη πορεία στον χώρο του αστυνομικού. Ο Χαρίτος, ωστόσο, ήταν ο μόνος από τους αστυνόμους που, όχι μόνον επιβίωσε, αλλά και ταυτίστηκε με τον συγγραφέα του, δημιουργώντας ένα δεύτερο δίδυμο συγγραφέα-αστυνόμου ύστερα από εκείνο του Γιάννη Μαρή - Γιώργου Μπέκα. Σε αυτόν οφείλεται ένα μεγάλο μέρος της επιτυχίας των αστυνομικών του Μάρκαρη, κυρίως, όμως, οι όποιες λογοτεχνικές αξιώσεις προβάλλουν. Κι αυτό, γιατί τα μυθιστορήματά του στηρίζονται εξ ολοκλήρου στην πρωτοπρόσωπη αφήγηση και τις συζητήσεις του Χαρίτου. Παρακολουθούν τις σκέψεις και τις κινήσεις του πριν ακόμη ξεκινήσει τις έρευνες, όχι μόνο τις εργάσιμες ώρες, αλλά όλες τις ώρες του ξύπνιου του. Χάρη στον Χαρίτο, τα αστυνομικά του Μάρκαρη διεκδικούν το status ή, σωστότερα, την υψηλή θέση κοινωνικών μυθιστορημάτων. Και μάλιστα, σύγχρονων και ψυχογραφικών, με βάση τους ζωηρούς διαλόγους και τον ατέρμονα εσωτερικό μονόλογο. Παρότι που η πλοκή τους, κρινόμενα ως αστυνομικά, θα χαρακτηριζόταν μάλλον χαλαρή, έτσι όπως ο Χαρίτος τρέχει προς άγραν πληροφοριών και υπόπτων.

Για το πρόσφατο, έκτο μυθιστόρημα του Μάρκαρη, με αδιαφιλονίκητο πάντα ήρωα τον Χαρίτο, γράφτηκαν στον Τύπο πολλά και όλα ανεξαιρέτως εγκωμιαστικά. Υποτίμησαν, όμως, τη συμβολή του Χαρίτου. Τον ανέφεραν, μάλιστα, με απαξίωση ως τον «άχρωμο» άνθρωπο της διπλανής πόρτας. Χαρακτηρισμός που τον αδικεί, χωρίς να είναι και τελείως άστοχος. Ο Χαρίτος δεν είναι ένας ιδιοφυής ντετέκτιβ, όπως ο Ηρακλής Πουαρώ, ούτε ένας διανοούμενος τύπος α λα Φίλιπ Μάρλοου. Θα χαρακτηριζόταν, ωστόσο, όπως και εκείνοι, περίεργος. Η διαφορά έγκειται στο ότι αυτός είναι ένας γνήσιος τύπος Ελληνα, όπως και ο Μπέκας του Μαρή, μόνο που εκείνος είναι κατά μια γενιά πρεσβύτερος. Ηπειρώτης ο Χαρίτος, γεννημένος το '50, γιος ενωμοτάρχη, απόφοιτος της Σχολής Αστυνομίας, ξεκίνησε τη σταδιοδρομία του ως φύλακας στα κρατητήρια της Μπουμπουλίνας, για να καταλήξει στο Τμήμα Ανθρωποκτονιών. Είναι έντιμος, όπως, άλλωστε, οι περισσότεροι αστυνομικοί ήρωες αστυνομικών. Μετά σαράντα χρόνια υπηρεσίας παραμένει ένας μισθοσυντήρητος, που στενεύεται οικονομικά. Δηλαδή, όσον αφορά το καινούριο μυθιστόρημα, που εστιάζει στην τρέχουσα οικονομική κρίση, είναι ένας ήδη έτοιμος ήρωας. Οπως και η οικογένειά του -σύζυγος, κόρη και άρτι αποκτηθείς γαμπρός- αλλά και οι συνεργάτες του. Ολοι παρουσιάζονται ως χρηστοί οικογενειάρχες, που πλήττονται από τα νέα μέτρα.

Περίεργος τύπος θα μπορούσε να χαρακτηριστεί, γιατί δεν διαβάζει εφημερίδες, γιατί έχει μαύρα μεσάνυχτα από ποδόσφαιρο και γιατί αγαπάει τη δουλειά του και δεν επείγεται να βγει στη σύνταξη. Πεισματάρης και ορθολογιστής, αναζητά με επιμονή και μεθοδικότητα να εμβαθύνει στην υπόθεση. Αυτό το πάθος του με την ουσία των πραγμάτων το τονίζει ο Μάρκαρης, προικίζοντάς τον με ένα όντως περίεργο χόμπι: τα λεξικά. Οταν του σφηνώνεται μια λέξη καταφεύγει, όχι σε οποιοδήποτε λεξικό, αλλά στο εννιάτομο του Δημητράκου, και τον παίρνει ο ύπνος με τον τόμο αγκαλιά.Ενα άλλο χαρακτηριστικό, που τον διακρίνει από τον άνθρωπο της διπλανής πόρτας, είναι το χιούμορ του. Ο,τι συμβαίνει γύρω του το σχολιάζει ειρωνικά και επιγραμματικά. Σε αυτό τον σιγοντάρει η σύζυγός του, αφού είναι προφανές ότι για τη συχνά καυστική ειρωνεία του Μάρκαρη δεν φτάνει ένας χαρακτήρας. Το αποτέλεσμα είναι η αφήγηση, με ρήσεις και αποφθέγματα, να δείχνει μια ευτράπελη πλευρά της γκρίζας πραγματικότητας.

Εκτός από το χιούμορ, ο Μάρκαρης επενδύει τις απόψεις του αλλά και αισθήματα αγανάκτησης, που, στο πρόσφατο μυθιστόρημα, φαίνεται να είναι ιδιαίτερα έντονα. Μέχρι το 2006 είχε συμπληρώσει μια τετραλογία, την οποία έγραφε παρακολουθώντας την επικαιρότητα και εστιάζοντας στις προβληματικές πλευρές της: τους μετανάστες, τα διαπλεκόμενα συμφέροντα πολιτικής και ποδοσφαίρου, την τρομοκρατία, τα ΜΜΕ και τη βιομηχανία της διαφήμισης, μέχρι και την άδοξη κατάληξη της γενιάς του Πολυτεχνείου. Υστερα, σαν να ξέμεινε από θέμα, έστειλε τον Χαρίτο μετά της συμβίας του διακοπές στην Κωνσταντινούπολη. Επιστρέφοντας, όμως, ο ήρωάς του έπεσε πάνω στη χρηματοπιστωτική κρίση, που μόλις είχε χτυπήσει την Ελλάδα. Από την εποχή της υπουργίας Αλογοσκούφη, ο Μάρκαρης είχε ξιφουλκήσει εναντίον της παραοικονομίας, του μαύρου χρήματος και του οργανωμένου εγκλήματος, που έτειναν να ενσωματωθούν στο σύστημα. Τότε, μάλιστα, είχε στείλει ανοιχτή επιστολή στον υπουργό. Δεν πήρε απάντηση και δεδομένου ότι η κατάσταση επιδεινώθηκε, αποφάσισε να επιτεθεί διά της μυθιστοριογραφίας, προαναγγέλλοντας τριλογία επί του θέματος.

Στο πρόσφατο μυθιστόρημα φαίνεται να συνδύασε τις συνεχείς βολές που δέχεται από την τρέχουσα επικαιρότητα με ένα υπόλοιπο από τους Ολυμπιακούς Αγώνες, που δεν τους είχε αρκούντως περιλάβει στην τετραλογία του. Οταν έστηνε την υπόθεση, θα πρέπει να αντηχούσε στα αυτιά του το σύνθημα: «αδικημένοι όλων των κατεστημένων -τραπεζικών, αθλητικών και άλλων- ενωθείτε», κατά παραλλαγή εκείνου του παλαιού «προλετάριοι όλων των χωρών ενωθείτε». Μπορεί για τις ανάγκες του αστυνομικού του να επινοεί τους φόνους, όμως η αφήγηση και οι διάλογοι πάλλονται από την αγανάκτηση του μέσου Ελληνα για τους τραπεζίτες και τους μαφιόζους των Εισπρακτικών Επιχειρήσεων, αλλά και για τα στελέχη των οίκων αξιολόγησης. Πάντως, τους αντάρτες των Τραπεζών, που προέτρεπαν τους πολίτες να μην εξοφλούν τα χρωστούμενα, δεν χρειάστηκε να τους επινοήσει. Τους βρήκε έτοιμους. Εκτός και αν τους προφήτεψε, καθώς η γραφή των αντίστοιχων κεφαλαίων του μυθιστορήματος μπορεί και να προηγήθηκε της εμφάνισής τους.

Γράφοντας αυτό το μυθιστόρημα, ο Μάρκαρης δίνει την εντύπωση ότι κάνει γέφυρες, παντρεύοντας την κυριολεκτική με τη μεταφορική σημασία των λέξεων. Σε ένα τέτοιο ζευγάρωμα κρύβεται το αίνιγμα της υπόθεσης, το οποίο, δυστυχώς, δεν μας επιτρέπεται να αποκαλύψουμε. Αλλωστε, δεν είναι και το πιο γερό χαρτί του βιβλίου. Στην εκ των υστέρων ανασύνθεση, που, κατά κανόνα, κάνει ο αναγνώστης ενός αστυνομικού, όλα μεν δικαιολογούνται, χωρίς, όμως, και να πείθουν απόλυτα για το κίνητρο των εγκληματικών ενεργειών. Ενα άλλο ενδιαφέρον ζευγάρωμα είναι το πέρασμα από το «τσεκούρωμα των επιδομάτων» στον τρόπο θανάτωσης διά αποκεφαλισμού. Οχι όμως με τσεκούρι, αλλά με σπαθί, που, ως γνωστόν, χρησιμοποιούνταν εναλλάξ με το τσεκούρι σε Ευρώπη και Ασία μέχρι τον 20ό αιώνα. Σήμερα, χρησιμοποιείται μόνο σε ασιατικές χώρες. Εμφανίστηκε, όμως, και στην Ελλάδα, συγκεκριμένα στη Σαντορίνη, όταν ένας ψυχοπαθής αποκεφάλισε τη σύντροφό του. Ηταν Αύγουστος 2008. Την ίδια εποχή ο πρόεδρος της ΔΟΕ -τότε το ακρωνύμιο αναφερόταν στη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή και όχι στον σημερινό Διεθνή Οικονομικό Ελεγχο -μας απένειμε παρασκηνιακά «το χρυσό μετάλλιο στο ντόπινγκ». Προφανώς, ο συγγραφέας έκανε τζόκινγκ αγκαζέ με την επικαιρότητα, την οποία μπορεί να μη μυθοποιεί, αλλά την καθρεφτίζει κατά μοναδικό τρόπο.

Κατά τα άλλα, και σε αυτό το μυθιστόρημα ο Χαρίτος τρέχει εποχούμενος στους δρόμους της Αθήνας. Μόνον που η εκτεταμένη χρήση οδωνυμικών και τα επαναλαμβανόμενα μποτιλιαρίσματα αρχίζουν να κουράζουν τον μόνιμο αναγνώστη του. Για να γίνεται κάποτε λόγος για την Αθήνα του Μάρκαρη, όπως γίνεται για την Αθήνα του Μαρή, θα χρειαζόταν η ατμόσφαιρα μιας γειτονιάς και ό,τι τέλος πάντων διακριτικό μπορεί να έχει απομείνει από τις γειτονιές. Οπως και να έχει, ο Χαρίτος στο νέο μυθιστόρημα κυκλοφορεί με καινούριο αυτοκίνητο, αγορασμένο για να συνοδεύσει την κόρη του νύφη στην εκκλησία. Και ο Μπέκας μια κόρη είχε και παρομοίως από το ίδιο χάσμα αντιλήψεων βασανιζόταν. Πάντως, εκείνος συνταξιοδοτήθηκε χωρίς να προλάβει να την παντρέψει. Η μεγάλη, όμως, αλλαγή, που σημειώνεται στη ζωή του Χαρίτου δεν είναι ούτε το καινούριο αυτοκίνητο ούτε η παντρεμένη κόρη, αλλά η βοηθός που απέκτησε. Πρόκειται για την ιδιαιτέρα του διευθυντή του, την Κούλα, που αποκαλύπτεται αστέρι στο διαδικτυακό σερφάρισμα. Το δίδυμο Χαρίτος-Κούλα θα πρέπει να κρίθηκε αναγκαίο για την «τριλογία της κρίσεως», δεδομένου ότι το παγκοσμιοποιημένο έγκλημα είναι, ως γνωστόν, πρωτίστως ηλεκτρονικό. Οσο για τον Χαρίτο, αν εκσυγχρονιζόταν, κινδύνευε να καταντήσει ο «άχρωμος» άνθρωπος του διπλανού γραφείου. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Ρέκβιεμ για έναν κόσμο που χάθηκε
Σβηστά τα φώτα στην Εσπερία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Ο αστυνόμος Κώστας Χαρίτος
Ρέκβιεμ για έναν κόσμο που χάθηκε
Σβηστά τα φώτα στην Εσπερία
Αφιέρωμα στο παιδικό βιβλίο
Τα παιδικά βιβλία έφτασαν στον ουρανό
Ο Τομ έρχεται με τον Σαλίγκαρο
Στα σταυροδρόμια με κρυμμένα νερά και δράκους
Τα ραδιόφωνα παίζουν παράξενες μουσικές
Τα μαγικά παραμύθια μες στο φεγγαρόφωτο, δίπλα στις φασολιές
Ο Κοσμάς Πολίτης αγαπά τα παραμύθια
Το μυστικό του αιγαιόγλαρου
Ο Σέρλοκ Χολμς συστήνεται σε παιδιά
Συνέντευξη: Τάκης Τζαμαργιάς
«Παραμύθι χωρίς όνομα» της Πηνελόπης Δέλτα
Η τρίτη ανάγνωση
Κάτω απ' το ηφαίστειο
Από τις 4:00 στις 6:00
Να μέναμε πάντα παιδιά...
Η υπέρτατη τραγουδίστρια των μπλουζ
Άλλες ειδήσεις
Στον Κόλπο της Μαρίνας
Δεκέμβριος σαν άνοιξη