Έντυπη Έκδοση

«Πραξικοπηματίες» κατά «προδοτών» στην Τουρκία

Τα σκάνδαλα σκάνε σωρηδόν και οι παλιοί εχθροί γίνονται φίλοι στη γείτονα - και τούμπαλιν...

Ιλιγγος θα είχε πιάσει ακόμη και τον Ηράκλειτο από τον τρόπο και το ρυθμό που ρέουν τα πράγματα στην Τουρκία. Βεβαίως εκείνος θα διαπίστωνε ότι εκτός από τη ροή, στα τεκταινόμενα στη γείτονα είναι έντονο και το φαινόμενο του υαλοκαθαριστήρα.

Από την εναρκτήρια ομιλία για το νέο χρόνο, στην τουρκική Εθνοσυνέλευση. Μετά τις παραιτήσεις, η πλειοψηφία κλονίζεται... Από την εναρκτήρια ομιλία για το νέο χρόνο, στην τουρκική Εθνοσυνέλευση. Μετά τις παραιτήσεις, η πλειοψηφία κλονίζεται... Το θρησκευτικό τάγμα του χότζα Φετχουλάχ Γκιουλέν ήταν μέχρι πρότινος ο κύριος συνεργάτης του κυβερνώντος κόμματος.

Η κυβέρνηση Ερντογάν συνέπραξε με τα τάγμα για να πάρει από τους «δυνάμει πραξικοπηματίες» στρατιωτικούς την καρέκλα της εξουσίας. Δεν την πέταξε όμως και την έδωσε στον Γκιουλέν. Τώρα οι κυβερνητικοί εμφανίζουν τον Γκιουλέν ως πραξικοπηματία και για το λόγο αυτό ετοιμάζονται να ανοίξουν το δρόμο για την επανεξέταση των υποθέσεων στις οποίες οι στρατιωτικοί κατηγορήθηκαν για απόπειρα πραξικοπήματος και καταδικάστηκαν.

Το «παράλληλο κράτος»

Δύσκολη η κυοφορία του καινούργιου για τον Ερντογάν - άσε που μπορεί να πέσει και κανένα γιαούρτι... Δύσκολη η κυοφορία του καινούργιου για τον Ερντογάν - άσε που μπορεί να πέσει και κανένα γιαούρτι... Η νυν ηγεσία των ενόπλων δυνάμεων εμφανίζεται να σιγοντάρει την κυβέρνηση. Μόλις ο Ερντογάν έκανε λόγο για «παράλληλο κράτος», εννοώντας το τάγμα του Γκιουλέν και την ισχύ του στην αστυνομία και το δικαστικό σώμα, με τα οποία, σύμφωνα με την κυβέρνηση, κατασκευάστηκε η υπόθεση διαφθοράς, το τουρκικό γενικό επιτελείο εξέδωσε ανακοίνωση ζητώντας την επανεξέταση υποθέσεων όπως η Εργκενεκόν κ.ά. Οι υποθέσεις αυτές είχαν προχωρήσει με τους προσκείμενους στον Γκιουλέν δικαστικούς και αστυνομικούς.

Ο εισαγγελέας Ζεκεριγιά Οζ, που ήταν ο βασικός ήρωας της υπόθεσης «Εργκενεκόν», δεχόταν τους επαίνους σύσσωμου του φιλοκυβερνητικού Τύπου καθ' όλη τη διάρκεια της υπόθεσης Εργκενεκόν. Τώρα είναι «προδότης» και «πραξικοπηματίας».

«Δεν θα επιτρέψουμε να φάνε τους αστυνομικούς», έλεγε ο Τούρκος πρωθυπουργός Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν το περασμένο καλοκαίρι αναφερόμενος στους αστυνομικούς που είχαν σκοτώσει ή τραυματίσει διαδηλωτές. Τώρα όμως, από την ημέρα που ξέσπασε η υπόθεση διαφθοράς, έφαγε περί τους 2.000 αστυνομικούς.

Το ενδιαφέρον είναι ότι πρόκειται όχι για απολύσεις, αλλά για μεταθέσεις. Πράγμα που καθιστά προβληματική την κατηγορία περί συμμετοχής σε συνωμοσία και σκευωρία εναντίον της κυβέρνησης.

Ενθερμος υποστηρικτής της αστυνομίας ο Ερντογάν, αλλά έχει αλλάξει σχεδόν όλους τους διοικητές... Ενθερμος υποστηρικτής της αστυνομίας ο Ερντογάν, αλλά έχει αλλάξει σχεδόν όλους τους διοικητές... Οι Κούρδοι

Λόγο για «παράλληλο κράτος» κάνουν και οι Κούρδοι μέσω του ηγέτη του ΡΚΚ Αμπντουλάχ Οτζαλάν και διαφόρων στελεχών του κουρδικού κινήματος. Και είναι τόσο εμφανής ο υπερβάλλων ζήλος στην περίπτωση αυτή, που φτάνουν στο σημείο οι διάφοροι εκπρόσωποι του κουρδικού κινήματος να πουν ότι το «παράλληλο κράτος» εκτός από τον Γκιουλέν περιλαμβάνει και άλλα στοιχεία, όπως Ελληνες, Αρμενίους και Εβραίους.

Ποιος είναι συνοδοιπόρος και ποιος προδότης, ποιος πραξικοπηματίας και ποιος δημοκράτης, ποιοι αστυνομικοί μπορούν να γίνουν τροφή και ποιοι όχι, ποιος είναι σωστός δικαστής και ποιος όχι, όλα αυτά είναι αιωρούμενα.

Υπόθεση διαφθοράς, πόλεμος μεταξύ των δύο συνιστωσών της εξουσίας (Ερντογάν-Γκιουλέν), επικείμενες δημοτικές εκλογές στις 30 Μαρτίου, αλλά και προεδρικές εκλογές τον Αύγουστο, προοπτική επίσπευσης των βουλευτικών εκλογών, ανησυχητικά μηνύματα περί παραμονών οικονομικής κρίσης και διεθνής διάσταση που αφορά το κατά πόσο και πώς η Αγκυρα στηρίζει τους αντικαθεστωτικούς ισλαμιστές στη Συρία. Αυτή είναι η ατζέντα που καθημερινά θα φέρνει τα πάνω κάτω τους επόμενους μήνες στην Τουρκία.

''Ο λαός θα καθαρίσει αυτή τη βρομιά''. Από διαδήλωση ενάντια στη διαφθορά. ''Ο λαός θα καθαρίσει αυτή τη βρομιά''. Από διαδήλωση ενάντια στη διαφθορά. Αυταρχισμός

Η αντίδραση της κυβέρνησης στην «απόπειρα», όπως λέει η ίδια, πραξικοπήματος, είναι μέτρα που αφ' ενός παραπέμπουν στον αυταρχισμό και αφ'ετέρου προκαλούν αντιδράσεις στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ. Ο περιορισμός των αρμοδιοτήτων του Ανώτατου Συμβουλίου Δικαστών Εισαγγελέων και η μετάθεση -των αρμοδιοτήτων αυτών- στον υπουργό Δικαιοσύνης είναι αυτό που προβλέπει η πρόταση νόμου του κυβερνώντος κόμματος. Επίσης αντιδράσεις προκαλεί και η πρόταση νόμου που θα περιορίσει ακόμη περισσότερο την ελευθερία πρόσβασης στο Διαδίκτυο.

Το στοιχείο της πίστης και της λατρείας είναι πολύ σημαντικό στοιχείο της πολιτικής και εκλογικής συμπεριφοράς στην Τουρκία. Η λατρεία προς το πρόσωπο του Ερντογάν είναι δεδομένη για ένα σημαντικό ποσοστό αυτών που ψηφίζουν το κυβερνών κόμμα. Η αντίληψη ως προς την υπόθεση διαφθοράς είναι θέμα πίστης γι' αυτούς. Δεν πιστεύουν ότι υπάρχει διαφθορά. Αυτό όμως ισχύει για ένα 20%-25%. Αν ληφθεί υπ' όψιν το 49% που είχε το κυβερνών κόμμα στις εκλογές του 2011, το υπόλοιπο 25% είναι ο πιο χαλαρός, δεύτερος κύκλος που, όπως δείχνουν οι δημοσκοπήσεις, έχει αρχίσει ήδη να επηρεάζεται.

Υπάρχει όμως και η προοπτική της οικονομικής κρίσης η οποία είναι αυτή που θα μπορούσε να μεταπείσει ακόμη και μέρος του πρώτου κύκλου των οπαδών του Ερντογάν. Το μεσοπρόθεσμο ζήτημα που θα προκύψει είναι ότι θα πρέπει να βρεθεί ο ηγέτης που θα λατρεύουν. Εάν δεν βρεθεί αυτός, θα αρχίσει μια περίοδος κυβερνήσεων συνασπισμού.

Ο πρόεδρος κερδίζει όσα χάνει ο πρωθυπουργός

Ψύχραιμος και μετριοπαθής ο Γκιουλ, όσο ο Ερντογάν βλέπει παντού συνωμοσίες και εχθρούς

Δύο πολιτικοί άνδρες, δύο πολιτικές στάσεις. Την ώρα που ο Τούρκος πρωθυπουργός Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν καταφέρεται εναντίον δικαστών και αστυνομικών καταγγέλλοντας σκοτεινές συνωμοσίες, ο πρόεδρος της χώρας Αμπντουλάχ Γκιουλ παραμένει μετριοπαθής και ψύχραιμος κάνοντας «χειρουργικές» δημόσιες κινήσεις.

«Οι προδότες κάποτε θα πληρώσουν». Από συγκέντρωση συμπαράστασης στους φυλακισμένους στρατιωτικούς «Οι προδότες κάποτε θα πληρώσουν». Από συγκέντρωση συμπαράστασης στους φυλακισμένους στρατιωτικούς  

Οι πολιτικοί αναλυτές παρατηρούν εδώ και καιρό τη λανθάνουσα μάχη εξουσίας μεταξύ των δύο ισχυρών ανδρών του κυβερνώντος κόμματος ΑΚΡ και καταγράφουν μια σταδιακή αποστασιοποίηση του Γκιουλ από τον Ερντογάν. Ο Τούρκος πρόεδρος, που αναδεικνύεται σταδιακά σε εν δυνάμει αντίπαλο του πρωθυπουργού, ενδέχεται να είναι και ο κερδισμένος της τρέχουσας κρίσης που κλονίζει τα θεμέλια της κυβέρνησης.

Από την περασμένη άνοιξη, όταν εκδηλώθηκε το κίνημα αμφισβήτησης με τις μεγάλες διαδηλώσεις στην πλατεία Ταξίμ, ο Γκιουλ προέβαλε το προφίλ ενός δημοκρατικού ηγέτη που αφουγκράζεται το λαό δηλώνοντας «περήφανος» για τους καταληψίες του Πάρκου Γκεζί που ο Ερντογάν είχε χαρακτηρίσει «βανδάλους» και «τρομοκράτες».

Κι όταν, στις 17 Δεκεμβρίου, ξέσπασε το νέο πολιτικό σκάνδαλο με εμπλοκή μελών του στενού περιβάλλοντος Ερντογάν, ο Γκιουλ έσπασε τη σιωπή του μία εβδομάδα μετά τις πρώτες συλλήψεις για να διαβεβαιώσει ότι «εάν υπήρξαν λάθη και διαφθορά, δεν πρέπει και δεν μπορούν να συγκαλυφθούν».

Κι ενώ την παραμονή της Πρωτοχρονιάς ο πρωθυπουργός κατήγγειλε «απόπειρες πολιτικής δολοφονίας» εκ μέρους των δικαστών, την επόμενη μέρα ο πρόεδρος δήλωνε ότι «πρέπει ν' αποφεύγουμε οποιαδήποτε θέση και συμπεριφορά που θα μπορούσε να βλάψει το κράτος δικαίου», τονίζοντας ότι «η δημοκρατία βασίζεται στη διάκριση των εξουσιών». Ανεξαρτήτως της μετριοπάθειας που επιβάλλει στον πρόεδρο ο θεσμικός του ρόλος, δεν μπορεί να μη διακρίνει κανείς στις δηλώσεις του τις ελάχιστα κεκαλυμμένες αιχμές εναντίον της κυβέρνησης.

Φυλακισμένος για την υπόθεση Εργκενεκόν. Οι τότε εχθροί γίνονται τώρα σύμμαχοι... Φυλακισμένος για την υπόθεση Εργκενεκόν. Οι τότε εχθροί γίνονται τώρα σύμμαχοι... Και δεν είναι η πρώτη φορά. Από το 2011 έχει εκφράσει τις αντιρρήσεις του για αρκετές στρατηγικές κυβερνητικές επιλογές, από την υποβάθμιση των διαπραγματεύσεων με την Ε.Ε., την πολιτική της Αγκυρας στο Συριακό και την παρουσία ομάδων τζιχαντιστών στα σύνορά της, μέχρι τις αυταρχικές εκτροπές της εξουσίας.

Οσο ο Ερντογάν ξεσπαθώνει εναντίον φανερών και αφανών εχθρών, ο επί 20 χρόνια συνοδοιπόρος του, Γκιουλ, εμφανίζεται ως ηγέτης μιας άλλης τάσης εντός του ΑΚΡ, προσεταιριζόμενος συγχρόνως δυσαρεστημένους βουλευτές και υπουργούς που παραπονούνται ότι δεν εισακούονται από τον πρωθυπουργό.

Και καθώς η δημοτικότητά του ανεβαίνει όσο εκείνη του Ερντογάν πέφτει, δεν αποκλείεται οι προεδρικές εκλογές του Αυγούστου (πρώτη φορά με καθολική ψηφοφορία) να γίνουν το πεδίο όπου οι δυο τους θ' αντιπαρατεθούν, πλέον, ανοιχτά, ξεκαθαρίζοντας τους λογαριασμούς τους, αφού η υποψηφιότητα Ερντογάν θεωρείται σχεδόν βέβαιη. Ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν εξάλλου ότι ο Γκιουλ ενδέχεται να διεκδικήσει την πρωθυπουργία. Σε οποιαδήποτε περίπτωση, φαίνεται να έχει τη στήριξη του πανίσχυρου δικτύου του ισλαμιστή ιεροκήρυκα Φετχουλάχ Γκιουλέν, που έχει έρθει σε ευθεία ρήξη με τον Ερντογάν.

(Πηγές: AFP-www.lemonde.fr)

Ο Ερντογάν απέναντι στην πραγματικότητα

Ηοίηση και η αμετροέπεια είναι συνήθως απότοκα της αίσθησης εδραίωσης στην εξουσία. Στην περίπτωση του Ερντογάν, αποδεικνύεται πως όταν κάποιος δεν έχει ανάλογες παραστάσεις και τη συγκρότηση για να διαχειριστεί την υπεροχή που απορρέει από τη διευρυμένη στήριξη μεγάλου κομματιού της κοινωνίας, τότε αργά ή γρήγορα βρίσκεται αντιμέτωπος με τα επίχειρα της αλαζονείας του.

 Αλλωστε, οι περισσότεροι υπουργοί -μεταξύ των οποίων και οι αποπεμφθέντες- βρίσκονταν στο στενό κύκλο του πρωθυπουργού από την εποχή της δημαρχίας του στην Κωνσταντινούπολη και κατά γενική ομολογία το επίπεδό τους είναι αισθητά χαμηλότερο της θεσμικής θέσης που καταλάμβαναν. Αυτό έχει δημιουργήσει μία σχεδόν μονοπρόσωπη κυβέρνηση, χωρίς αμφισβητήσεις, διαβούλευση και την αναγκαία ζύμωση. Ως εκ τούτου, φαντάζει εξαιρετικά δύσκολο οτιδήποτε μεμπτό λάμβανε χώρα να γινόταν κάτω από τη μύτη του Ερντογάν. Είναι δε χαρακτηριστικό πως ακόμη και σήμερα πολλά στελέχη της κυβέρνησης (συμπεριλαμβανομένου του πρωθυπουργού) διακατέχονται από το σύνδρομο της έπαρσης της ατιμωρησίας και της μονιμότητας. Μάλιστα, ο Ερντογάν δείχνει εδώ και καιρό να έχει πάρει διαζύγιο με τη μετριοπάθεια, προκαλώντας εντός και εκτός της χώρας (βλ. πρόσφατες δηλώσεις για Θράκη, στάση έναντι Αιγύπτου και Ισραήλ, αντιμετώπιση αντιφρονούντων), περιφρονώντας εισηγήσεις για υιοθέτηση μετριοπαθέστερων αντιλήψεων, στοιχεία που όλο και συχνότερα τον δείχνουν αποσταθεροποιημένο.

Ο Τούρκος πρωθυπουργός, κατά πάσα πιθανότητα, δεν θα βγει αλώβητος από την παρούσα κρίση. Ακόμη και αν ο ίδιος δεν κηλιδωθεί, προκύπτουν εύλογα ερωτηματικά για τη θέση του έναντι της διαπλοκής, την οποία υποτίθεται ότι πασχίζει να πατάξει. Συνεπώς, κινδυνεύει σοβαρά να απεμπολήσει το ηθικό του πλεονέκτημα έναντι των μέχρι πρότινος «διεφθαρμένων» κοσμικών. Σε μία τέτοια περίπτωση δεν αποκλείεται να ενταθούν οι διεργασίες στο εσωτερικό του ΑΚΡ για την αναζήτηση της προσωπικότητας γύρω από την οποία θα μπορέσει να στοιχηθεί η πλειοψηφία που θα τους διατηρήσει στην εξουσία. Παρ' ότι δεν πρέπει να υποτιμούμε τον Ερντογάν, θα είναι δύσκολο, αν επιβεβαιωθούν οι καταγγελίες, να «σταθεί» για πολύ ως πρωθυπουργός, πολλώ δε μάλλον να μεταπηδήσει στη θέση του προέδρου με διευρυμένες αρμοδιότητες. Επειδή, ωστόσο, τα χαρακτηριστικά της τουρκικής κοινωνίας διαφέρουν από της αντίστοιχης ευρωπαϊκής, το ενδεχόμενο να δούμε έναν ενδυναμωμένο Τούρκο πρωθυπουργό στις δημοτικές εκλογές του Μαρτίου (που μπορεί να πάρουν το χαρακτήρα δημοψηφίσματος) συγκεντρώνει, επίσης, σοβαρές πιθανότητες. Η συνωμοσιολογία, ο εντεινόμενος αντιαμερικανισμός και αντισιωνισμός, ο πολιτικός πολιτισμός τού «θα κόψω τα χέρια», η οριοθέτηση «των εχθρών του έθνους» δεν είναι ενθαρρυντικά στοιχεία για το μέλλον της γείτονος ούτε βέβαια συνιστούν σύγχρονο πολιτικό λόγο, εντούτοις μπορεί για ένα διάστημα να διατηρήσουν την υφιστάμενη κατάσταση.

Αν, λοιπόν, η τουρκική ηγεσία επιβιώσει μέχρι τον Ιούνιο, τότε το σενάριο μεταπήδησης του Ερντογάν στην προεδρία, χωρίς, πάντως, τροποποίηση του Συντάγματος (δηλαδή σε ρόλο περίπου διακοσμητικό), ίσως να καταστεί αναγκαστική επιλογή, προσφέροντάς του μάλιστα και τη «χρήσιμη» σε κάθε περίπτωση αμνηστία. Επειδή, όμως, ο πολιτικός χρόνος στη γείτονα έχει πυκνώσει, το ενδεχόμενο ο Ερντογάν να επιχειρήσει να προσεταιριστεί δυνάμεις που μέχρι σήμερα πολεμούσε λυσσαλέα δεν είναι μακρινό. Με τι ανταλλάγματα και σε ποια πεδία είναι το ερώτημα.

Εχοντας μετατρέψει την Τουρκία σε μερικώς απρόβλεπτο παράγοντα δυνητικής αποσταθεροποίησης σε μία περιοχή που «βράζει», ο Τούρκος πρωθυπουργός πιθανόν να αντιμετωπίσει σύντομα τις συνέπειες των επιλογών του και στο εξωτερικό. Πολύ περισσότερο αν αμφισβητηθούν οι προθέσεις του, χάριν των οποίων συγκεκριμένοι κύκλοι ισχυρών κρατών αγνοούσαν εξόφθαλμα λανθασμένες επιλογές. Ενώ είναι αξιοσημείωτο πως εσχάτως ο Νταβούτογλου κρατάει αποστάσεις από την επιθετική ρητορική του πρωθυπουργού, αντιλαμβανόμενος ότι αυτή όχι μόνο έχει περιορίσει τη δυναμική των προηγούμενων ετών, αλλά εξελίσσεται σε ιδιαίτερα βλαπτική για τα εθνικά συμφέροντα. Η Αγκυρα, αντί της ηγεμονίας στο νεοοθωμανικό χώρο μέσω της πολιτικής των «μηδενικών προβλημάτων» με τους γείτονες και του ρόλου του γεφυροποιού, έχει καταστεί μέρος του προβλήματος και κομμάτι των περιφερειακών αντιθέσεων. Εξού και η εξαγωγή της εγχώριας κρίσης στο Αιγαίο ή την ανατολική Μεσόγειο δεν λογίζεται ως μία ορθολογική πολιτική επιλογή.

Τα σχόλια έχουν κλείσει για αυτό το άρθρο

Κανένα σχόλιο

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας 0

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Διεθνή
Με λέξεις-κλειδιά
Τουρκία
Σχετικά θέματα: Τουρκία
Ο πρόεδρος κερδίζει όσα χάνει ο πρωθυπουργός
Ο Ερντογάν απέναντι στην πραγματικότητα
Άλλα θέματα στην κατηγορία Διεθνή της έντυπης έκδοσης
ΗΠΑ
Φταίει ο καιρός ή μήπως εμείς;
Τουρκία
«Πραξικοπηματίες» κατά «προδοτών» στην Τουρκία
Ο πρόεδρος κερδίζει όσα χάνει ο πρωθυπουργός
Ο Ερντογάν απέναντι στην πραγματικότητα
Μεξικό
«Κι όμως, όλα μπορεί ν' αλλάξουν»
Ιράκ
Καλά, εσείς φύγατε νωρίς...
Ματιές στον κόσμο
Κόσμος / Αυτόπτης μάρτυρας