Έντυπη Έκδοση

Στιβ Ράις

Με στόχο το κλασικό

Η avant-garde είναι η πρώτη γραμμή. Και η πρώτη γραμμή είναι αυτή που βρίσκεται στο μέγιστο παρόν του προβλήματος, της μάχης, της ουσίας. Αυτό το παρόν είναι δύσκολο. Κλοτσάει. Γι' αυτό και στην avant-garde αναπτύσσονται οι λίγοι και επίλεκτοι.

Εχοντας διανύσει την τεράστια απόσταση της εκγύμνασης και της αξίας, κουμπώνουν στο αληθινό στιγμιαίο. Η μουσική που φτάνει από την «πρώτη» αυτή στιγμή, από το πρώτο μάχιμο σώμα, ταράζει. Τέτοια και θορυβώδης, η φρεσκογεννημένη μουσική. Ερχεται σαν επίσκεψη ανεξήγητη, ιδιοτρόπως ξένη, ακριβώς ανάλογη με την απόσταση που απαιτείται μέχρι το γυμνασμένο και το άξιο. Θέλει λοιπόν χρόνο. Θέλει χώρο και διάθεση, ώστε το άγνωστο -ανεξήγητο και ιδιοτρόπως ξένο- να γίνει συντροφιά και νομιμότητα. Το παρόν, πριν ή αφού γίνει ενόχληση, είναι πάντα αλάθητος χώρος πλεύσης.

Οταν ο Στιβ Ράις (Steve Reich) παρουσίασε, το 1973, στο Carnegie Hall της Νέας Υόρκης, το έργο του Four Organs, το κοινό, κλασικά εκπαιδευμένο και συντηρητικό, τον υποδέχτηκε με γιουχαΐσματα. Οι φωνές αποδοκιμασίας ήταν τόσο δυνατές που ο διευθυντής της ορχήστρας, Michael Tilson Thomas, έπρεπε να βγάζει τη φωνή του μετρώντας, «ένα, δύο, τρία, τέσσερα», για να κρατάει τον ρυθμό. Τότε, το κλασικό καθεστώς χαρακτήρισε τον Ράις τρελό και τη μουσική του ανόητη. Αργότερα, και αφού ο Ράις επέμεινε στη μουσική του, γύρισε πίσω, λέγοντας: «Α, αυτός έχει κάτι να πει!» Ο ίδιος ο συνθέτης δήλωνε σε συνέντευξή του: «Επρόκειτο για την Αμερική. Ο John Coltrane έπαιζε σε εργαστήρια τζαζ, στο ραδιόφωνο άκουγες Motown, γύρω σου σερβίρονταν χάμπουργκερ. Πώς ήταν δυνατόν να υποκριθείς ότι βρίσκεσαι στη Βιέννη των απαρχών του 19ου αιώνα;». Η καλλιτεχνική πράξη έχει νόημα όταν είναι συστατικά αγκιστρωμένη στο παρόν, στο αυθεντικό -άμεσο ερέθισμα. «Η κλασική παράδοση πρέπει να αναδημιουργηθεί, ώστε οι συνθέτες που ανήκουν, κυριολεκτικά, στο παρελθόν να μην είναι μόνοι τους εκεί». Ο Ράις δείχνει μια υγιέστατη μανία να εγκαθίσταται στο παρόν. Και καλεί τους μουσικούς να επιστρέψουν σ' αυτό. «Υπάρχουν άνθρωποι, ζωντανοί, που ξυπνούν κάθε πρωί, πλένουν τα δόντια τους και παίζουν Μπετόβεν, παίζουν Μπαχ, παίζουν Μπραμς· και δεν παίζουν καμία μουσική της εποχής τους. Οι ζωγράφοι και οι γλύπτες κάνουν πάντα κάτι που έχει σχέση με το τώρα, φτιάχνουν το τώρα. Μπορεί να ξέρουν για τον Ρέμπραντ και μπορεί να λατρεύουν τον Μικελάντζελο, αλλά δεν κάνουν ούτε Ρέμπραντ ούτε Μικελάντζελο».

Είναι αλήθεια ότι η μουσική του Ράις είναι δύσκολη. Είναι όμως εξαίσια αληθινή. Δεν προλαβαίνεις να πεις ότι δεν σου αρέσει. Αυστηρά και επίμονα κατακλύζει την ακρόαση, σβήνει τον ορίζοντα και σε δεσμεύει σε στιγμιαία δράση. Μπαίνεις στη μουσική, γίνεσαι μουσική, διαδρομή, και νιώθεις οι ήχοι να γίνονται σκέψη, να γίνονται ψυχή. Δεν είναι σαν τις συνηθισμένες και «ευπώλητες» μουσικές, που λειτουργούν διακοσμητικά, σαν επένδυση στιγμής λίγη. Είναι, ανά πάσα στιγμή, στιγμή. Ζωή. Και αυτή η κατάκτηση ξεκινά από τον ίδιο τον μουσικό εκτελεστή της παρτιτούρας του Ράις: «Παίζει τη μουσική χωρίς να ενδιαφέρεται για το πώς ακούγεται αλλά για το πώς σκέφτεται».

Ο Ράις, όπως κάθε σωστός καλλιτέχνης, αρπάζει ό,τι έχει άμεσο, ό,τι έχει πραγματικό γύρω του. Αλλωστε, όλη η τέχνη είναι τα μέσα που τη συστήνουν. Το 1964 ηχογραφεί έναν μαύρο ιεροκήρυκα που συναντά στη Union Square του Σαν Φρανσίσκο. Είναι οι σπουδαίες λούπες τού It's Gonna Rain και η γέννηση του phasing*. Το 1965, ενώ του έχει ζητηθεί να κάνει ένα ντοκιμαντέρ με θέμα την άδικη κατηγορία ενός μαύρου εφήβου για φόνο, δημιουργεί το Come Out και δηλώνει: «Αν θες να κάνεις κάτι πολιτικό, φρόντισε να επικεντρωθείς στο καλλιτεχνικό αποτέλεσμα. Μόνον έτσι γίνονται διαχρονικά η δουλειά και το θέμα σου». Μέσα στη δεκαετία του '70 ανακαλεί τις ιουδαϊκές ρίζες του, εγκαινιάζοντας, μια θρησκευτική, νέα, τροχιά, που οδηγεί στο Tehillim του 1981, όπου σκηνοθετεί εβραϊκούς ψαλμούς, και στο Different Trains του 1988, όπου φέρνει σε συγγένεια το αυτοβιογραφικό τρένο με το οποίο διέσχιζε, παιδί, την Αμερική και το ευρωπαϊκό τρένο της «εβραϊκής» μεταφοράς των χρόνων του '30 και του '40.

Ο ίδιος ο συνθέτης αποδίδει την ταυτότητα και το ύφος της μουσικής του στην τύχη. Ούτε είχε σκοπό να προτείνει το phasing ούτε να γίνει εκπρόσωπος του μινιμαλισμού. Θυμίζει τον Στραβίνσκι, λέγοντας πως οι «περισσότεροι μουσικοί είναι σαν ζώα που ψάχνουν και σκαλίζουν για να βρουν ρίζες να φάνε. Οταν βρίσκουν αυτές που τους αρέσουν, σταματούν σ' αυτές. Αν βάλεις στόχο την ιστορική χειρονομία, θα κερδίσεις, ίσως, πέντε καυτά λεπτά επιτυχίας, αλλά το πιθανότερο είναι να καταλήξεις στο τίποτα.

Ο Στιβ Ράις γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη το 1936. Σπούδασε Φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Cornell και μουσική στο Juilliard Music School και το Mills College, υπό την καθοδήγηση, μεταξύ άλλων, του Luciano Berio και του Darius Milhaud. Ασχολήθηκε με τη μουσική του Μπαλί και σπούδασε αφρικανικά κρουστά στην Γκάνα. Μαζί με τους Philip Glass, Terry Riley και Michael Nyman ήταν από τους πρωτοπόρους του μινιμαλισμού. Ανάμεσα στις πολλές διακρίσεις και τα βραβεία που έλαβε, σημειώνουμε τα πρόσφατα, Preamium Imperial Award, το 2006 στο Τόκιο, Polar Music Prize της Βασιλικής Σουηδικής Ακαδημίας Μουσικής, το 2007 και Pulitzer, για το έργο του Double Sextet, το 2009.

*Το phasing είναι μια τεχνική σύνθεσης, σύμφωνα με την οποία η ίδια μουσική φράση παίζεται από δύο μουσικά όργανα με σταθερό, αλλά όχι ίδιο τέμπο. Ετσι οι ίδιες μουσικές φράσεις σταδιακά απομακρύνονται, προπορεύονται ή ακολουθούν, δημιουργώντας εφέ αντήχησης, πολλαπλασιασμού και δόνησης.

Πηγές:

- «Steve Reich» by Nicholas Wroe, Saturday Guardian, 27.06.09

- «Steve Reich 2007 Polar Music Prize Interview», www.polarmusicprize.com

- «Steve Reich», The South Bank Show, ITV1, 10.12.06

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Στην άκρη της Κόλασης
Η τέχνη του λόγου και οι αντικατοπτρισμοί της κινούμενης εικόνας
Στο αρχιπέλαγος της παλιννόστησης
Τα όνειρα της Μαργκερίτ Γιουρσενάρ
Ιούδας και Αντιγόνη
Ο κυματοθραύστης της ζωής είναι η ποίηση, είναι η προσδοκία και το δικαίωμα να μεταδίδουμε
Πρόσωπα και προσωπεία σε φθινοπωρινές στιγμές
Κοσμικό ταξίδι σε Κέρκυρα, Βόλο με ρήματα και γεύσεις του Κάφκα
Τοξοβολίες του πυρός και όνειρα
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Στην άκρη της Κόλασης
Η τέχνη του λόγου και οι αντικατοπτρισμοί της κινούμενης εικόνας
Στο αρχιπέλαγος της παλιννόστησης
Τα όνειρα της Μαργκερίτ Γιουρσενάρ
Ιούδας και Αντιγόνη
Ο κυματοθραύστης της ζωής είναι η ποίηση, είναι η προσδοκία και το δικαίωμα να μεταδίδουμε
Πρόσωπα και προσωπεία σε φθινοπωρινές στιγμές
Κοσμικό ταξίδι σε Κέρκυρα, Βόλο με ρήματα και γεύσεις του Κάφκα
Με στόχο το κλασικό
Τοξοβολίες του πυρός και όνειρα
Συνέντευξη: Αλίκη Καγιαλόγλου
Η Αλίκη Καγιαλόγλου του λόγου
Συνέντευξη: Αργύρης Χιόνης
Οσο ζω, γράφω ποιήματα-όνειρα πάνω στα χώματα
Από τις 4:00 στις 6:00
Ζήλια, το αρχαιότερο συναίσθημα
Ενας μαθητής του Στραβίνσκι