Έντυπη Έκδοση

Ωραία δουλειά, ωραία βιβλία

Ο επιμελητής κειμένων μετεωρίζεται ανάμεσα σ' ένα μετά -και σ' ένα πριν-: μετά τον συγγραφέα και πριν από τον αναγνώστη.

Μ' άλλα λόγια μετά τον αποστολέα και πριν από τον παραλήπτη αυτής της ανεξέλεγκτης ανταλλαγής ιδεών και αισθημάτων, στρατηγικής και γύμνιας, λέξεων και σιωπής, άγχους και προσδοκίας. Κι αυτήν ακριβώς τη διαμεσολαβητική λειτουργία, αυτή τη λαθραία χειραψία, αυτή την ενίοτε αμφίθυμη σχέση, που μετεωρίζεται στην κόψη του τυπωθήτω, φιλοδοξούμε να χαρτογραφήσουμε με τη νέα θεματική στήλη μας.

Δώδεκα πρόσωπα, παλαιότερα και νεότερα, που σκύβουν με πάθος και συνέπεια πάνω σε κείμενα τα οποία καλούνται να οικειοποιηθούν με τον τρόπο του αφανούς αναγνώστη πριν παραδοθούν στην ευθύνη του συστηματικού ή του απλού αναγνώστη. Εξού και οι επιμελητές διασταυρώνουν κάτι από τη βάσανο της κριτικής και την απόλαυση της ανάγνωσης - κάτι που στη δεδομένη στιγμή της έκδοσης συνήθως λείπει από τον συγγραφέα, όταν βρίσκεται περικυκλωμένος από ανασφάλειες, κειμενικές και μη.

Στην ιστορία της γραφής περισσεύουν τα παραδείγματα, με θετικό ή αρνητικό πρόσημο, ανάμεσα σε συγγραφείς/«κρυπτοσυγγραφείς», εξάγοντας θυελλώδεις πνευματικές σχέσεις με αβέβαιη κατάληξη. Ταυτόχρονα όμως δεν έχει παρέλθει η εποχή που οι εκδότες ήταν δεινοί αναγνώστες αλλά και συγγραφείς και editors έδιναν ομηρικές μάχες για έναν χαρακτήρα, για μια παράγραφο, για μια λέξη, για μια άνω τελεία, για μια σιωπή;

Εχω μάθει να διαβάζω και όχι να γράφω. Τρόμο μπροστά στη λευκή σελίδα αισθάνονται συνήθως οι συγγραφείς, ενώ εγώ είμαι στη βολική θέση να απολαμβάνω το διάβασμα του ολοκληρωμένου κειμένου. Θέλω να πω μ' αυτό ότι δεν ξέρω πώς ακριβώς να περιγράψω με λέξεις (αρκετές) αυτό που έχω μάθει να κάνω: να διαβάζω και να επιμελούμαι βιβλία ελληνικής λογοτεχνίας. Για την ώρα, αν και συχνά αλλάζει, το προσωπικό μου αλφαβητάρι έχει περίπου ως εξής:

ΑΠΟΛΑΥΣΗ ανάγνωσης. Είμαι απ' τους ανθρώπους που μ' ένα βιβλίο ξεχνιούνται. Το να καταφέρεις να το κάνεις δουλειά και να βιοπορίζεσαι μάλλον είναι τύχη.

ΒΙΑΣΥΝΗ. Βασικός εχθρός στο στάδιο της επιμέλειας. Πρέπει να είσαι ιδιαίτερα προσεκτικός, να σημειώνεις όλα εκείνα που θα επισημάνεις στον συγγραφέα, ώστε να συμβάλεις στην αρτιότερη μορφή του κειμένου.

ΓΡΑΦΗ. Η πρώτη ύλη αυτής της δουλειάς.

ΔΟΜΗ. Η βάση που πρέπει να προσέξεις για να στηρίξεις το οικοδόμημα: το μυθιστόρημα, το διήγημα ή τη νουβέλα.

ΕΡΓΑΛΕΙΑ. Στην αρχή, η φιλολογική κατάρτιση και η γνώση της ελληνικής γλώσσας, η θεωρία της λογοτεχνίας, το να είναι το διάβασμα η αγαπημένη σου ενασχόληση και βέβαια, τώρα πια, η

ΕΜΠΕΙΡΙΑ, που είναι και το σημαντικότερο εργαλείο - γίνεσαι καλύτερος, ή τουλάχιστον το προσπαθείς, με τα χρόνια, στην εντρύφηση των κειμένων και στη συνάφεια με τους συγγραφείς και τα βιβλία τους. Για να μην παρεξηγηθώ, ο επιμελητής δεν είναι κριτικός λογοτεχνίας, άλλα τα εργαλεία του και άλλος ο σκοπός του.

ΖΩΝΤΑΝΙΑ στην αφήγηση και στους χαρακτήρες ψάχνεις σταθερά σ' ένα κείμενο.

ΗΘΟΣ. Μια λέξη που ήθελα να χρησιμοποιήσω και την προσθέτω στα εργαλεία του επιμελητή. Ισως γιατί είμαι παλιομοδίτισσα και γιατί χωρίς αυτό καμιά δουλειά δεν γίνεται καλά.

ΘΑΡΡΟΣ. Για να υποστηρίξεις τη γνώμη σου, αυτά που έχεις να προτείνεις στον συγγραφέα.

ΙΔΙΑΙΤΕΡΟ ύφος στον κάθε συγγραφέα είναι αυτό που επιζητάς.

ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ πρέπει να δείξεις στην ανασφάλεια και στην ιδιαιτερότητα του κάθε δημιουργού.

ΛΑΘΗ ψάχνεις και οφείλεις να διορθώσεις, ενώ στο μεταξύ εσύ ο ίδιος έχεις κάνει αρκετά, που σε κυνηγούν στον ύπνο και στον ξύπνιο σου. Η δουλειά του επιμελητή είναι συνυφασμένη μ' αυτή τη λέξη. Σε καταδιώκει. Ανοίγεις το τυπωμένο βιβλίο και πέφτεις πάντα σ' ένα λάθος.

ΜΑΘΗΤΕΙΑ. Απαραίτητη. Εχω μαθητεύσει δίπλα στον Λάμπη Ράππα, σημαντική παρουσία στην εκδοτική διαδικασία, και στους σημαντικότερους έλληνες συγγραφείς. Σ' αυτούς οφείλω την παρουσία μου σ' αυτό τον χώρο, αυτοί ήταν το σχολείο μου και οι δάσκαλοί μου.

ΝΕΟΙ συγγραφείς. Μ' ενδιαφέρουν πολύ τα κείμενά τους. Είναι το σήμερα, το μέλλον - οι παλαιότεροι μ' ενδιαφέρουν επίσης γιατί δίνουν περιεχόμενο στην έννοια της γραφής με την ωριμότητα που προσφέρουν στην ελληνική λογοτεχνία.

ΞΑΝΑ και ξανά πρέπει να διαβάζεις ένα κείμενο για να πεις ότι περίπου διόρθωσες ό,τι διορθώνεται.

ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΚΗ διόρθωση και τυπογραφική είναι εκ των ων ουκ άνευ σ' ένα κείμενο προς έκδοση.

ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ και ΠΛΟΚΗ. Δυο λέξεις που πολιορκούν συνεχώς το μυαλό όταν διαβάζεις.

ΡΕΕΙ ένα κείμενο ή όχι. Αυτό αναρωτιέσαι.

ΣΕΒΑΣΜΟΣ στο πρόσωπο του ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ και στα κείμενά του. Αυτός δίνει τις κατευθύνσεις και η δημιουργική συνεργασία μαζί του θα φέρει την ολοκληρωμένη έκδοση.

ΤΡΙΤΟΠΡΟΣΩΠΗ αφήγηση. Πιο συχνή από τις άλλες δύο, την πρωτοπρόσωπη και τη δευτεροπρόσωπη. Ευκολότερη για τον επιμελητή.

ΥΠΟΘΕΣΗ. Κάθε βιβλίο έχει μία, για να σου κρατάει το ενδιαφέρον.

ΦΩΝΗ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗ και

ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ είναι το νερό και το οξυγόνο κάθε μυθοπλασίας.

ΨΥΧΗ βαθιά, λες όταν παραδίδεις ένα κείμενο στο τυπογραφείο.

ΩΡΑΙΑ δουλειά, ωραία βιβλία. Δεν θα την άλλαζα με καμιά άλλη.

ΥΓ.: Ηταν επίπονη η διαδικασία αυτού του κειμένου (γι' αυτό εκτιμώ, σέβομαι και απολαμβάνω τα βιβλία, γιατί ξέρω πόσο κόπο, πόνο, ταλέντο και έμπνευση περιέχουν), απαίτησε πολλά γράψε-σβήσε, και παρ' όλα αυτά μοιάζει ανολοκλήρωτο.

Ελένη Μπούρα

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Ερωτικά και άλλα δίπολα
Το επαναστατικό μήνυμα Εκείνου που αγνοούμε
Στη σκοτεινότητα ενός ποιητικού εργαστηρίου
Στο θρίλερ της καθημερινότητας
«Για την κατανόηση του παρόντος είναι απαραίτητη η μελέτη του παρελθόντος»
Πεζογραφικό ταλέντο μιας μοναδικής ζωής
Στο απρόβλεπτο της καθημερινής τραγικότητας
Φόνοι στην υπηρεσία της σύγχρονης τεχνολογίας
Οταν στο παρελθόν ισχύει το παρόν
47 πεζοποιήματα μέσα σε ένα υπερρεαλιστικό σύμπαν
Αφανής αναγνώστης
Ωραία δουλειά, ωραία βιβλία
Η τρίτη ανάγνωση
Η Δίκη
Από τις 4:00 στις 6:00
Ξενύχτι γράφοντας τραγούδια
Μια βασίλισσα χωρίς αμφισβήτηση
Άλλες ειδήσεις
Απόσπασμα καλοκαιριού
Ρεμπέτικο
Οι χώροι
Η διαθήκη μου
Οι εκθέσεις φωτογραφίας κυριαρχούν στα μουσεία και τις γκαλερί του Βερολίνου
Ποίηση σε μικρόψυχους καιρούς