Έντυπη Έκδοση

Διεθνή

Αρθρο

  • «Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΤΟΥΡΚΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΔΕΛΦΟΥΣ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΥΣ ΤΗΣ ΑΙΓΥΠΤΟΥ»

    «Η Αίγυπτος είναι μόνο η αρχή»

    Ακόμη κι όταν ξεκίνησαν οι μαζικές διαδηλώσεις στην Τυνησία, ποιος θα μπορούσε να φανταστεί ότι το καθεστώς του Ζίνε ελ-Αμπιντίν Μπεν Αλι θα κατέρρεε τόσο γρήγορα;

    Ποιος θα μπορούσε να προβλέψει ότι η Αίγυπτος θα γινόταν τόσο σύντομα μάρτυρας τέτοιων, άνευ προηγουμένου, λαϊκών διαδηλώσεων; Ενα φράγμα έπεσε. Τίποτα δεν θα είναι ξανά το ίδιο.

    Είναι πιθανόν κι άλλες χώρες να ακολουθήσουν το παράδειγμα της Αιγύπτου, με δεδομένο τον κεντρικό του χαρακτήρα και τη συμβολική του σημασία. Ποιος όμως θα είναι ο ρόλος των Ισλαμιστών μετά την κατάρρευση των δικτατοριών;

    Η παρουσία των Ισλαμιστών δικαιολογούσε επί δεκαετίες το γεγονός ότι η Δύση δεχόταν τις χειρότερες δικτατορίες στον αραβικό κόσμο. Κι ήταν αυτά τα ίδια καθεστώτα που δαιμονοποίησαν τους Ισλαμιστές αντιπάλους τους, ιδιαιτέρως τους Αδελφούς Μουσουλμάνους της Αιγύπτου, που αντιπροσωπεύουν ιστορικά το πρώτο καλά οργανωμένο μαζικό κίνημα της χώρας με την απαραίτητη πολιτική επιρροή. Για περισσότερα από 60 χρόνια οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι ήταν εκτός νόμου αλλά γίνονταν ανεκτοί. Επέδειξαν μάλιστα μεγάλη ικανότητα να κινητοποιούν κόσμο σε κάθε σχετικά δημοκρατική εκλογική αναμέτρηση -για τα εργατικά συνδικάτα, τις ενώσεις επαγγελματιών, τις δημοτικές αρχές, το κοινοβούλιο κτλ.- όπου λάμβαναν μέρος. Είναι λοιπόν οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι η ανερχόμενη δύναμη στην Αίγυπτο κι αν ισχύει κάτι τέτοιο, τι μπορούμε να περιμένουμε από μια τέτοια οργάνωση;

    Οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι ξεκίνησαν στη δεκαετία του 1930 ως ένα νομικίστικο, αντιαποικιοκρατικό και κατά της βίας κίνημα που απαιτούσε τη νομιμοποίηση της ένοπλης αντίστασης στην Παλαιστίνη εναντίον του σιωνιστικού επεκτατισμού κατά την περίοδο που προηγήθηκε του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Τα κείμενα (μεταξύ 1930 και 1945) του Χάσαν αλ-Μπάνα, ιδρυτή του κινήματος, δείχνουν ότι ήταν αντίθετο στην αποικιοκρατία και επέκρινε έντονα τις φασιστικές κυβερνήσεις σε Γερμανία και Ιταλία. Απέρριπτε τη χρήση βίας στην Αίγυπτο, αν και τη θεωρούσε νομιμοποιημένη στην Παλαιστίνη έναντι τρομοκρατικών συμμοριών, όπως η σιωνιστική Stern και η Irgun. Πίστευε ότι το βρετανικό κοινοβουλευτικό μοντέλο ήταν το πλέον αντιπροσωπευτικό που προσέγγιζε τις αρχές του Ισλαμισμού.

    Ο στόχος του Αλ Μπάνα ήταν να ιδρύσει ένα «ισλαμικό κράτος», βασισμένο στις σταδιακές μεταρρυθμίσεις, με πρώτες τη λαϊκή εκπαίδευση και τα κοινωνικά προγράμματα για την ευρεία βάση. Δολοφονήθηκε το 1949 από την αιγυπτιακή κυβέρνηση, ύστερα από εντολή των Βρετανών κατακτητών. Υστερα από την επανάσταση του Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ το 1952, τα μέλη του κινήματος δέχθηκαν βίαιες διώξεις.

    Αρκετές διαφορετικές τάσεις αναδύθηκαν. Κάποιοι υιοθέτησαν πιο ακραίες αντιλήψεις, καθώς είχαν φυλακιστεί και υποστεί βασανιστήρια -αυτά τα μέλη που αργότερα αποχώρησαν από την οργάνωση- και υποστήριζαν ότι η ανατροπή του κράτους έπρεπε να γίνει με κάθε κόστος, ακόμα και με βία. Αλλοι παρέμειναν πιστοί στην αρχική θέση της οργάνωσης για σταδιακές μεταρρυθμίσεις.

    Πολλά από τα μέλη της εξορίστηκαν: ορισμένοι στη Σαουδική Αραβία, όπου και δέχτηκαν τις επιρροές της σαουδικής ιδεολογίας, άλλοι βρέθηκαν σε χώρες όπως η Τουρκία και η Ινδονησία, κοινωνίες με μουσουλμανική πλειοψηφία, όπου συμβιώνουν όμως πολλές διαφορετικές κοινότητες. Τέλος, άλλοι εγκαταστάθηκαν στη Δύση, όπου και ήρθαν σε άμεση επαφή με την ευρωπαϊκή παράδοση της δημοκρατικής ελευθερίας.

    Σήμερα το κίνημα των Αδελφών Μουσουλμάνων ενσωματώνει όλες τις διαφορετικές αυτές επιρροές στην ιδεολογία του. Αλλά η ηγεσία του κινήματος -αυτοί που ανήκουν στην ιδρυτική γενιά είναι πολύ μεγάλοι σε ηλικία- δεν εκπροσωπεί τα νεαρότερα μέλη, που είναι περισσότερο ανοιχτά στις εμπειρίες του κόσμου και επιθυμούν διακαώς να φέρουν την εσωτερική μεταρρύθμιση, γοητευμένα από το παράδειγμα της Τουρκίας. Πίσω από το ενωμένο, ιεραρχικό προσωπείο της ηγεσίας, αντικρουόμενες απόψεις κερδίζουν έδαφος. Κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα ποια κατεύθυνση θα επιλέξει το κίνημα.

    Ούτε οι ΗΠΑ ούτε η Ευρώπη, για να μη μιλήσουμε για το Ισραήλ, θα αφήσουν εύκολα τον αιγυπτιακό λαό να κάνει πραγματικότητα το όνειρό του για δημοκρατία και αλλαγή. Τα στρατηγικά και γεωπολιτικά ζητήματα είναι τέτοια που το κίνημα της μεταρρύθμισης ήδη παρακολουθείται και θα παρακολουθείται στενά από αμερικανικές υπηρεσίες σε συντονισμό με τον αιγυπτιακό στρατό, ο οποίος προσπάθησε να κερδίσει χρόνο και ανέλαβε τον κρίσιμο ρόλο του μεσολαβητή.

    Αποφασίζοντας να στηρίξει τον Μοχάμεντ ελ Μπαραντέι που έχει αναδειχθεί σε ηγετική φυσιογνωμία του κινήματος διαμαρτυρίας εναντίον του Μουμπάρακ, η ηγεσία των Αδελφών Μουσουλμάνων έστειλε το μήνυμα ότι δεν είναι η ώρα να εκτεθεί θέτοντας πολιτικά αιτήματα που μπορεί να φοβίσουν τη Δύση, για να μην αναφέρουμε τον ίδιο τον αιγυπτιακό λαό. Το σύνθημα είναι «προσοχή».

    Ο σεβασμός για τις δημοκρατικές αρχές υπαγορεύει την πλήρη συμμετοχή στην πολιτική διαδικασία όλων των δυνάμεων που απορρίπτουν τη βία και σέβονται την ευνομία (τόσο πριν όσο και μετά τις εκλογές). Οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι πρέπει να είναι ισότιμος εταίρος στη διαδικασία της αλλαγής και θα είναι, εάν μπορέσει να εγκαθιδρυθεί στην Αίγυπτο ένα στοιχειωδώς δημοκρατικό κράτος (αν και κανένας δεν μπορεί να προσδιορίσει τις προθέσεις των ξένων δυνάμεων).

    Ούτε η καταστολή ούτε τα βασανιστήρια κατάφεραν να σβήσουν τους Αδελφούς Μουσουλμάνους. Ισχύει ακριβώς το αντίθετο. Μόνο η δημοκρατική αντιπαράθεση και η ενεργή ανταλλαγή ιδεών είχαν αντίκτυπο στην εξέλιξη των πιο προβληματικών ισλαμικών θέσεων -από την κατανόηση της Σαρία στο σεβασμό για την ελευθερία και την υπεράσπιση της ισότητας. Μόνο με την ανταλλαγή ιδεών, και όχι με τα βασανιστήρια και τη δικτατορία, μπορούμε να βρούμε λύσεις που σέβονται τη βούληση του λαού. Το παράδειγμα της Τουρκίας θα πρέπει ν' αποτελεί πηγή έμπνευσης για μας τους παρατηρητές.

    ΗΔύση συνεχίζει να χρησιμοποιεί την «ισλαμική απειλή» για να δικαιολογήσει την παθητική της στάση και την αναμφισβήτητη υποστήριξή της προς τα δικτατορικά καθεστώτα. Καθώς η αντίσταση κατά του Μουμπάρακ δυνάμωνε, η ισραηλινή κυβέρνηση κάλεσε επανειλημμένως την Ουάσινγκτον να στηρίξει τη χούντα του ενάντια στη λαϊκή βούληση. Η Ευρώπη υιοθέτησε από την πλευρά της μια στάση αναμονής. Και οι δύο αυτές προσεγγίσεις είναι αποκαλυπτικές: τελικώς η υποστήριξη των δημοκρατικών αρχών μόνο στα λόγια βαρύνει ελάχιστα έναντι της υπεράσπισης των πολιτικών και οικονομικών συμφερόντων. Οι Ηνωμένες Πολιτείες προτιμούν δικτατορίες, που εγγυώνται την πρόσβαση στο πετρέλαιο κι επιτρέπουν στους Ισραηλινούς να συνεχίσουν το σταδιακό εποικισμό τους, παρά αξιόπιστους εκπροσώπους του λαού που δεν θα επέτρεπαν τη συνέχιση τέτοιων καταστάσεων.

    Η επίκληση των φωνών των επικίνδυνων Ισλαμιστών ως δικαιολογία για να μην ακούγονται οι φωνές των λαών είναι κοντόθωρη και παράλογη. Κατά τη διακυβέρνηση και του Μπους και του Ομπάμα οι ΗΠΑ έχουν υποστεί βαριές απώλειες στην αξιοπιστία τους στη Μέση Ανατολή: το ίδιο ισχύει και για την Ευρώπη.

    Αν οι Αμερικανοί και οι Ευρωπαίοι δεν επανεξετάσουν τις πολιτικές τους, άλλες δυνάμεις στην Ασία και στη Νότια Αμερική ενδεχομένως θα αρχίσουν σύντομα να εμπλέκονται στην πολύπλοκη δομή των δικών τους στρατηγικών συμμαχιών. Οσο για το Ισραήλ, που τώρα έχει αυτοτοποθετηθεί ως φίλος και προστάτης των αραβικών δικτατοριών, η κυβέρνησή του δεν αποκλείεται να συνειδητοποιήσει πως αυτές οι δικτατορίες είναι αφοσιωμένες μόνο στην πολιτική του της τυφλής αποικιοποίησης. Ο περιφερειακός αντίκτυπος της αποχώρησης Μουμπάρακ θα είναι τεράστιος, ωστόσο οι ακριβείς συνέπειες είναι απρόβλεπτες. Μετά τις επαναστάσεις και στην Τυνησία και στην Αίγυπτο, το πολιτικό μήνυμα είναι ξεκάθαρο: με μη βίαιη μαζική διαμαρτυρία, όλα είναι πιθανά και καμία απολυταρχική κυβέρνηση δεν είναι πλέον ασφαλής και σίγουρη.

    Πρόεδροι και βασιλείς αισθάνονται την πίεση αυτού του γυρίσματος της Ιστορίας. Η αναταραχή έχει φτάσει στην Αλγερία, την Υεμένη και τη Μαυριτανία. Να δούμε και την Ιορδανία, τη Συρία, ακόμα και τη Σαουδική Αραβία: προληπτικές μεταρρυθμίσεις έχουν ανακοινωθεί, σαν να ενυπάρχει ένα κοινό αίσθημα φόβου και τρωτότητας.

    Οι ηγέτες όλων αυτών των χωρών γνωρίζουν ότι εάν η Αίγυπτος καταρρέει, αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο της ίδιας μοίρας. Αυτή η κατάσταση αστάθειας είναι ανησυχητική, όμως την ίδια στιγμή πολλά υποσχόμενη. Ο αραβικός κόσμος αφυπνίζεται με αξιοπρέπεια και ελπίδα.

    Οι αλλαγές υπαγορεύουν ελπίδα για αληθινούς δημοκράτες και προβλήματα για εκείνους που θα θυσίαζαν δημοκρατικές αρχές στους οικονομικούς και γεωστρατηγικούς υπολογισμούς τους. Η απελευθέρωση της Αιγύπτου μοιάζει να είναι μόνο η αρχή. Ποιος θα είναι ο επόμενος; Αν ακολουθήσουν Ιορδανία και Υεμένη, το ίδιο θα ισχύσει για τη Σαουδική Αραβία -την καρδιά του μουσουλμανικού κόσμου- και το Ριάντ θα βρισκόταν σε κρίσιμη θέση, χωρίς άλλη επιλογή από το να εξελιχθεί προς ένα πιο ανοιχτό πολιτικό σύστημα.

    Σε όλο τον κόσμο, ανάμεσα στους μουσουλμάνους, υπάρχει μια κρίσιμη μάζα που θα στήριζε αυτή την κίνηση, την απαραίτητη επανάσταση στο κέντρο. Εν τέλει, μόνο δημοκρατίες που αγκαλιάζουν όλες τις μη βίαιες πολιτικές δυνάμεις μπορούν να φέρουν ειρήνη στη Μέση Ανατολή, μια ειρήνη που πρέπει επίσης να σεβαστεί την αξιοπρέπεια των Παλαιστινίων.

    *Καθηγητή Ισλαμικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, εγγονού του Χάσαν αλ-Μπάνα, που ίδρυσε το κίνημα των Αδελφών Μουσουλμάνων στην Αίγυπτο, το 1928.

    (c) 2011 Globalviewpoint/Ελευθεροτυπία

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Διεθνή
Άλλα θέματα στην κατηγορία Διεθνή της έντυπης έκδοσης
Αίγυπτος: Τέλος εποχής
Τον έριξε ο στρατός
«Διώξαμε τον δικτάτορα»
Ο Μοχάμεντ Ελ Μπαραντέι προτείνει για την «επόμενη μέρα»
«Προσοχή στη συνθήκη με το Ισραήλ»
Άλλες ειδήσεις
Κατηγορώ BBC για «ηλεκτρονική λογοκρισία» από το Ιράν
Αποτυπώματα...