Έντυπη Έκδοση

Η έννοια της αφοσίωσης στον Χρήστο Τσιόλκα

Σε πόλεις γένους ουδετέρου

Είναι δύσκολο να διαβάσει κανείς ένα πολυσυζητημένο βιβλίο, που επιπλέον απέσπασε τη διάκριση του καλύτερου μυθιστορήματος της Βρετανικής Κοινοπολιτείας το 2009, χωρίς προσδοκίες. Ας ειπωθεί, λοιπόν, εξαρχής ότι οι αρετές του τελευταίου (τέταρτου) βιβλίου του Ελληνοαυστραλού Χ. Τσιόλκα δεν βρίσκονται στη γλώσσα του.

Φωτογραφία του Σωτήρη Λάμπρου για την Βιβλιοθήκη Φωτογραφία του Σωτήρη Λάμπρου για την Βιβλιοθήκη Χρήστος Τσιόλκας

Το χαστούκι

μτφρ.: Βασίλης Κιμούλης

εκδόσεις Ωκεανίδα, σ. 653, ευρώ 24,23

Επί 650 σελίδες, η γραφή είναι διεκπεραιωτική, σπάνια υποβλητική και, ενίοτε, συνομιλεί ανερυθρίαστα με τη ροζ λογοτεχνία τύπου Αρλεκιν: «Εκείνος την κράτησε σφιχτά και η Αΐσα ένιωσε τα γερά του μπράτσα να την τυλίγουν σαν σκοινιά, τους δυνατούς μυς στο στήθος του. Παραδόθηκε. Ηταν η απόλυτη ευτυχία ν' αφήνεται τελείως και να την κρατάει ο Εκτορας στα χέρια του ανάμεσα στον ουρανό και τη θάλασσα. Εκλεισε τα μάτια της. Ηταν δική του».

Οι συχνές σκηνές σεξ είναι ομοιόμορφα άνευρες και κοινότοπες (σεξ με copy-paste) και η ροή της ιστορίας έχει κάτι από τηλεοπτική σαπουνόπερα, όπως π.χ. όταν η φωτογραφία σ' ένα άλμπουμ γίνεται έναυσμα για μία διαδρομή στην προσωπική ιστορία ενός χαρακτήρα κ.ο.κ. Επιπλέον, είναι άνιση η προσοχή που δίνεται στους κύριους χαρακτήρες (τέσσερις άνδρες και τέσσερις γυναίκες, ηλικίας από 18 έως 70 ετών). Ενώ οι άντρες (Εκτορας, Χάρι) ξεδιπλώνονται κατά μήκος της επιφάνειάς τους και χρησιμοποιούνται κυρίως για να αναδειχθεί το ανθρώπινο τοπίο, οι γυναίκες ξεψαχνίζονται πιο ουσιαστικά, με αποτελέσματα έως και αιφνιδιαστικά (Αΐσα, Ρόζι).

Παρ' όλα αυτά, χωρίς να είναι ένα λογοτεχνικό τεχνούργημα, Το χαστούκι κερδίζει αβίαστα το στοίχημά του· διαβάζεται απνευστί. Εχοντας δουλέψει με ηθοποιούς, ο Τσιόλκας έχει μάθει από αυτούς τη σημασία της σωματικής έκφρασης των συναισθημάτων. Σε μια συνέντευξη αποκαλύπτει πως συχνά όταν γράφει, σηκώνεται και υποδύεται σωματικά τους χαρακτήρες που περιγράφει, είτε πρόκειται για μια σαρανταπεντάχρονη γυναίκα είτε για ένα δεκαεφτάχρονο κορίτσι. Η χρήση αντιπροσωπευτικών αισθητηριακών λεπτομερειών για να εισαχθεί ο αναγνώστης μέσα σε μια σκηνή (το λεγόμενο anchoring) είναι μια τεχνική που, μαζί με την ψυχολογική οξυδέρκεια του συγγραφέα, προσδίδουν στη γραφή του μεγάλη αμεσότητα: «"Οχι! Οχι, όχι, όχι, όχι!". Ηταν λες κι είχε χαθεί το παιδί μέσα στην ίδια τη λέξη, λες κι αυτό το δισύλλαβο ουρλιαχτό τής άρνησης έκλεινε μέσα του όλο τον κόσμο».

Κυρίως, το βιβλίο συναρπάζει λόγω του ηθικού του διακυβεύματος. Εάν «ηθική» σημαίνει το να δίνεις έναν συγκεκριμένο τύπο προσοχής στον κόσμο (Susan Sontag), το μέλημα του Τσιόλκα είναι να χρονικογραφήσει τη σύγχρονη, μεταβατική κουλτούρα των μεταναστών αστών με έναν τρόπο που οι Βρετανοί και οι Αυστραλοί δεν έχουν κάνει ώς τώρα. Σε αυτό, ακολουθεί την παράδοση των Αμερικανοεβραίων Μέιλερ και Ροθ, μάλλον, και όχι του ιδιοφυούς, μοντερνιστή συμπατριώτη του Πάτρικ Ουάιτ.

Ενας Ελληνας δεύτερης γενιάς, ο Εκτορας, και η Ινδή γυναίκα του, η Αΐσα, είναι οι οικοδεσπότες ενός μπάρμπεκιου (από τους πιο χαρακτηριστικούς θεσμούς της αυστραλιανής κοινωνίας, μαζί με το surfing, το rugby, τις pub, την ψυχαγωγική χρήση ναρκωτικών...). Η συγκέντρωση τελειώνει άδοξα όταν ο πρώτος ξάδελφος του Εκτορα χαστουκίζει τον ανεξέλεγκτο, τρίχρονο γιο της καλύτερης φίλης τής Αΐσα. Η ρωγμή που ξεκινά απ' αυτό το συμβάν διατρέχει το βιβλίο και γίνεται αφορμή για να τεθούν επί τάπητος οι έννοιες της οικογένειας και της κοινότητας, και του πώς τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις που απορρέουν από το ανήκειν, προσδιορίζουν, συχνά εκβιαστικά, τη συνείδηση του εαυτού.

Η διεισδυτική ματιά του Τσιόλκα δεν ορρωδεί προ ουδενός: σεξουαλικές σχέσεις με ανηλίκους και μεταξύ ανηλίκων, η σκοτεινή, αν όχι ερεβώδης, πλευρά της μητρότητας, η διαλεκτική της μοιχείας και η ενδοφλέβια χρήση ναρκωτικών ως τελετή ενηλικίωσης είναι μερικοί μόνον από τους σταθμούς στο οδοιπορικό του στην αστική, πολυπολιτισμική Μελβούρνη του 21ου αιώνα. Μέσα από ένα αναγνωρίσιμο κοινωνικό τοπίο, δοσμένο με ακραιφνή ρεαλισμό, αναδεικνύεται μια (εγγενής;) ανθρώπινη ανομία που βρίσκει ελεύθερο πεδίο έκφρασης ενάντια σε αυτόν που είναι ξένος, ανήκει αλλού, αξιολογεί αλλιώς.

Στα ψυχολογικά πορτρέτα του Τσιόλκα υπάρχει ένα όριο πέρα από το οποίο δείχνει να χαίνει ένα απροσμέτρητο βάθος. (Η δυστυχία του Εκτορα παραμένει ακατανόητη, η αμφιθυμία της Αΐσα οριακή.) Οσο σθεναρά κι αν αντιστέκεται Το χαστούκι στο να συνοψιστεί, αν το θεματοποιούσαμε μονολεκτικά, θα λέγαμε ότι πραγματεύεται την έννοια της αφοσίωσης: «Αναστέναξε μέσα του, κι όχι για πρώτη φορά, με τον έμφυτο συντηρητισμό των γυναικών. Λες κι η μητρότητα, οι ωδίνες της γέννας, τις έκαναν να ριζώνουν για πάντα στον κόσμο της ύλης, τις έκαναν συνένοχες στις αδυναμίες, τα λάθη και την κατάφωρη ηλιθιότητα των αντρών. Οι γυναίκες ήταν ανίκανες να βιώσουν την αλληλεγγύη, τα παιδιά τους έρχονταν πάντα πρώτα». Αυτό το κάνει ανατρέποντας όρια, ανακρίνοντας θεσμούς (π.χ. της μητρότητας), επισημαίνοντας τις αντιφάσεις του φιλελευθερισμού, την κρίση του ανδρικού ρόλου... Το χαστούκι έχει, τελικά, έναν υψηλό ορίζοντα και κερδίζει άνετα τη συμμετοχή του αναγνώστη στις συγκρούσεις που εκφράζονται μέσα από άτομα, αλλά χαρακτηρίζουν κοινωνικές ομάδες.

Είναι, τέλος, ιδιαίτερο να διαβάζεις σε μετάφραση ένα μυθιστόρημα που εκτυλίσσεται σε μια χώρα όπου έχεις ο ίδιος ζήσει για πολλά χρόνια. Επί δεκαετίες πίστευα ότι η πρωτεύουσα του Μπαλί είναι το Ντενπασάρ και κύριες πόλεις η Ουμπούντ και η Κούτα. Σήμερα μαθαίνω από τον μεταφραστή, Βασίλη Κιμούλη, πως όλες αυτές οι πόλεις είναι γένους ουδετέρου. Οπωσδήποτε, όμως, η περίφημη παραλία του Σίντνεϊ είναι το Μπόνταϊ (και όχι Μπόντι). Ακόμα, αν κι ο μεταφραστής έχει καταφέρει να κατεβεί πολύ χαμηλά για να αποδώσει την ελευθεριότητα στο λεξιλόγιο των χαρακτήρων του Τσιόλκα, το drug-fucked σημαίνει απλώς «λιώμα» ή «κομμάτια», το mercy fuck «γ...ι λύπησης», μάλλον, παρά «συμπάθειας»... *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Η αισθητική του ασύλληπτου νοήματος
Βίοι Βαρλάμηδων εν συνόψει
Η τραγικωμωδία του ταξιδιού
Τραπέζι στρωμένο με όλα τα χαμένα
Οι πεταλούδες της φυγής ή η ηδονή της επιβίωσης
Η τυραννία της γλώσσας
Κείμενα για το βιβλίο του Λουί Κουτέλ
Ο μικρασιάτης συνθέτης Γιάννης Κωνσταντινίδης
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Σε πόλεις γένους ουδετέρου
Η αισθητική του ασύλληπτου νοήματος
Βίοι Βαρλάμηδων εν συνόψει
Η τραγικωμωδία του ταξιδιού
Τραπέζι στρωμένο με όλα τα χαμένα
Οι πεταλούδες της φυγής ή η ηδονή της επιβίωσης
Η τυραννία της γλώσσας
Κείμενα για το βιβλίο του Λουί Κουτέλ
Ο μικρασιάτης συνθέτης Γιάννης Κωνσταντινίδης
Συνέντευξη: Γεώργιος Σκουλάς
«Οταν κινδυνεύουμε να γίνουμε μάρτυρες αποτρόπαιων»
Η Τρίτη Ανάγνωση
Η κατάρα των Ντέιν
Από τις 4:00 στις 6:00
Το δώδεκα... κερδίζει
Ενα καλά κρυμμένο μουσικό μυστικό
Άλλες ειδήσεις
Ο μαύρος ήλιος
Το εγχείρημα της χειραφέτησης του πνεύματος στον αιώνα του Διαφωτισμού
Κουλτούρες του πένθους, το πέρασμα στη χαρά
Η πλατεία του Walter Benjamin στο Βερολίνο