Έντυπη Έκδοση

Οι σοπράνο κάνουν έρωτα

Η Δύση πρωτογνώρισε την Αννα Νετρέμπκο το 1995, όταν ο Βαλέρι Γκέργκιεφ της ανέθεσε τον επώνυμο ρόλο κατά την αναβίωση της όπερας «Ρουσλάνος και Λουντμίλα» του Γκλίνκα.

Ηταν ακριβώς στο αποκορύφωμα της πολύπλευρης κρίσης που ξέσπασε στη Ρωσία μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ. Τότε, στην προσπάθειά του να εξασφαλίσει την οικονομική επιβίωση του κορυφαίου ιστορικού θεσμού των Κίροφ, ο εργασιομανής καλλιτεχνικός διευθυντής έκανε μια έξυπνη, σωτήρια κίνηση που θα ήταν αδιανόητη όσο ίσχυε το μονοπώλιο της σοβιετικής δισκογραφικής εταιρείας Melodyia: ξεκίνησε μια σειρά αναβιώσεων ιστορικών παραγωγών αριστουργημάτων της ρωσικής όπερας, τις οποίες η δυτική Philips κατέγραψε για έκδοση σε CD και DVD. Ως πρωταγωνίστρια διάλεξε τότε την μόλις 22χρονη Νετρέμπκο, που την ίδια χρονιά, πριν καν κυκλοφορήσουν οι νέες ηχογραφήσεις, κέρδισε τις καρδιές των Αμερικανών τραγουδώντας σε ανέβασμα της ίδιας όπερας, που διηύθυνε ο Γκέργκιεφ στο Σαν Φρανσίσκο. Ηταν το διαβατήριο της διασημότητας: το διεθνές κοινό ακολούθησε σύντομα, ανταποκρινόμενο ενθουσιωδώς στη «σλάβικη ομορφιά» και την τέχνη της νεαρής ρωσίδας υψιφώνου. Σαν την Σταχτοπούτα -έτσι την αποκάλεσαν οι Αμερικανοί- μέσα σε λίγα χρόνια η πρώην καθαρίστρια του Θεάτρου Μαριίνσκι βρέθηκε να σκορπίζει γενναιόδωρα την αισθησιακή λάμψη της στη σκηνή της Μητροπολιτικής Οπερας της Νέας Υόρκης. Τον Φεβρουάριο του 2002, όταν έκανε το ντεμπούτο της εκεί τραγουδώντας «Πόλεμος και Ειρήνη» του Προκόφιεφ, οι κριτικοί παρομοίασαν την υπέρκομψη, θεϊκά μελαγχολική Νατάσα της με την Οντρεϊ Χέπμπορν. Ακολούθησε το Ζάλτσμπουργκ, όπου λίγους μήνες αργότερα ενσάρκωσε την Ντόνα Αννα στον «Ντον Τζοβάνι», δίπλα στον Τόμας Χάμσον, ενώ τρία χρόνια αργότερα πρωταγωνίστησε στην κυνική, μεταμοντέρνα «Τραβιάτα» του Βίλι Ντέκερ.

ΝΕΟΙ ΟΡΟΙ, ΝΕΟ ΑΙΜΑ

Εκτοτε, κριτικές και σχόλια που ακολουθούν την ωραία ρωσίδα υψίφωνο σε κάθε βήμα της διαμορφώνονται όλο και περισσότερο με όρους απερίφραστα σεξιστικού μάρκετινγκ. Το φαινόμενο απηχεί βαθύτερες μεταβολές στο ευρύτερο τοπίο, όπως ο κορεσμός της δισκογραφίας, η σταδιακή συρρίκνωση και κατάρρευση των υπερτροφικών δισκογραφικών κολοσσών και, βέβαια, η φυσική γήρανση της προηγούμενης γενιάς των απρόσιτων αστεριών που κυριάρχησαν στις πλουτοκρατικές δεκαετίες '80 και '90. Την ίδια περίπου εποχή, με το άνοιγμα των συνόρων της καταρρεύσασας ΕΣΣΔ, η Δύση κατακλύζεται από αναρίθμητες νέες, ωραίες, ταλαντούχες, τέλεια εκπαιδευμένες τραγουδίστριες όπερας, διψασμένες για προβολή. Ολ' αυτά μαζί δημιούργησαν ανάγκη αλλά και ευκαιρία για όλο και επιθετικότερη προβολή των «προϊόντων» του χώρου της κλασικής μουσικής επιβάλλοντας πιο λαϊκά και εμπορικά κριτήρια, εντάσσοντας πιο απερίφραστα τη σαγήνη του σεξ στην προώθηση του εμπορικού προϊόντος «κλασική μουσική». Ειδικά στην όπερα, υπήρξε σύγκλιση στοχεύσεων ανάμεσα στις επιταγές της μόδας και του lifestyle, που πριμοδοτούν όλο και πιο αδιάλλακτα νιάτα και ομορφιά, και στη συνεχώς εξελισσόμενη, απαιτητική τέχνη του θεάτρου που ζητάει ο ηθοποιός-τραγουδιστής να διαθέτει στη σκηνή της όπερας και την εμφάνιση που υπονοεί ο ρόλος.

Το αναβαπτισμένο pop-image της Νετρέμπκο ακολούθησε τα δεσπόζοντα αμερικανικά πρότυπα. Η ρωσίδα καλλονή μεταμορφώθηκε σε καστανή Μέριλιν Μονρόε της διπλανής πόρτας, ερωτική, άνετη, ανάλαφρη, ανεπιτήδευτη, εύκολη να την προσεγγίσεις, κάτι σαν... Βουγιουκλάκη της όπερας, αλλά με αδιαμφισβήτητα, ουσιαστικά καλλιτεχνικά προσόντα. Ασκώντας την... καθ' ύλην αρμοδιότητά του, το 2009, το περιοδικό «Playboy» περιέλαβε τη Νετρέμπκο στον κατάλογο με τα δέκα «πιο σέξι μωρά της κλασικής μουσικής», επισυνάπτοντας δήλωση της ίδιας ότι η φωνή της βοηθιέται από «το μικρόφωνο ανάμεσα στα στήθη»!

Αντιστοίχου διαμετρήματος, η αισθησιακή υψίφωνος Ντανιέλ ντε Νιζ, μεγαλωμένη στο Λος Αντζελες, θριάμβευσε ως μελαψή Κλεοπάτρα στον «Ιούλιο Καίσαρα» του Χέντελ στο Γκλάιντεμπερν, κάνοντας τους κριτικούς να συγκρίνουν τις χορευτικές επιδόσεις της με αυτές της Σακίρα, ενώ τρία χρόνια αργότερα παρομοίωναν την παρουσία της στη «Στέψη της Ποππαίας» του Μοντεβέρντι με... «οπερατικό βιάγκρα»! Στην ίδια λίστα παρελαύνουν και οι πολύ «σοβαρές» βιολίστριες Χίλαρι Χαν, Λεϊλά Γιοσέφοβιτς και Ζανίν Γιάνσεν.

Δυο δεκαετίες μετά την εξημερωμένη σαγήνη της σχεδόν 50άρας πια Αν Ζοφί Μούτερ και το χύμα ίματζ της Κινεζοταϊλανδής Βανέσα Μέι -σήμερα πια 40άρας- που έπαιζε Βιβάλντι σε ροκ εκδοχή φορώντας βρεγμένα Τ-shirts, καυτά πέτσινα σορτσάκια και λουστρινένια μποτάκια, οι τεχνικές του μάρκετινγκ της κλασικής μουσικής έχουν γίνει πιο τολμηρές αλλά και πιο στιλάτες!

Η ΕΡΩΤΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ

Παραλαμβάνοντας τη σκυτάλη από τις σεμνότυφες, αλά-Μπάρμπι μοδάτες φωτογραφίσεις της Ρουμάνας Αντζελα Γκεόργκιου, η Νετρέμπκο διαφημίζει το Cd «Opera» ποζάροντας ξαπλωμένη πάνω στον απλωμένο ποδόγυρο του πορφυρού, φραμπαλαδωτού φουστανιού της· η υποδόρια αναφορά στο περιβόητο ονειρικό ενσταντανέ από το «American Beauty» του Σαμ Μέντες, με την έφηβη ηρωίδα γυμνή μέσα στα ροδοπέταλα, γίνεται αισθητή. Ωστόσο, πέρα από προσωπικό επίτευγμα, η επιτυχία της Νετρέμπκο άνοιξε τον δρόμο σε άλλες ομότεχνές της από την πρώην ΕΣΣΔ, κατάλληλες, ικανές και πρόθυμες να ακολουθήσουν τα βήματά της. Τυπικά επιτυχημένο παράδειγμα αποτελεί η λιθουανή μεσόφωνος Ελίνα Γκαράντσα, η άγρια ομορφιά της οποίας παίζει μεταξύ Ράκελ Γουέλς και Ζίνας, επεκτείνοντας το αγορίστικο ίματζ της 55άρας πια φον Οτερ επί το ερωτικότερο. Φωνή και σέξι εμφάνιση συνδυάζονται ιδανικά στη δημιουργία και εμπορική προώθηση του εκλεκτού μουσικού προϊόντος: Νετρέμπκο και Γκαράντσα «παντρεύονται» δισκογραφικά από την Deutsche Grammophon στους εξαίρετους «Καπουλέτους και Μοντέγους» του Μπελίνι. Στο εξώφυλλο του Cd οι δύο ανατολικοευρωπαίες σταρ ποζάρουν αγκαλιασμένες -η Νετρέμπκο ως αισθησιακή, χαμηλοβλεπούσα Ιουλιέτα, η Γκαράντσα ως φλογερός, ερωτικά κτητικός Ρωμαίος- συνδυάζοντας υπαινικτικά την υπερ-θηλυκή εμφάνιση της πρώτης με το τονισμένα ανδρόγυνο image της δεύτερης ως τροφή στο αδηφάγο ανδρικό βλέμμα... Η εξέλιξη της σημειολογίας δεν γνωρίζει όρια όπως και οι βήμα-βήμα όλο και τολμηρότερες στρατηγικές της διαφήμισης!

ΚΑΛΛΟΝΕΣ ΕΚΤΟΠΙΖΟΥΝ ΧΟΝΤΡΕΣ ΑΟΙΔΟΥΣ

Την ίδια εποχή που η Νετρέμπκο λανσαριζόταν ως η «καστανή Μέριλιν» της όπερας, η ευτραφής αμερικανίδα υψίφωνος Τζέιν Ιγκλεν εκτοπιζόταν από τις σκηνές των λυρικών θεάτρων λόγω της εμφάνισής της ως ανεπιθύμητη στους σκηνοθέτες σύγχρονων παραγωγών. Το 2009, ο αποκλεισμός της από την καινούρια παραγωγή του βαγκνερικού «Δαχτυλιδιού» στην Μητροπολιτική Οπερα της Νέας Υόρκης προκάλεσε αίσθηση. Ομοίως, το 2004, η συμπατριώτισσά της Ντέμπορα Βόιγκτ «κόπηκε» τελευταία στιγμή από την παραγωγή της «Αριάδνης στη Νάξο» στο λονδρέζικο Κόβεντ Γκάρντεν, όταν ο σκηνοθέτης έκρινε τα κιλά της ασύμβατα με το στίγμα της παράστασης που ετοίμαζε. Η υπέρβαρη ντίβα συμβιβάστηκε, έβαλε δακτύλιο στο στομάχι, αδυνάτισε και συμμετείχε στην αναβίωση της παραγωγής λίγο αργότερα. Βεβαίως, το φαινόμενο δεν είναι καινούριο. Οσο υπάρχουν σκηνοθέτες που -ευτυχώς!- επιμένουν να θυμίζουν ότι η όπερα είναι και θέατρο, συνεπώς το θέαμα οφείλει να είναι αληθοφανές, το θέμα της εμφάνισης θα παραμένει σημαντικό: αρκεί να θυμηθούμε την περίπτωση της Κάλλας, που έχασε επίσης 30 κιλά για να μην ξαναπούν οι κριτικοί ότι οι αστράγαλοί της δεν ξεχώριζαν απ' αυτούς των ελεφάντων στην «Αΐντα»! Αλλά κι ακόμη παλαιότερα, ο Ροσίνι είχε αποκαλέσει την υπέρβαρη κοντράλτο Μαριέτα Αλμπόνι «ελεφαντίνα που είχε καταπιεί ένα αηδόνι»... Από «politically correct» συμπεριφορές άλλο τίποτα!

ΑΓΟΡΙΑ ΣΤΟ ΣΦΥΡΙ

Εκφραση προωθημένων θεωρήσεων που θέλουν πια τον άνδρα ερωτικό αντικείμενο όσο και τη γυναίκα, το παιχνίδι της διαφήμισης συμπεριέλαβε τελευταία και άρρενες τραγουδιστές. Η αγορίστικη -σχεδόν παιδική!- εμφάνιση του μικρόσωμου μεξικανού τενόρου Ρολάντο Βιγιασόν, το εφηβικό, ρομαντικοευαίσθητο ίματζ του γερμανού Γιόνας Κάουφμαν αλλά και το μπρούτο, ερωτικό ματσίσμο του γνήσια λατίνου μπασοβαρύτονου Ιλντεμπράντο Ντ' Αρκάντζελο -να θυμίσω και τον περίπου... γυμνό Χοσέ Κούρα στην ανεκδιήγητη «Αΐντα» του Πίτσι που είδαμε και στο Μέγαρο Μουσικής το 2001;- κάθε άλλο παρά έμειναν ανεκμετάλλευτα. Εχοντας τόσα πιόνια στη σκακιέρα, οι διαφημιστές έστησαν τρελό παιχνίδι διαφημιστικά σεσημασμένων συνδυασμών. Νέας γενιάς σίκουελ του διδύμου Γκεόργκιου-Αλάνια, Νετρέμπκο και Βιγιασόν, «παντρεύτηκαν» σκηνικά και δισκογραφικά σε παραγωγές που προωθήθηκαν με τελείως νεανική, ποπ αισθητική: «Μποέμ», «Τραβιάτα», «Ελιξίριο του έρωτα», «Ρωμαίος και Ιουλιέτα» του Γκουνό, «Μανόν» του Μασνέ... Ακόμη πιο δυναμικά, Νετρέμπκο, Γκαράντσα και Ντ' Αρκάντζελο θριάμβευσαν προ μηνός στη Βιέννη στην «Αννα Μπολένα» του Ντονιτσέτι! Και η ιστορία συνεχίζεται...

Τελικά ποιον ξεγελούν τα διαφημιστικά τερτίπια;

Ωστόσο, ουδείς από τους παραπάνω δεν διανοείται να πατήσει το πόδι του στη σκηνή οιουδήποτε λυρικού θεάτρου δίχως να είναι άριστα προετοιμασμένος, σίγουρος ότι οι επιδόσεις του θα είναι τίποτε λιγότερο από πολύ καλές, αν όχι άριστες. Ασφαλώς υπάρχουν και άλλοι, παλαιότεροι ή νεώτεροι, όμοια καλοί ή και καλύτεροι τραγουδιστές, που για διάφορους λόγους δεν προσφέρονται ή δεν χρειάζονται τέτοιου είδους προβολή. Λόγου χάριν η Μάτιλα, η Μπάλτσα και ο αειθαλής Ντομίνγκο που παραμένει εντυπωσιακά μάχιμος και πάντα γοητευτικός στα 70 του. Το ίματζ του κορυφαίου ροσίνειου τενόρου Χουάν Ντιέγκο Φλόρες ή του εκπληκτικού κροάτη κόντρα-τενόρου Εμάνουελ Τσέντσιτς, της πολωνέζας κοντράλτο Εύα Πόντλες, της Τσετσίλια Μπάρτολι ή της Ναταλί Ντεσέ εκπέμπουν μια απολύτως δική τους, sui generis, ασυναγώνιστη γοητεία που προσπερνά κάθε διαφημιστικό τερτίπι και συνδέεται αποκλειστικά με τις απαράμιλλες συγκινήσεις που προσφέρουν οι ερμηνείες τους. Ολοι αντιλαμβάνονται ότι το κρυφοεκβιαστικό, αμφιλεγόμενου γούστου παιχνίδι του image-selling επιστρατεύει τη σαγήνη της εμφάνισης για να προωθήσει αδιακρίτως το «προϊόν» σε αδαείς και επαΐοντες με τα πιο αυτονόητα υπονοούμενα. Οταν ο δημοσιογράφος του «Playboy» ρώτησε τη Νετρέμπκο αν ενοχλείται που προβάλλεται ως ερωτικό σύμβολο, αυτή τον... γείωσε απαντώντας: «Ας μη γελιόμαστε: Αν δεν μπορείς να τραγουδήσεις καλά, δεν πρόκειται να σε πάρουν στα σοβαρά».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Οπερα
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Στιγμιότυπα
Το κερί που αφήνει μισόν αιώνα
Υπουργείο Πολιτισμού
Χρειάζεται μνημόνιο το ΥΠΠΟΤ;
Τι να κοπεί, που να δοθεί
Θέατρο
Στο μυαλό του Νιζίνσκι
Η τέχνη της αλληλεγγύης
Ελληνικό Φεστιβάλ
Παράσταση εν πλω
Αποψη
Στη ρωγμή του χρόνου
Βιβλίο
Διπλός Γκράχαμ Γκριν
«Η κρίση είναι μια ευκαιρία»
Εικαστικά
Χάπενινγκ ανά τον κόσμο
Κινηματογράφος
Η σημασία του να δρας
Μουσική
Η ορχήστρα των τραυμάτων
Οπερα
Οι σοπράνο κάνουν έρωτα