Έντυπη Έκδοση

Το κερί που αφήνει μισόν αιώνα

Ο άοπλος νεαρός Κινέζος που στέκεται με τα χέρια απλωμένα μπροστά στο τανκ λίγο πριν ξεκινήσει η σφαγή των διαμαρτυρόμενων φοιτητών στην Πλατεία Τιεν Αν Μεν του Πεκίνου το 1989, φωτογραφημένος από τον φωτορεπόρτερ Στιούαρτ Φράνκλιν.

Η λιτή λιθογραφία του Πάμπλο Πικάσο με το περιστέρι που πετάει μπροστά από έναν άνθρωπο κλεισμένο στα σίδερα ενός κελιού. Η αφίσα από το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου, με την ποδοσφαιρική μπάλα φτιαγμένη από συρματόπλεγμα, του 1978, που καλούσε σε μποϊκοτάζ της διοργανώτριας χώρας, της Αργεντινής, με το σύνθημα «Ναι στο ποδόσφαιρο - όχι στα βασανιστήρια», αφού η Αργεντινή βρισκόταν τότε κάτω από το δικτατορικό καθεστώς του Χόρχε Ραφαέλ Βιντέλα. Αλλά και η επίκαιρη ξανά αφίσα από το 1994 για την Αίγυπτο, με το τρομαγμένο βλέμμα μιας γυναίκας τυλιγμένης με το τσαντόρ, που απαιτεί να δοθούν ίσα δικαιώματα στις γυναίκες της χώρας.

Είναι μόνο κάποιες από τις 50 αφίσες της Διεθνούς Αμνηστίας που εκτίθενται στην γκαλερί WTF της Μπανγκόκ κάτω από τον τίτλο «Change this world! 50 years of poster for Amnesty International (1961-2011)». Γιορτάζοντας τα 50 χρόνια αγώνα για την προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων σε όλο τον κόσμο, η οργάνωση παρουσιάζει πρώτη φορά σε ασιατική χώρα αυτή τη συλλογή όπου φημισμένοι καλλιτέχνες και φωτορεπόρτερ πρόσφεραν το έργο τους για να συνεχίσει η Διεθνής Αμνηστία να «ρίχνει ένα φως για την ελευθερία και τη δικαιοσύνη μέσα σε έναν διαρκώς μεταβαλλόμενο κόσμο».

Η συνεισφορά της τέχνης στην υπόθεση της Διεθνούς Αμνηστίας ξεκίνησε το 1961. Τότε ο Πίτερ Μπένενσον, ένας από τους ιδρυτές της μη κυβερνητικής οργάνωσης, ζήτησε από τη βρετανίδα εικαστικό Νταϊάνα Ρέντχαουζ να φτιάξει το σήμα της Διεθνούς Αμνηστίας. Ο Μπένενσον είχε εξοργιστεί από την υπόθεση δυο πορτογάλων φοιτητών που φυλακίστηκαν από τη χούντα του Σαλαζάρ, επειδή τόλμησαν να υψώσουν τα ποτήρια τους και να κάνουν μια πρόποση στην ελευθερία. Οπότε θέλησε να περάσει στην δράση ιδρύοντας την οργάνωση. Και η Ρέντχαουζ, εμπνεόμενη από το παλιό ρητό «Είναι καλύτερα να ανάψεις ένα κερί αντί να καταριέσαι το σκοτάδι», έφτιαξε το γνωστό πια σήμα με το αναμμένο κερί τυλιγμένο σε συρματόπλεγμα. Ενα σήμα που έγινε σύμβολο ενάντια στην καταπίεση και τη αδικία και εξασφάλισε στην οργάνωση πάνω από τρία εκατομμύρια μέλη σε 150 χώρες μέχρι τώρα.

Μισόν αιώνα μετά την εμφάνισή της, η Διεθνής Αμνηστία συνεχίζει να μάχεται για το σεβασμό των δικαιωμάτων των ανθρώπων σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Μόνο της όπλο, η πίεση που ασκεί σε κάθε εξουσία μέσα από εκστρατείες ενημέρωσης των πολιτών και συλλογές υπογραφών. Μια αφίσα από το βελγικό τμήμα της οργάνωσης που κυκλοφόρησε το 2006 δείχνει ένα σύμπλεγμα από πένες. Ο τίτλος της αφίσας, «Γίνε ο εφιάλτης των βασανιστών», εξηγεί ξεκάθαρα ότι μπορεί μια υπογραφή να μην έχει σημασία, αλλά οι υπογραφές εκατομμυρίων λειτουργούν ως μοχλός πίεσης, ώστε να σταματήσουν όποιες κυβερνήσεις χρησιμοποιούν τα βασανιστήρια για να επιβεβαιώσουν την ισχύ τους.

«Από τότε που το κερί της Διεθνούς Αμνηστίας έριξε πρώτη φορά φως στα κολαστήρια του κόσμου, ξεκίνησε μια επανάσταση για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η έκκληση για ελευθερία, δικαιοσύνη και αξιοπρέπεια έφυγε από το περιθώριο, για να αποτελέσει ένα πραγματικά παγκόσμιο αίτημα». Αυτή ήταν η δήλωση του Σαλίλ Σετί, γενικού γραμματέα της Διεθνούς Αμνηστίας για τα 50 χρόνια της. «Μπορούμε να προσφέρουμε κάτι το οποίο οι δυνάμεις καταστολής ποτέ δεν μπορούν να περιορίσουν ή να φιμώσουν: Τους ανθρώπους ενωμένους σε κοινή δράση. Την έντονη και δυναμική κινητοποίηση της κοινής γνώμης. Το κερί που, ανάβοντας κάθε φορά, θα πολλαπλασιαστεί σε εκατομμύρια, που θα αποκαλύπτουν την αδικία και θα ασκούν πίεση για αλλαγή», συνέχισε αναφερόμενος κυρίως στις επαναστάσεις στις αραβικές χώρες, από τη Βόρεια Αφρική ώς την Μέση Ανατολή, που ακόμα δεν έχουν εδραιωθεί.

Η αφίσα της έκθεσης θυμίζει ότι «η τέχνη ήταν πάντα ένα μέσο για να αντιμετωπίζεις τυράννους». Κι ακόμα ότι «ένα έργο τέχνης δεν μπορεί να ελευθερώσει έναν άνθρωπο από τα νύχια του καταπιεστή του, μπορεί όμως να κινητοποιήσει εκατοντάδες που θα απαιτήσουν την απελευθέρωσή του». Εδώ λοιπόν είναι τα έργα των καλλιτεχνών που δέχθηκαν πρόθυμα να συμμετάσχουν στις εκστρατείες της Διεθνούς Αμνηστίας. Και παράλληλα θυμίζουν πως τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν έχουν πάψει να συνθλίβονται κάτω από τις αποφάσεις των ισχυρών. Μια παλιά αφίσα δείχνει τον Χομεϊνί, τον Χίτλερ, τον Σαντάμ Χουσέιν και τον Τζορτζ Μπους να σηκώνουν το δεξί τους χέρι, ενώ από κάτω η λεζάντα προβοκάρει: «Οσοι είναι υπέρ της θανατικής ποινής να σηκώσουν το χέρι τους». Μια άλλη αφίσα για το «αληθινό πρόσωπο της Τουρκίας», από το 1980, εξηγεί ότι η εκστρατεία που στόχευε τους τουρίστες δεν έγινε ποτέ, αφού την ίδια περίοδο ξέσπασε το πραξικόπημα του Εβρέν και επιβλήθηκε στρατιωτικός νόμος. Ενώ η φωτογραφία από τους γεμάτους πτώματα δρόμους της Αντίς Αμπέμπα θυμίζει ότι ο τρόμος δεν έχει ιδεολογία, καθώς η χούντα τού κατ' όνομα αριστερού προέδρου Μενγκίστου Χαϊλέ Μαριάμ μέσα σε έναν χρόνο, από το 1977 έως το 1978, εξόντωσε πάνω από μισό εκατομμύριο ανθρώπους, κατηγορούμενους ως «αντεπαναστάτες».

Η πιο χαρακτηριστική ίσως αφίσα της έκθεσης σχεδιάστηκε για την εκστρατεία ενάντια στη θανατική ποινή που πραγματοποιήθηκε στις ΗΠΑ τα χρόνια του '70. Φτιαγμένη από ένα διαφημιστικό γραφείο του Σαν Φρανσίσκο, των Γκούντμπαϊ, Σίλβερσταϊν και Μπερλίν, απεικονίζει τη χαρακτηριστική αμερικανική μεσοαστική οικογένεια σε στιγμές τρυφερότητας. Ο μπαμπάς διαβάζει την εφημερίδα, ενώ η σύζυγος και η κόρη σκύβουν χαμογελώντας πάνω από τους ώμους του. Και η λεζάντα γράφει με συγκρατημένη ειρωνεία: «Διάβασε ξανά το απόσπασμα με την καμένη σάρκα, μπαμπά». Είναι μια αφίσα που υπενθυμίζει ότι οποιος προτιμάει να αγνοεί τι συμβαίνει γύρω του, έχει και αυτός μερίδιο της ευθύνης. Γιατί οι τύραννοι δεν στηρίζονται μόνο στην ισχύ τους, αλλά και την αδιαφορία της «σιωπηρής πλειοψηφίας».

Η Διεθνής Αμνηστία φέτος θα εστιάσει σε έξι τομείς, όπου η δύναμη των ανθρώπων μπορεί να φέρει σημαντικές βελτιώσεις. «Στην ελευθερία της έκφρασης, την κατάργηση της θανατικής ποινής, τα αναπαραγωγικά δικαιώματα των γυναικών και των κοριτσιών στη Νικαράγουα, τη διασφάλιση της διεθνούς δικαιοσύνης στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, την εταιρική λογοδοσία στο Δέλτα του Νίγηρα και το τέλος της αδικίας και της καταπίεσης στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική» όπως σημειώνει στην ιστοσελίδα της. Ενώ παράλληλα, χρησιμοποιώντας τις δυνατότητες του Ιντερνετ, αναπτύσσει το ψηφιακό «Κερί της Γης» (Earth Candle), όπου ο καθένας, οποιαδήποτε στιγμή θα μπορεί να δει από την ιστοσελίδα της τις εκστρατείες της οργάνωσης σε όλο τον κόσμο και να ενημερώνεται για τα αποτελέσματά τους.

«Πενήντα χρόνια αντίστασης στην τυραννία και την αδικία δείχνουν ότι η αλλαγή είναι δυνατή και ότι άνθρωποι από διαφορετικές χώρες και με διαφορετικές πεποιθήσεις, ενωμένοι για κοινό σκοπό, μπορούν να επιτύχουν απίστευτα πράγματα. Κάθε άτομο ξεχωριστά μπορεί να φέρει τη διαφορά, αλλά εκατομμύρια μαζί, ενωμένα ενάντια στην αδικία, μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο», είναι ο επίλογος του Σαλίλ Σετί. Αλλωστε, παρά τις φυλακίσεις και τους βασανισμούς, οι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο συνεχίζουν να σηκώνουν το ποτήρι τους και να κάνουν προπόσεις στην ελευθερία και τη δικαιοσύνη.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Φωτογραφία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Στιγμιότυπα
Το κερί που αφήνει μισόν αιώνα
Υπουργείο Πολιτισμού
Χρειάζεται μνημόνιο το ΥΠΠΟΤ;
Τι να κοπεί, που να δοθεί
Θέατρο
Στο μυαλό του Νιζίνσκι
Η τέχνη της αλληλεγγύης
Ελληνικό Φεστιβάλ
Παράσταση εν πλω
Αποψη
Στη ρωγμή του χρόνου
Βιβλίο
Διπλός Γκράχαμ Γκριν
«Η κρίση είναι μια ευκαιρία»
Εικαστικά
Χάπενινγκ ανά τον κόσμο
Κινηματογράφος
Η σημασία του να δρας
Μουσική
Η ορχήστρα των τραυμάτων
Οπερα
Οι σοπράνο κάνουν έρωτα